1. Cấu trúc câu thơ
Thể thơ Song thất lục bát gồm một cặp câu 7 chữ + 7 chữ rồi đến một cặp 6 chữ + 8 chữ.
Ví dụ trong Khóc Dương Khuê:

"Bác Dương thôi đã thôi rồi,
Nước mây man mác ngậm ngùi lòng ta.
Nhớ từ thuở đăng khoa ngày trước,
Vẫn sớm hôm tôi bác cùng nhau…"
→ Thể hiện đúng quy luật: 7 – 7 – 6 – 8.

2. Vần điệu
Vần liên tiếp, hiệp vần chặt chẽ:

Câu 7 chữ thứ nhất gieo vần với chữ cuối câu 7 chữ thứ hai.
Câu 7 chữ thứ hai lại hiệp vần với chữ cuối câu 6 chữ.
Câu 6 chữ gieo vần với chữ thứ sáu câu 8 chữ.
Nhờ thế tạo nên nhạc điệu uyển chuyển, vừa dồn dập vừa tha thiết, phù hợp tâm trạng buồn thương.

3. Tính nhạc và cảm xúc
Thể thơ song thất lục bát vốn giàu tính trữ tình, bi ai, thường dùng để diễn tả nỗi buồn, sự thương nhớ.
Trong Khóc Dương Khuê, nhạc điệu ấy góp phần bộc lộ tâm trạng xót xa, nghẹn ngào của Nguyễn Khuyến khi mất bạn tri kỉ.

Qua Khóc Dương Khuê, ta thấy rõ đặc điểm của thể thơ song thất lục bát: kết cấu 7 – 7 – 6 – 8, gieo vần uyển chuyển, nhạc điệu trang trọng mà tha thiết, rất thích hợp để bày tỏ nỗi đau thương và tình cảm sâu nặng.

Bài “Khóc Dương Khuê” của Nguyễn Khuyến được viết theo thể thơ song thất lục bát. Đọc kỹ bài thơ, ta thấy những đặc điểm nổi bật của thể thơ này như sau:

1. Cấu trúc cơ bản
Một khổ gồm 4 câu:

2 câu song thất (7 chữ + 7 chữ)
Tiếp đến 1 câu lục (6 chữ)
Và 1 câu bát (8 chữ).
Ví dụ trong “Khóc Dương Khuê”:

 
Bác Dương thôi đã thôi rồi (7)
Nước mây man mác ngậm ngùi lòng ta (7)
Nhớ từ thuở đăng khoa ngày trước (6)
Vẫn sớm hôm tôi bác cùng nhau (8)

2. Cách gieo vần
Vần chân và vần lưng phối hợp chặt chẽ:

Chữ cuối câu 1 (7 chữ) → hiệp vần với chữ thứ 5 của câu 2 (7 chữ).
Chữ cuối câu 2 (7 chữ) → hiệp vần với chữ cuối câu 3 (6 chữ).
Chữ cuối câu 3 (6 chữ) → hiệp vần với chữ thứ 6 của câu 4 (8 chữ).
Chữ cuối câu 4 (8 chữ) lại nối vần với chữ cuối câu 1 của khổ sau.
Điều này tạo nên một chuỗi vần liên hoàn, làm nhạc điệu mềm mại, da diết.

3. Nhạc điệu
Nhịp điệu uyển chuyển, vừa dồn dập, vừa lắng sâu:

2 câu thất thường chan chứa cảm xúc, gợi sự bi ai, da diết.
2 câu lục bát lại dìu dặt, ngân nga, tạo dư âm trầm buồn.
Trong “Khóc Dương Khuê”, nhạc điệu ấy giúp diễn tả nỗi đau thương trước sự mất mát của bạn tri kỷ.

4. Tính chất biểu cảm
Thể song thất lục bát thường được dùng trong những tác phẩm tình cảm, than vãn, ai oán, thương nhớ.
Bài “Khóc Dương Khuê” tiêu biểu: giọng điệu chan chứa bi thương, đầy nước mắt và nỗi nhớ bạn hiền.

✅ Kết luận:
Qua Khóc Dương Khuê, ta thấy thể song thất lục bát có đặc điểm: khổ thơ gồm 2 câu thất + 1 câu lục + 1 câu bát, gieo vần liên hoàn chặt chẽ, nhạc điệu da diết, mềm mại; đặc biệt thích hợp để bộc lộ tình cảm bi thương, nhớ nhung, than vãn.

Thể thơ song thất lục bát trong bài "Khóc Dương Khuê" có đặc điểm cấu trúc gồm một cặp câu thất ngôn (7 chữ) liền nhau, theo sau là một câu lục ngôn (6 chữ) và một câu bát ngôn (8 chữ), tạo thành một khổ thơ 4 câu. Đặc điểm gieo vần nổi bật là sự kết hợp giữa vần trắc và vần bằng: tiếng cuối câu thất thứ nhất (thanh trắc) vần với tiếng thứ năm câu thất thứ hai, tiếng cuối câu thất thứ hai (thanh bằng) vần với tiếng cuối câu lục, và tiếng cuối câu lục vần với tiếng thứ sáu câu bát. Thể thơ này còn có luật thanh phức tạp hơn lục bát truyền thống và nhịp điệu uyển chuyển, sâu lắng, góp phần diễn tả cảm xúc buồn thương, tiếc nuối một cách da diết.  
Đặc điểm cấu trúc và hình thức:  
Cấu trúc khổ thơ: 
Một khổ gồm hai câu thất ngôn (7 chữ), một câu lục ngôn (6 chữ) và một câu bát ngôn (8 chữ).
Cấu trúc câu:
Hai câu thất ngôn đầu tạo thành cặp "song thất".
Hai câu lục ngôn và bát ngôn sau tạo thành cặp "lục bát".
Đặc điểm gieo vần và thanh điệu:
Sự đa dạng vần: 
Khác với lục bát chỉ dùng vần bằng, song thất lục bát sử dụng cả vần bằng và vần trắc.  
Sự nối kết vần:

Tiếng cuối của câu thất thứ nhất (thanh trắc) vần với tiếng thứ năm của câu thất thứ hai (thanh trắc).  

Tiếng cuối của câu thất thứ hai (thanh bằng) vần với tiếng cuối câu lục.  

Tiếng cuối câu lục vần với tiếng thứ sáu của câu bát.  

Luật thanh phức tạp: 
Trong hai câu thất, luật thanh không quy định chặt chẽ như các thể thơ khác, mà tập trung vào các tiếng 3, 5, 7. Các tiếng còn lại (1, 2, 4, 6) được tự do về thanh điệu, miễn là đọc lên xuôi tai.  
Vai trò trong bài "Khóc Dương Khuê":  
Thể hiện cảm xúc: 
Cấu trúc vần điệu và cách gieo vần linh hoạt của song thất lục bát giúp tác giả Nguyễn Khuyến diễn tả một cách sâu lắng và chân thành nỗi buồn thương, sự tiếc nuối trước sự ra đi của bạn tri kỷ.
Tăng tính nhạc điệu: 
Nhạc điệu uyển chuyển, giàu tính nhạc của thể thơ này góp phần làm tăng sự biểu cảm và da diết cho bài thơ.