Cuộc khai thác thuộc địa lần thứ nhất (1897 - 1914) do toàn quyền Paul Doumer thực hiện đã gây ra những biến đổi sâu sắc đối với kinh tế Việt Nam.
Dưới đây là những tác động chính:
1. Sự chuyển biến về cơ cấu kinh tế
Từ kinh tế nông nghiệp sang đa dạng hóa: Pháp bắt đầu chú trọng khai thác khoáng sản (than đá, thiếc, kẽm) và xây dựng các cơ sở công nghiệp nhẹ (nhà máy điện, nước, rượu, giấy, dệt).
Xuất hiện phương thức sản xuất tư bản chủ nghĩa: Bên cạnh nền kinh tế phong kiến lạc hậu, các yếu tố của kinh tế tư bản đã được du nhập, dù còn hạn chế và lệ thuộc vào Pháp.
2. Sự hình thành hệ thống hạ tầng hiện đại
Giao thông vận tải: Pháp xây dựng hệ thống đường sắt (đường sắt Bắc - Nam, đường sắt răng cưa), đường bộ và các cảng biển lớn (Hải Phòng, Đà Nẵng, Sài Gòn) nhằm phục vụ mục đích vận chuyển tài nguyên về chính quốc và hành quân.
Đô thị hóa: Các thành phố lớn bắt đầu được quy hoạch và mở rộng theo phong cách phương Tây, trở thành các trung tâm kinh tế, chính trị.
3. Tác động tiêu cực đối với tài nguyên và nông nghiệp
Cướp đoạt ruộng đất: Pháp thực hiện chính sách trưng dụng đất để lập các đồn điền cao su, cà phê, chè, khiến nông dân mất đất và phải đi làm thuê.
Khai thác kiệt quệ tài nguyên: Tài nguyên khoáng sản bị khai thác thô và đưa về Pháp với quy mô lớn, làm suy giảm nguồn lực đất nước.

4. Hệ thống thuế khóa và độc quyền
Độc quyền kinh tế: Pháp nắm giữ độc quyền về ngoại thương, các mặt hàng thiết yếu như muối, rượu, thuốc phiện để thu lợi nhuận tối đa.
Thuế nặng: Các loại thuế cũ (thuế thân, thuế ruộng đất) bị tăng cao, đồng thời đẻ ra hàng loạt các loại thuế mới, đẩy người dân vào cảnh bần cùng hóa.