Đề bài:
Phân tích vẻ đẹp của sông Đà trong tùy bút “Người lái đò Sông Đà” của Nguyễn Tuân.

Bài làm:
Nguyễn Tuân là cây bút tài hoa của nền văn học Việt Nam hiện đại. Ở ông, cái đẹp luôn được khám phá dưới góc nhìn độc đáo và đầy nghệ sĩ. Trong tùy bút “Người lái đò Sông Đà”, Nguyễn Tuân đã thể hiện tình yêu say đắm với thiên nhiên Tây Bắc qua hình tượng dòng sông Đà – một dòng sông vừa dữ dội, vừa trữ tình, mang vẻ đẹp hùng vĩ của Tổ quốc và chiều sâu văn hóa dân tộc.

Trước hết, Nguyễn Tuân nhìn thấy ở sông Đà vẻ đẹp hung bạo, dữ dội và mạnh mẽ. Với ngòi bút tài hoa, ông đã miêu tả con sông như một “kẻ thù số một” của con người: thác nước “reo như tiếng một ngàn con trâu mộng đang lồng lộn giữa rừng”, những ghềnh đá “mai phục”, “bày thạch trận” để vây hãm người lái đò. Sông Đà hiện lên với những trận cuồng phong của thiên nhiên, vừa dữ dằn vừa đáng sợ. Qua đó, ta cảm nhận được sức mạnh khủng khiếp của tự nhiên, đồng thời thấy rõ vẻ đẹp hùng vĩ, oai linh của non sông đất nước.

Tuy nhiên, sông Đà không chỉ dữ dội mà còn mang một vẻ đẹp trữ tình, thơ mộng. Khi quan sát ở góc nhìn khác, Nguyễn Tuân đã phát hiện ra nét dịu dàng của dòng sông – một “cố nhân” hiền hòa, đằm thắm. Sông Đà “tuôn dài như một áng tóc trữ tình”, nước sông khi thì “xanh ngọc bích”, khi lại “lừ lừ chín đỏ như da mặt người bầm đi vì rượu bữa.” Những hình ảnh ấy cho thấy tâm hồn nghệ sĩ lãng mạn của Nguyễn Tuân, người luôn nhìn thiên nhiên như một sinh thể có tâm hồn, có cảm xúc.

Qua ngòi bút của Nguyễn Tuân, sông Đà hiện lên vừa là thử thách khắc nghiệt của thiên nhiên, vừa là người bạn tri kỷ của con người. Đó chính là biểu tượng cho vẻ đẹp của đất nước Việt Nam – vừa dữ dội, kiên cường, vừa dịu dàng, giàu tình cảm. Hình tượng sông Đà cũng phản ánh phong cách nghệ thuật độc đáo của Nguyễn Tuân: ngôn ngữ giàu hình ảnh, giàu nhạc điệu; vốn từ phong phú; cách liên tưởng táo bạo và tinh tế.

Không chỉ ca ngợi thiên nhiên, qua hình tượng sông Đà, nhà văn còn thể hiện niềm tự hào dân tộc, tình yêu tha thiết với đất nước và con người lao động. Dòng sông hùng vĩ ấy không thể thiếu bóng dáng người lái đò – đại diện cho con người Tây Bắc dũng cảm, tài hoa, làm chủ thiên nhiên.

Kết bài:
Tác phẩm “Người lái đò Sông Đà” không chỉ là bức tranh tuyệt đẹp về thiên nhiên Tây Bắc mà còn là bản tình ca ngợi con người lao động Việt Nam. Dưới ngòi bút Nguyễn Tuân, sông Đà vừa là nghệ thuật, vừa là tâm hồn, vừa là biểu tượng của Tổ quốc – mãi chảy trong lòng người đọc như một niềm tự hào và tình yêu quê hương đất nước sâu sắc.

