Tính chất nhiệt đới ẩm gió mùa là đặc điểm cốt lõi của khí hậu Việt Nam, được thể hiện qua ba thành phần chính: tính chất nhiệt đới, tính chất ẩm và tính chất gió mùa.

Do nằm hoàn toàn trong vùng nội chí tuyến nên nước ta nhận được lượng bức xạ mặt trời rất lớn.

• Số giờ nắng: Nhiều, đạt từ 1400 – 3000 giờ/năm.

• Nhiệt độ trung bình năm: Cao trên toàn quốc (thường trên 20°C, trừ vùng núi cao), tăng dần từ Bắc vào Nam.

• Cán cân bức xạ: Luôn dương.

Nước ta có lượng mưa và độ ẩm không khí rất cao so với các nước cùng vĩ độ ở Tây Á hay Bắc Phi nhờ tác động của Biển Đông.

• Lượng mưa trung bình năm: Lớn, phổ biến từ 1500 – 2000 mm/năm. Ở những sườn núi đón gió, lượng mưa có thể lên đến 3500 – 4000 mm.

• Độ ẩm không khí: Rất cao, thường trên 80%. Cân bằng ẩm luôn dương (ít khi bị khô hạn cực đoan như hoang mạc).

Khí hậu Việt Nam có sự thay đổi rõ rệt theo mùa với hai loại gió mùa hoạt động luân phiên:

• Gió mùa mùa đông (Gió mùa Đông Bắc): * Hoạt động từ tháng 11 đến tháng 4 năm sau.

  • Gây ra mùa đông lạnh ở miền Bắc (nửa đầu mùa khô hanh, nửa sau mưa phùn ẩm ướt).

• Gió mùa mùa hạ (Gió mùa Tây Nam): * Hoạt động từ tháng 5 đến tháng 10.

  • Mang đến nguồn nhiệt ẩm dồi dào, gây mưa lớn cho cả nước (riêng ven biển Trung Bộ có hiện tượng gió Tây ôn hòa hay còn gọi là gió Lào khô nóng).

Tóm lại: Nhờ sự kết hợp này mà thiên nhiên Việt Nam luôn xanh tốt, khác hẳn với cảnh quan hoang mạc ở các nước cùng vĩ độ.