Trần Tế Xương, một trong những nhà thơ nổi bật của nền văn học trung đại Việt Nam, được biết đến với phong cách thơ trào phúng sắc sảo và độc đáo. Trong đó, bài thơ "Thói đời" của ông là một tác phẩm tiêu biểu thể hiện sự châm biếm sâu sắc về xã hội phong kiến và những thói hư tật xấu của con người trong xã hội đó. Qua bài thơ, Trần Tế Xương không chỉ thể hiện tài năng quan sát sắc bén mà còn bày tỏ sự phê phán mạnh mẽ đối với những giá trị xã hội bị tha hóa, những quan niệm sai lầm về thành công, danh vọng và địa vị trong xã hội thời bấy giờ.

Bài thơ "Thói đời" được viết theo thể lục bát, với một giọng điệu châm biếm, mỉa mai. Trong bài, Trần Tế Xương phản ánh thói đời vô lý, bất công và những quan niệm sai lệch về thành công và danh vọng trong xã hội. Ông lên án những người sống giả tạo, chỉ chạy theo sự giàu sang, danh vọng mà quên đi những giá trị đạo đức thực sự của con người. Qua đó, tác giả bày tỏ sự phê phán đối với những kẻ chỉ biết tìm kiếm vinh quang mà không có sự nỗ lực thực sự, chỉ sống theo sự an phận và nịnh bợ.

Trần Tế Xương sử dụng ngôn ngữ rất sắc bén và hình ảnh cụ thể để phê phán xã hội. Ngay từ những câu thơ đầu tiên, tác giả đã đưa ra những quan điểm mỉa mai về những kẻ chỉ biết "tầm phào" hay "dựng chuyện" để nâng mình lên:

"Thói đời thường hay dựa phú quí, Giàu thì người ta nịnh cũng sang."
Qua đó, Trần Tế Xương lên án thói quen nịnh bợ của con người, đặc biệt là những kẻ chỉ biết chạy theo đồng tiền và danh vọng. Ông châm biếm những người không có thực tài, nhưng lại được xã hội trọng vọng chỉ vì họ có tiền hoặc địa vị trong xã hội.

Tiếp đó, Trần Tế Xương tiếp tục khắc họa hình ảnh những người luôn tỏ ra hợm hĩnh, tự mãn với những thành tích không đáng có, chỉ chú trọng vào vẻ bề ngoài mà không có sự tự rèn luyện, tu dưỡng về phẩm hạnh:

"Tiền bạc, danh vọng của kẻ đời, Chỉ những người khôn thì cũng ngu."
Qua những câu thơ này, Trần Tế Xương không chỉ chỉ trích những kẻ chỉ biết chạy theo danh lợi mà còn lên án sự ngây ngô, thiển cận của họ. Những kẻ sống giả dối, nịnh bợ chỉ là những người "khôn mà ngu", vì họ không hiểu rõ giá trị đích thực của cuộc sống. Sự thành công thật sự không chỉ là tiền bạc hay danh vọng mà là phẩm hạnh và nỗ lực cá nhân.

Sự trào phúng trong bài thơ thể hiện rõ qua ngôn ngữ và hình thức miêu tả. Trần Tế Xương đã khéo léo dùng những câu thơ có vần điệu nhẹ nhàng, dễ đọc, dễ hiểu nhưng lại chứa đựng những hàm ý sâu sắc và mỉa mai. Điều này giúp cho bài thơ không chỉ có giá trị văn học mà còn có sức mạnh thức tỉnh người đọc, khuyến khích họ nhìn nhận lại những thói hư tật xấu trong xã hội và tự soi xét chính mình.

Ngoài ra, Trần Tế Xương còn dùng sự đối lập giữa "người khôn" và "kẻ ngu" để nhấn mạnh sự mỉa mai về những kẻ "biết mình" trong xã hội mà không nhận ra rằng sự khôn ngoan thực sự là biết làm người, biết sống có đạo đức và trung thực. Dòng "tiền bạc, danh vọng của kẻ đời" vừa thể hiện sự mỉa mai vừa bộc lộ sự phê phán mạnh mẽ của tác giả đối với xã hội thối nát, nơi mà người ta coi trọng vật chất và vị trí xã hội hơn là những giá trị tinh thần.

Mặc dù bài thơ có những câu thơ châm biếm và đả kích gay gắt, nhưng sâu thẳm trong đó là một thông điệp về phẩm giá và lối sống của con người. Trần Tế Xương không chỉ chỉ trích những thói xấu trong xã hội mà ông còn bày tỏ sự mơ ước về một xã hội công bằng, nơi mà con người được đánh giá qua tài năng, phẩm hạnh chứ không phải qua tiền bạc hay địa vị. Thông qua việc chỉ trích những thói xấu, tác giả mong muốn khơi dậy trong mỗi người ý thức về giá trị đích thực của cuộc sống và hướng tới một xã hội tốt đẹp hơn.

Bài thơ "Thói đời" của Trần Tế Xương là một tác phẩm trào phúng đậm chất phê phán xã hội. Với lối viết sắc bén, sâu cay, Trần Tế Xương đã khéo léo phê phán những thói hư tật xấu của xã hội phong kiến qua việc chỉ trích sự giả dối, nịnh bợ và tham vọng hão huyền. Đồng thời, bài thơ cũng gửi gắm một thông điệp sâu sắc về giá trị đích thực của cuộc sống: không phải tiền bạc hay danh vọng mà là sự trung thực, phẩm hạnh và nỗ lực của mỗi con người. Trần Tế Xương đã thành công trong việc kết hợp giữa sự châm biếm và tư tưởng nhân văn, tạo nên một tác phẩm vừa có giá trị văn học cao vừa mang tính giáo dục sâu sắc.