Bài văn: Vẻ đẹp của sông Đà qua tùy bút “Người lái đò Sông Đà” của Nguyễn Tuân
Nguyễn Tuân là một trong những cây bút tài hoa bậc nhất của văn học Việt Nam hiện đại. Ông nổi bật với phong cách độc đáo, uyên bác, luôn tìm kiếm và ngợi ca cái đẹp trong cuộc sống, con người và thiên nhiên. Trong tác phẩm tùy bút “Người lái đò Sông Đà”, nhà văn không chỉ dựng lại chân dung người lái đò anh hùng mà còn miêu tả vẻ đẹp vừa hùng vĩ, dữ dội, vừa thơ mộng, trữ tình của sông Đà – con sông gắn liền với thiên nhiên Tây Bắc và lịch sử dân tộc.

Trước hết, sông Đà hiện lên với vẻ đẹp dữ dội, hùng vĩ. Qua ngòi bút của Nguyễn Tuân, con sông không chỉ là một dòng chảy đơn thuần mà trở thành một thực thể sống có linh hồn, có cá tính mạnh mẽ. Những thác nước gầm réo, những ghềnh đá dựng đứng như “bức thành đá” chặn đường, những xoáy nước sâu hun hút như “giếng bê tông” tạo nên khung cảnh hiểm trở và thử thách. Con sông như một chiến trường với những “trận địa đá”, những “binh pháp nước” được bố trí tinh vi, đầy hiểm hóc. Nguyễn Tuân đã sử dụng những hình ảnh so sánh, liên tưởng độc đáo, kết hợp với vốn từ phong phú và câu văn dài, nhiều tầng ý để lột tả vẻ đẹp hùng vĩ, dữ dội ấy một cách sống động.

Nhưng bên cạnh vẻ đẹp dữ dội, sông Đà còn mang vẻ đẹp thơ mộng, trữ tình, rất đỗi dịu dàng. Ở một góc nhìn khác, nhà văn lại thấy sông Đà như một “cố nhân”, như một người con gái dịu hiền của núi rừng Tây Bắc. Dòng sông mang vẻ đẹp mềm mại, “tuôn dài như áng tóc trữ tình”, nước có lúc “màu xanh ngọc bích”, cảnh vật đôi bờ lại nên thơ như một bức tranh thủy mặc. Chính sự tương phản giữa dữ dội và thơ mộng ấy đã làm nên vẻ đẹp rất riêng, rất giàu tính nghệ thuật của sông Đà – một dòng sông đa chiều, có chiều sâu thẩm mỹ.

Qua hình ảnh sông Đà, người đọc còn thấy được tâm hồn yêu nước, say mê thiên nhiên đất nước của Nguyễn Tuân. Với ông, sông Đà không chỉ là đề tài nghệ thuật mà còn là biểu tượng của vẻ đẹp Tây Bắc, là chất liệu để ông thể hiện cái “tôi” nghệ sĩ độc đáo, tài hoa của mình. Ông không đơn thuần miêu tả, mà là “khám phá” và “khắc họa” con sông bằng tất cả sự trân trọng, nâng niu của một người nghệ sĩ chân chính.

Tác phẩm “Người lái đò Sông Đà”, vì thế, không chỉ là một tùy bút đơn thuần mà còn là một bài ca ca ngợi thiên nhiên đất nước và con người lao động. Vẻ đẹp của sông Đà qua ngòi bút Nguyễn Tuân vừa chân thực, sống động vừa mang tính nghệ thuật cao, thể hiện rõ phong cách “tìm kiếm cái đẹp” đặc trưng của nhà văn. Tác phẩm đã góp phần làm phong phú thêm kho tàng văn học viết về thiên nhiên đất nước Việt Nam – một vẻ đẹp vừa dữ dội, vừa thơ mộng, như chính tâm hồn con người nơi đây.

