Soạn văn: Chạy giặc
Tác giả: Nguyễn Đình Chiểu

I. Tìm hiểu chung
Thể loại: Thơ Đường luật (thất ngôn bát cú)
Hoàn cảnh sáng tác: Khi thực dân Pháp đánh chiếm Gia Định (1859)
Phương thức biểu đạt: Biểu cảm kết hợp miêu tả
Chủ đề: Tố cáo tội ác chiến tranh xâm lược và bày tỏ lòng yêu nước, thương dân sâu sắc

II. Đọc – hiểu văn bản
1. Hai câu đề
Gợi lên cảnh đất nước lâm nguy, giặc đến bất ngờ.
Không khí hoang mang, tang tóc bao trùm làng quê yên bình.
2. Hai câu thực
Miêu tả cảnh người dân phải bỏ nhà cửa, ruộng vườn để chạy giặc.
Hình ảnh chân thực, đau xót về số phận nhân dân trong chiến tranh.
3. Hai câu luận
Cảnh tan hoang, đổ nát của quê hương sau giặc đến.
Thể hiện nỗi đau xé lòng của tác giả trước cảnh nước mất, nhà tan.
4. Hai câu kết
Tiếng kêu thương thảm thiết cho nhân dân và đất nước.
Bộc lộ tấm lòng yêu nước, thương dân sâu nặng của Nguyễn Đình Chiểu.

III. Nghệ thuật
Ngôn ngữ giản dị, hình ảnh chân thực.
Biện pháp đối lập, miêu tả giàu sức gợi.
Giọng thơ đau xót, căm phẫn nhưng đầy nhân đạo.

IV. Ý nghĩa văn bản
Bài thơ phản ánh chân thực nỗi khổ của nhân dân trong chiến tranh và thể hiện mạnh mẽ tinh thần yêu nước, thương dân của Nguyễn Đình Chiểu.

V. Ghi nhớ
Chạy giặc là tiếng nói đau xót trước cảnh nước mất nhà tan.
Thể hiện lòng yêu nước, căm thù giặc sâu sắc của tác giả.

I. Tác giả – tác phẩm
Nguyễn Đình Chiểu (1822–1888): nhà thơ lớn của dân tộc, yêu nước sâu sắc, thơ văn mang đậm tinh thần nhân nghĩa và lòng căm thù giặc.
“Chạy giặc” là bài thơ chữ Nôm, sáng tác khi thực dân Pháp xâm lược Nam Bộ (1859).

II. Thể loại – phương thức biểu đạt
Thể loại: Thơ thất ngôn bát cú Đường luật
Phương thức biểu đạt: Biểu cảm kết hợp miêu tả

III. Bố cục
Hai câu đề: Cảnh dân chúng hoảng loạn khi giặc đến
Hai câu thực: Nỗi đau mất mát của nhân dân
Hai câu luận: Thái độ căm phẫn trước tội ác của giặc
Hai câu kết: Tấm lòng yêu nước, xót thương dân của tác giả

IV. Phân tích nội dung
1. Cảnh chạy giặc hoảng loạn
Hình ảnh làng quê yên bình bị phá vỡ.
Người dân phải bỏ nhà cửa, ruộng vườn để chạy trốn.
→ Tố cáo sự tàn bạo của giặc, gợi nỗi đau xót.
2. Nỗi đau của nhân dân
Gia đình ly tán, cuộc sống tan hoang.
Hình ảnh người dân hiện lên nhỏ bé, đáng thương.
→ Thể hiện sự cảm thông sâu sắc của nhà thơ.
3. Lòng căm thù giặc và tình yêu nước
Tác giả lên án gay gắt kẻ xâm lược.
Bộc lộ tấm lòng yêu nước, thương dân sâu nặng.

V. Nghệ thuật
Ngôn ngữ mộc mạc, giàu hình ảnh.
Biện pháp đối, ẩn dụ, tả cảnh ngụ tình.
Giọng thơ đau xót, căm phẫn.

VI. Ý nghĩa
Bài thơ phản ánh chân thực nỗi đau của nhân dân khi đất nước bị xâm lược.
Thể hiện tinh thần yêu nước và tấm lòng nhân đạo của Nguyễn Đình Chiểu.

VII. Ghi nhớ
👉 “Chạy giặc” là tiếng kêu đau đớn của một dân tộc mất nước và là lời tố cáo đanh thép tội ác của thực dân xâm lược.

II. Đọc – hiểu văn bản
1. Hai câu đề
Tan chợ vừa nghe tiếng súng Tây
Một bàn cờ thế phút sa tay
Không khí bình yên của làng quê bị phá vỡ đột ngột bởi tiếng súng giặc.
Hình ảnh “bàn cờ thế” gợi sự bất ngờ, hỗn loạn, đất nước rơi vào thế bị động.
-> Tác giả bày tỏ nỗi đau xót trước cảnh nước mất, nhà tan.

2. Hai câu thực
Bỏ nhà lũ trẻ lơ xơ chạy
Mất ổ bầy chim dáo dác bay
Hình ảnh người dân chạy giặc trong cảnh hoảng loạn, tan tác.
So sánh “lũ trẻ”, “bầy chim” làm nổi bật sự yếu ớt, đáng thương của nhân dân.
  -> Thể hiện tình thương sâu sắc của Nguyễn Đình Chiểu đối với dân thường.

3. Hai câu luận
Bến Nghé của tiền tan bọt nước
Đồng Nai tranh ngói nhuốm màu mây
Miêu tả sự tàn phá nặng nề của giặc Pháp.
Của cải, nhà cửa, xóm làng bị hủy hoại.
-> Lên án tội ác của giặc, đồng thời thể hiện nỗi đau mất mát của quê hương.

4. Hai câu kết
Hỏi trang dẹp loạn rày đâu vắng
Nỡ để dân đen mắc nạn này?
Câu hỏi tu từ bộc lộ sự phẫn uất, bất bình.
Trách móc triều đình phong kiến bất lực, không bảo vệ được nhân dân.
->Thể hiện tinh thần yêu nước, thương dân và thái độ chính trị rõ ràng của tác giả.

III. Nghệ thuật
Thể thơ Đường luật chặt chẽ.
Hình ảnh sinh động, giàu sức gợi.
Biện pháp so sánh, ẩn dụ đặc sắc.
Giọng thơ đau xót, căm phẫn.

IV. Ý nghĩa – giá trị
Chạy giặc là bức tranh chân thực về thảm cảnh chiến tranh.
Thể hiện lòng yêu nước thương dân sâu sắc của Nguyễn Đình Chiểu.
Góp phần khơi dậy tinh thần trách nhiệm với vận mệnh đất nước.