Trần Tế Xương (1870-1907) là một trong những tác giả nổi bật của văn học Việt Nam cuối thế kỷ XIX, với những tác phẩm đậm tính trào phúng và phê phán xã hội. Bài thơ "Thói đời" của ông là một tác phẩm thể hiện sâu sắc sự bất mãn, châm biếm và những phê phán gay gắt đối với những thói hư tật xấu trong xã hội phong kiến đương thời. Thông qua bài thơ này, Trần Tế Xương không chỉ bộc lộ cái nhìn sắc bén về xã hội mà còn khẳng định tinh thần đấu tranh mạnh mẽ với những điều sai trái, bất công.

1. Giới thiệu chung về bài thơ
Bài thơ "Thói đời" được viết dưới hình thức một bài thơ tám chữ (thất ngôn bát cú), thể hiện rõ phong cách trào phúng, hài hước nhưng cũng sâu sắc. Nội dung bài thơ chủ yếu là sự phản ánh những thói hư tật xấu của xã hội, mà tác giả cho rằng là những điều đáng chê trách và cần phải sửa đổi. Bằng cách sử dụng những hình ảnh sinh động, lối diễn đạt sắc sảo, Trần Tế Xương đã vạch trần bộ mặt thối nát của xã hội phong kiến.

2. Cấu trúc và ngôn ngữ trào phúng
Cấu trúc của bài thơ "Thói đời" khá đặc biệt khi kết hợp sự nghiêm túc trong việc phê phán xã hội với sự châm biếm nhẹ nhàng, thậm chí có phần mỉa mai. Ngôn ngữ trong bài thơ rất sắc sảo, lối viết của Trần Tế Xương rất gần với cách nói mỉa mai, châm chọc, nhưng cũng không thiếu sự sâu sắc trong những nhận định về xã hội.

3. Phê phán những thói hư tật xấu của xã hội phong kiến
Từ những câu thơ mở đầu, Trần Tế Xương đã vạch ra sự thật phũ phàng về thói đời. Tác giả sử dụng hình ảnh "người ta" để chỉ những kẻ mà ông cho là đại diện cho những thói hư, tật xấu trong xã hội: những kẻ thô bỉ, lười biếng, ham mê danh vọng một cách vô lý. Hình ảnh những người ấy hiện lên thật rõ ràng qua những câu thơ mỉa mai, đầy châm biếm.

Trần Tế Xương phê phán một xã hội mà con người ta chỉ biết chạy theo lợi ích cá nhân mà bỏ qua những giá trị đạo đức, sự công bằng. Điều này thể hiện rõ trong câu "Những kẻ muốn làm quan mà không hiểu biết". Tác giả đã chỉ trích những kẻ tham lam, chỉ biết nhìn vào lợi ích trước mắt mà quên đi nghĩa vụ của người làm quan, như vậy là sự vô lý trong xã hội phong kiến đương thời.

4. Sự mỉa mai và châm biếm sắc bén
Với lối viết hóm hỉnh và châm biếm, Trần Tế Xương đã làm nổi bật lên sự giả dối, nịnh bợ của xã hội. Ông cho rằng "thói đời" này không thể thay đổi được, và những kẻ sống trong xã hội ấy chỉ biết "đánh bóng tên tuổi", tạo ra những vỏ bọc hào nhoáng, nhưng bên trong lại trống rỗng, vô nghĩa.

Mặc dù mang tính phê phán, nhưng bài thơ cũng không thiếu sự đả kích nhẹ nhàng, khiến người đọc phải suy ngẫm về một xã hội đã bị băng hoại, mất đi những giá trị chân thật. Tất cả chỉ còn lại sự giả dối, tham lam, và lừa lọc.

5. Tinh thần phản kháng và lời nhắc nhở
Bài thơ của Trần Tế Xương không chỉ là lời phê phán, mà còn là lời nhắc nhở về những giá trị đạo đức cần được bảo vệ trong xã hội. Dù sử dụng thể thơ trào phúng, tác giả vẫn khẳng định một thái độ rõ ràng trước những bất công và thói hư tật xấu. Đây là một thông điệp mạnh mẽ đối với những ai đang sống trong xã hội, khuyến khích mọi người hãy sống đúng đắn, không để bị cuốn theo những trò lừa lọc, tham lam của những kẻ nắm quyền lực.

6. Kết luận
Bài thơ "Thói đời" của Trần Tế Xương là một tác phẩm đậm chất trào phúng, phản ánh sắc sảo những thói hư tật xấu trong xã hội phong kiến đương thời. Thông qua bài thơ này, Trần Tế Xương không chỉ vạch trần sự tha hóa của xã hội mà còn gửi gắm một thông điệp mạnh mẽ về sự cần thiết phải đấu tranh và sửa đổi những điều sai trái. Bằng những câu thơ hài hước, châm biếm nhưng đầy sắc bén, Trần Tế Xương đã thể hiện một tinh thần phản kháng mạnh mẽ, đồng thời khẳng định giá trị đạo đức cần được bảo vệ trong mọi hoàn cảnh.