Dưới đây là một bài văn nghị luận phân tích tác phẩm “Người lái đò Sông Đà” của Nguyễn Tuân, nằm trong chủ đề: "Vẻ đẹp của sông Đà", phù hợp với yêu cầu làm văn nghị luận văn học ở cấp THPT:

Bài văn: Vẻ đẹp của sông Đà qua tùy bút “Người lái đò Sông Đà” của Nguyễn Tuân
Nguyễn Tuân là một trong những cây bút tài hoa bậc nhất của văn học Việt Nam hiện đại. Ông nổi bật với phong cách độc đáo, uyên bác, luôn tìm kiếm và ngợi ca cái đẹp trong cuộc sống, con người và thiên nhiên. Trong tác phẩm tùy bút “Người lái đò Sông Đà”, nhà văn không chỉ dựng lại chân dung người lái đò anh hùng mà còn miêu tả vẻ đẹp vừa hùng vĩ, dữ dội, vừa thơ mộng, trữ tình của sông Đà – con sông gắn liền với thiên nhiên Tây Bắc và lịch sử dân tộc.

Trước hết, sông Đà hiện lên với vẻ đẹp dữ dội, hùng vĩ. Qua ngòi bút của Nguyễn Tuân, con sông không chỉ là một dòng chảy đơn thuần mà trở thành một thực thể sống có linh hồn, có cá tính mạnh mẽ. Những thác nước gầm réo, những ghềnh đá dựng đứng như “bức thành đá” chặn đường, những xoáy nước sâu hun hút như “giếng bê tông” tạo nên khung cảnh hiểm trở và thử thách. Con sông như một chiến trường với những “trận địa đá”, những “binh pháp nước” được bố trí tinh vi, đầy hiểm hóc. Nguyễn Tuân đã sử dụng những hình ảnh so sánh, liên tưởng độc đáo, kết hợp với vốn từ phong phú và câu văn dài, nhiều tầng ý để lột tả vẻ đẹp hùng vĩ, dữ dội ấy một cách sống động.

Nhưng bên cạnh vẻ đẹp dữ dội, sông Đà còn mang vẻ đẹp thơ mộng, trữ tình, rất đỗi dịu dàng. Ở một góc nhìn khác, nhà văn lại thấy sông Đà như một “cố nhân”, như một người con gái dịu hiền của núi rừng Tây Bắc. Dòng sông mang vẻ đẹp mềm mại, “tuôn dài như áng tóc trữ tình”, nước có lúc “màu xanh ngọc bích”, cảnh vật đôi bờ lại nên thơ như một bức tranh thủy mặc. Chính sự tương phản giữa dữ dội và thơ mộng ấy đã làm nên vẻ đẹp rất riêng, rất giàu tính nghệ thuật của sông Đà – một dòng sông đa chiều, có chiều sâu thẩm mỹ.

Qua hình ảnh sông Đà, người đọc còn thấy được tâm hồn yêu nước, say mê thiên nhiên đất nước của Nguyễn Tuân. Với ông, sông Đà không chỉ là đề tài nghệ thuật mà còn là biểu tượng của vẻ đẹp Tây Bắc, là chất liệu để ông thể hiện cái “tôi” nghệ sĩ độc đáo, tài hoa của mình. Ông không đơn thuần miêu tả, mà là “khám phá” và “khắc họa” con sông bằng tất cả sự trân trọng, nâng niu của một người nghệ sĩ chân chính.

Tác phẩm “Người lái đò Sông Đà”, vì thế, không chỉ là một tùy bút đơn thuần mà còn là một bài ca ca ngợi thiên nhiên đất nước và con người lao động. Vẻ đẹp của sông Đà qua ngòi bút Nguyễn Tuân vừa chân thực, sống động vừa mang tính nghệ thuật cao, thể hiện rõ phong cách “tìm kiếm cái đẹp” đặc trưng của nhà văn. Tác phẩm đã góp phần làm phong phú thêm kho tàng văn học viết về thiên nhiên đất nước Việt Nam – một vẻ đẹp vừa dữ dội, vừa thơ mộng, như chính tâm hồn con người nơi đây.

Nếu bạn cần mở rộng bài, rút gọn theo số chữ, hoặc thêm phân tích về hình tượng người lái đò, mình có thể hỗ trợ viết lại theo yêu cầu cụ thể.

