Mở bài:
Hồ Chí Minh không chỉ là vị lãnh tụ vĩ đại của dân tộc Việt Nam mà còn là một nhà thơ lớn với tâm hồn nghệ sĩ và tình yêu thiên nhiên sâu sắc. Trong hoàn cảnh ngục tù khắc nghiệt của Trung Hoa, Người vẫn sáng tác nên những vần thơ tuyệt đẹp. Bài “Ngắm trăng” là một trong những tác phẩm tiêu biểu, thể hiện tâm hồn tự do, yêu đời và phong thái ung dung của Bác giữa chốn lao tù.

Thân bài:
1. Hoàn cảnh sáng tác và thể thơ:
Bài thơ được viết trong tập “Nhật ký trong tù”, theo thể thất ngôn tứ tuyệt Đường luật (mỗi câu 7 chữ, gồm 4 câu, tuân thủ luật đối, vần, niêm).

Ngục trung vô tửu diệc vô hoa,
Đối thử lương tiêu nại nhược hà?
Nhân hướng song tiền khan minh nguyệt,
Nguyệt tòng song khích khán thi gia.
(Dịch nghĩa:
Trong ngục không rượu cũng không hoa,
Cảnh đẹp đêm nay biết làm sao?
Người ngắm trăng soi qua cửa sổ,
Trăng nhòm khe cửa ngắm nhà thơ.)

2. Phân tích nội dung và nghệ thuật:

Hai câu đầu:

“Ngục trung vô tửu diệc vô hoa,
Đối thử lương tiêu nại nhược hà?”
→ Trong ngục tối tăm, thiếu rượu, thiếu hoa – hai thú vui thường có của tao nhân mặc khách – Bác Hồ vẫn hướng tâm hồn mình ra ngoài cảnh vật. Câu hỏi “biết làm sao?” không phải là than thở, mà là một cách bộc lộ khát vọng tự do và tình yêu với cái đẹp, dù ở hoàn cảnh tù đày.
Hai câu sau:

“Nhân hướng song tiền khan minh nguyệt,
Nguyệt tòng song khích khán thi gia.”
→ Hình ảnh thơ thật đẹp: người và trăng giao hòa, soi ngắm lẫn nhau. Dù bị giam cầm, tâm hồn thi nhân vẫn tự do, vượt ra ngoài song sắt để hòa cùng thiên nhiên. Đây là biểu hiện cao đẹp của phong thái ung dung, tự tại, cũng là tinh thần lạc quan, yêu đời của Bác Hồ.
→ Nghệ thuật:

Thể thơ Đường luật được sử dụng nhuần nhuyễn, đối xứng và hàm súc.
Hình ảnh giản dị mà gợi cảm, ngôn từ cô đọng, nhạc điệu nhẹ nhàng.
Cách nhân hóa “trăng nhìn thi nhân” làm nổi bật mối giao cảm giữa con người và thiên nhiên.

Kết bài:
Bài thơ “Ngắm trăng” không chỉ thể hiện vẻ đẹp tâm hồn Hồ Chí Minh – yêu thiên nhiên, yêu tự do – mà còn cho thấy bản lĩnh thép, tinh thần lạc quan trong mọi hoàn cảnh. Dù bị giam trong ngục tù, Người vẫn giữ được phong thái của một thi nhân ung dung và tự do trong tâm hồn. Đây chính là nét đẹp vĩnh hằng trong thơ Bác và trong con người Hồ Chí Minh.

"Qua Đèo Ngang" – Bà Huyện Thanh Quan
(bài văn được viết theo bố cục mở bài – thân bài – kết bài)

BÀI VĂN MẪU: PHÂN TÍCH BÀI THƠ “QUA ĐÈO NGANG”
Bà Huyện Thanh Quan là một trong những nhà thơ tiêu biểu của văn học trung đại Việt Nam, nổi tiếng với giọng thơ trang nhã, sâu lắng và đầy hoài cổ. Trong số những tác phẩm của bà, “Qua Đèo Ngang” là bài thơ thất ngôn bát cú Đường luật xuất sắc, thể hiện tâm trạng cô đơn, nỗi nhớ nước thương nhà của một người phụ nữ có học thức, sống trong thời đại nhiều biến động.

Mở đầu bài thơ, khung cảnh Đèo Ngang hiện lên trong buổi chiều tà:

Bước tới Đèo Ngang bóng xế tà,
Cỏ cây chen đá, lá chen hoa.
Chỉ với hai câu đề, tác giả đã phác họa bức tranh thiên nhiên hoang sơ, tĩnh lặng mà cũng rất sinh động. Cảnh vật được cảm nhận bằng tâm trạng buồn bã, đơn côi khi “bóng xế tà” – hình ảnh thường gợi nỗi hoài niệm và cô liêu.

Đến hai câu thực:

Lom khom dưới núi, tiều vài chú,
Lác đác bên sông, chợ mấy nhà.
Không gian như mở rộng ra, có sự hiện diện của con người, nhưng lại càng làm nổi bật sự vắng vẻ, thưa thớt của chốn hoang sơ. Từ láy “lom khom”, “lác đác” vừa miêu tả hình ảnh, vừa diễn tả nhịp sống chậm rãi, rời rạc, khiến nỗi buồn như thấm sâu hơn.

Hai câu luận là điểm nhấn tâm trạng:

Nhớ nước đau lòng con quốc quốc,
Thương nhà mỏi miệng cái gia gia.
Sử dụng điển cố điển tích (tiếng chim quốc, chim gia gia), tác giả kín đáo bộc lộ nỗi niềm yêu nước, thương nhà. Đây không chỉ là nỗi buồn riêng, mà còn là tâm sự mang màu sắc thời đại – khi đất nước trải qua biến động, lòng người rối ren.

Cuối cùng là hai câu kết:

Dừng chân đứng lại trời non nước,
Một mảnh tình riêng ta với ta.
Hình ảnh người lữ khách đứng lại giữa trời mây non nước bao la, chỉ có “ta với ta” – một mình đối diện với chính mình, cô đơn, lạc lõng giữa thiên nhiên rộng lớn. Đây là sự cô độc đến tận cùng của người mang nặng tâm sự trong lòng.

Qua bài thơ “Qua Đèo Ngang”, Bà Huyện Thanh Quan không chỉ thể hiện tài năng vận dụng thể thơ Đường luật thuần thục, mà còn truyền tải tinh tế cảm xúc của một con người có tâm hồn nhạy cảm, yêu quê hương, đất nước, mang nặng hoài niệm và trách nhiệm với thời cuộc. Bài thơ là tiếng nói của tâm hồn cao đẹp giữa một thời đại nhiều biến động, để lại dư âm sâu sắc trong lòng người đọc.