Nguyễn Tuân là nhà văn duy mỹ – “suốt đời tôn thờ và phụng sự cái đẹp” (Nguyễn Đăng Mạnh). Tác phẩm của ông là những trang viết sống động về con người và thiên nhiên với cảm hứng ngợi ca. “Người lái đò sông Đà” là tác phẩm tiêu biểu cho khuynh hướng thẩm mĩ đó của nhà văn. Dưới ngòi bút của ông, sông Đà hiện lên hung bạo như một “loài thủy quái nham hiểm và độc dữ” nhưng cũng rất dịu dàng và say đắm như một mỹ nhân Tây Bắc. Đoạn văn ta sắp phân tích sau đây là đoạn văn tiêu biểu cho vẻ đẹp trữ tình, thơ mộng đó của Đà giang.

Đoạn trích “Người lái đò sông Đà” được trích trong tùy bút sông Đà (1960). Tác phẩm này là kết quả của chuyến đi dài 8 tháng mà Nguyễn Tuân đã đến với Tây Bắc. Tây Bắc hùng vĩ mà dạt dào chất thơ đã tạo ấn tượng cho nhà văn, nhất là con sông Đà. Nguyễn Tuân sau khi trở về Hà Nội đã bắt tay vào sáng tác tùy bút Sông Đà. Tác phẩm nhanh chóng đến với bạn đọc và được đón nhận nồng nhiệt. Tùy bút đã thật sự gây ấn tượng mạnh cho người đọc bởi chất liệu ngôn từ phong phú và đa dạng. Nhà văn đã huy động cả kho tàng tiếng Việt, cả nhiều ngành nghề, lĩnh vực để tái hiện một sông Đà hung bạo, trữ tình và một người lái đò mang cốt cách nghệ sĩ.

Phần đầu của đoạn trích, tác giả chủ yếu miêu tả sự hung bạo, hùng vĩ, hiểm nguy của một dòng sông lắm thác nhiều ghềnh. Đó là sự dữ dội của cảnh đá dựng bờ sông, cảnh ghềnh Hát Loóng “nước xô đá, đá xô sóng, sóng xô gió”, cảnh những hút nước rùng rợn; cảnh thác đá gào thét; dòng sông với biết bao cửa tử cửa sinh… Cuối đoạn trích tác giả chủ yếu bàn về vẻ đẹp trữ tình của dòng sông.

Nguyễn Tuân quan sát sông Đà ở nhiều góc độ. Góc độ thứ nhất là từ trên cao nhìn xuống. Ở điểm nhìn ấy tác giả đã hình dung con sông Đà giống như một người đàn bà kiều diễm với áng tóc trữ tình đằm thắm: “con sông Đà tuôn dài tuôn dài như một áng tóc trữ tình, đầu tóc chân tóc ẩn hiện trong mây trời Tây Bắc bung nở hoa ban hoa gạo tháng hai và cuồn cuộn mù khói núi Mèo đốt nương xuân.” Điệp ngữ “tuôn dài, tuôn dài” như mở ra trước mắt của người đọc độ dài vô tận của dòng sông; mái tóc của Đà giang như nối dài đến vô tận, trùng điệp giữa bạt ngàn màu xanh lặng lẽ của núi rừng. Phép so sánh “như một áng tóc trữ tình” tạo cho người đọc một sự xuýt xoa trước vẻ đẹp diễm tuyệt của sông Đà. Sông Đà giống như một kiệt tác của trời đất. Chữ “áng” thường gắn với áng thơ, áng văn, nay được họ Nguyễn gắn với “tóc” thành “áng tóc trữ tình”. Nguyên cả cụm từ ấy đã nói lên hết cái chất thơ, chất trẻ trung và đẹp đẽ, thơ mộng của dòng sông. Cảnh vì thế mà vừa thực lại vừa mộng. Hai chữ “ẩn hiện” càng tăng lên sự bí ẩn và trữ tình của dòng sông. Sắc đẹp diễm tuyệt của sông Đà – của người đàn bà kiều diễm còn được tác giả nhấn mạnh qua động từ “bung nở” và từ láy “cuồn cuộn” kết hợp với hoa ban nở trắng rừng, hoa gạo đỏ rực hai bên bờ làm người đọc liên tưởng mái tóc như được trang điểm bởi mây trời, như cài thêm hoa ban hoa gạo và đẹp mơ màng như sương khói mùa xuân. Sự nhân cách hóa đó làm sông Đà gợi cảm biết bao!

Khám phá thêm
nhắc
hội họa
trọng
Giỏ quà tặng
trong
nghệ thuật
hội hoạ
Trong
Âm nhạc
Nghệ thuật
Vẻ đẹp trữ tình của sông Đà còn được Nguyễn Tuân thể hiện qua việc miêu tả sắc nước. Câu văn thể hiện sự say sưa và mê đắm của Nguyễn Tuân về con sông Tây Bắc thật bay bổng và lãng mạn “Tôi đã nhìn say sưa làn mây mùa xuân bay trên sông Đà, tôi đã xuyên qua đám mây mùa thu mà nhìn xuống dòng nước sông Đà”. Chính vẻ đẹp của mây trời đã tạo cho con sông Đà một vẻ đẹp riêng không trộn lẫn. Nếu như Hoàng Phủ Ngọc Tường nhìn thấy sông Hương có màu xanh thẫm và ánh nắng “sớm xanh, trưa vàng, chiều tím” do sự phản quang của mây trời và đẹp như một đoá hoa phù dung; thì Nguyễn Tuân lại phát hiện ra vẻ đẹp của sắc nước sông Đà thay đổi theo mùa. Mùa xuân, nước sông Đà xanh ngọc bích “chứ không xanh màu xanh canh hến của nước sông Gâm, sông Lô”. Xanh ngọc bích là xanh trong, xanh sáng, xanh biếc – một sắc màu gợi cảm, trong lành. Đó là sắc màu của nước, của núi, của da trời. Mùa thu, nước sông Đà “lừ lừ chín đỏ như da mặt một người bầm đi vì rượu bữa, lừ lừ cái màu đỏ giận dữ ở một người bất mãn bực bội độ thu về”. Câu văn sử dụng phép so sánh “lừ lừ chín đỏ như da mặt người bầm đi vì rượu bữa” khiến người đọc hình dung được vẻ đẹp đa dạng của sắc nước sông Đà. Đồng thời qua câu văn, Nguyễn Tuân cũng đã làm nổi bật được trong cái trữ tình thơ mộng của dòng nước còn có cái dữ dội ngàn đời của con sông Tây Bắc.

Quan sát ở điểm nhìn gần, bằng những câu văn đầy chất thơ, Nguyễn Tuân đã để cho ngòi bút của mình lai láng về Đà giang. Tác giả ví sông Đà như một cố nhân đi xa thì nhớ, gặp lại thì mừng vui khôn xiết. Khi bắt gặp ánh nắng chiếu vào mắt, trong sự hướng ngoại, nhà văn đã phát hiện ra nắng sông Đà đẹp đến mê hồn trong ánh sáng “lóe lên một màu nắng tháng ba Đường thi “Yên hoa tam nguyệt há Dương Châu”. Mượn một câu thơ trong bài thơ Đường nổi tiếng “Tại lầu Hoàng Hạc tiễn Mạnh Hạo Nhiên đi Quảng Lăng” – Nguyễn Tuân dường như đã ngầm khẳng định vẻ đẹp cổ thi của dòng sông Tây Bắc. Dòng sông ấy trong sự liên tưởng đến thơ Đường đã gợi tả được vẻ đẹp phẳng lặng, trong sáng, lấp lánh, hồn nhiên thanh bình.
Trong cảm nhận của Nguyễn Tuân, gặp lại sông Đà nhận ra con “sông vui như thấy nắng giòn tan sau kỳ mưa dầm, vui như nối lại chiêm bao đứt quãng”. Cách so sánh độc đáo, nhân cách hoá, sông Đà hiện lên đẹp bởi chiều sâu: thân thiện, dễ mến, phảng phất hơi ấm tình người của dòng sông. Nó trở thành người bạn hiền chung thuỷ, điềm tĩnh chờ đợi người đi xa trở về.
Tác giả miêu tả cảnh đôi bờ sông thật ấn tượng. Người đọc như lạc vào thế giới cổ tích, thế giới của tiền sử. Câu văn “Thuyền tôi trôi trên sông Đà” toàn vần bằng tạo cảm giác yên ả, thanh bình, sự tĩnh lặng. Tác giả hướng đến lịch sử của những buổi đầu dựng nước và giữ nước: “Hình như từ đời Trần, đời Lý, đời Lê, quãng sông này cũng lặng tờ đến thế mà thôi”. Sự hướng nội này càng làm nổi bật vẻ đẹp nguyên sơ và hồng hoang của đôi bờ sông Đà. Đúng như tác giả đã so sánh “bờ sông hoang dại như một bờ tiền sử. Bờ sông hồn nhiên như một nỗi niềm cổ tích tuổi xưa”. Phép so sánh độc đáo, dùng không gian để gợi mở thời gian, mở rộng biên độ làm nổi bật vẻ đẹp hồn nhiên, trong sáng, nguyên thuỷ của buổi sơ khai.

Bờ sông ở đây còn nổi lên vẻ đẹp của thảm thực vật và muông thú. Trong cảnh lặng như tờ của thiên nhiên, trong cảnh sương đêm chưa tan hết, nhà văn đã nhìn thấy một vẻ đẹp đầy sức sống “một nương ngô nhú lên mấy lá ngô non đầu mùa mà tịnh không một bóng người, cỏ gianh đồi núi đang ra những nõn búp”. Cảnh tượng đó còn ấn tượng bởi một “đàn hươu cúi đầu ngốn búp cỏ gianh đẫm sương đêm”. Vẻ đẹp ấy thật đầy chất thơ, chất hoạ. Thiên nhiên giống như một bức tranh thủy mặc lộng lẫy. Điều ấy khiến ta liên tưởng đến cảnh trong giả sử Trung Hoa có một ngư dân một hôm chèo thuyền ngược dòng sông rồi lạc vào một chốn thần tiên, một chốn Đào nguyên. Chất thơ trong đoạn văn viết về sông Đà của Nguyễn Tuân có lẽ cũng toát lên từ điển tích ấy gợi lên trong tâm trí của người đọc về vẻ đẹp của dòng sông Tây Bắc – nơi khởi nguồn cho tình yêu đất nước.

Đoạn trích khép lại bằng hình ảnh “tiếng cá quẫy… đuổi đàn hươu vụt biến” và con sông Đà trong sự liên tưởng đến thơ Tản Đà “bọt nước lênh đênh…bao nhiêu cảnh bấy nhiêu tình của một người tình nhân chưa quen biết” càng làm cho hình ảnh dòng sông trở nên quyến rũ, có linh hồn, giàu sức hút.

Đoạn văn đã sử dụng nhiều hình ảnh so sánh, bút pháp nhân cách hóa miêu tả, liên tưởng bất ngờ thú vị. Từ ngữ chọn lọc, độc đáo. Hình ảnh lãng mạn. Sử dụng kiến thức hội hoạ, thơ ca để miêu tả. Tất cả đã giúp Nguyễn Tuân tái hiện được sức sống mãnh liệt của mỹ nhân sông Đà thơ mộng và trữ tình.

Sông Đà là dòng sông của Tây Bắc, dòng sông với trữ lượng thủy điện lớn nhất cả nước. Đó cũng là một dòng sông hiểm nguy rình rập với “ trăm bảy cái thác, trăm ba cái ghềnh “. Nhưng đó cũng là một dòng sông lai láng chất thơ trong cảm nhận của Nguyễn Tuân. Nguyễn Tuân đã miêu tả con sông như một công trình nghệ thuật, một tác phẩm hội hoạ mà tạo hoá ban tặng tô điểm cho đất nước; ông khám phá dòng sông ở phương diện thẩm mỹ nên nên thể hiện phong cách tài hoa. Trang sách khép lại rồi mà dường như tâm hồn của bạn đọc vẫn đang trôi mênh mang trên một dòng sông “hồn nhiên như một nỗi niềm cổ tích tuổi xưa”.