Bài thơ "Chiều hôm nhớ nhà" của tác giả Tế Hanh là một tác phẩm nổi bật trong kho tàng thơ Việt Nam. Được sáng tác trong những năm tháng chiến tranh gian khổ, bài thơ thể hiện một cách sâu sắc nỗi nhớ nhà da diết của người lính nơi xa quê hương. Qua đó, bài thơ không chỉ thể hiện tình yêu quê hương, đất nước mà còn khắc họa tâm trạng của người lính trong những giờ phút tĩnh lặng, cô đơn.

Tế Hanh (1921–2009) là một trong những nhà thơ nổi bật của nền văn học Việt Nam, gắn liền với phong trào thơ ca cách mạng. "Chiều hôm nhớ nhà" được ông viết trong thời kỳ chiến tranh, khi tác giả đang sống và chiến đấu ở chiến trường. Với nỗi nhớ nhà sâu sắc, bài thơ như là lời tâm sự của người lính nơi chiến tuyến, thể hiện niềm thương nhớ da diết về quê hương, gia đình trong những khoảnh khắc yên tĩnh của buổi chiều.

Bài thơ "Chiều hôm nhớ nhà" mang đến một cảm xúc rất gần gũi, bình dị nhưng cũng đầy sâu lắng. Tế Hanh đã sử dụng hình ảnh thiên nhiên để phản ánh tâm trạng của mình. Ngay từ những câu thơ đầu tiên, tác giả đã khéo léo dựng lên bức tranh thiên nhiên của một chiều hôm, để rồi từ đó bộc lộ những cảm xúc ẩn sâu trong lòng người lính.

Tâm trạng nhớ nhà: Mở đầu bài thơ, Tế Hanh mô tả khung cảnh chiều muộn trong một không gian rộng lớn, bao la. "Chiều hôm nhớ nhà" không chỉ đơn giản là sự nhớ nhung về nơi mình đã sinh ra, mà còn là sự xao xuyến về quê hương, gia đình, về những hình ảnh thân thuộc đã xa cách. Câu thơ "Từ trong rừng thẳm một làn gió lạnh" gợi lên sự cô đơn, lạnh lẽo của người lính nơi chiến trường, đang gợi nhớ về những kỷ niệm ấm áp của gia đình.
Hình ảnh thiên nhiên làm nổi bật nỗi nhớ: Tác giả đã sử dụng hình ảnh thiên nhiên để làm nền cho nỗi nhớ nhà: "Rừng thẳm", "gió lạnh", "hơi sương chiều" không chỉ vẽ lên bức tranh đẹp của cảnh vật mà còn phản ánh sự cô đơn, tĩnh mịch của người lính. Bên cạnh đó, "cánh cò bay" trong câu thơ cũng là một hình ảnh đặc trưng của miền quê Việt Nam, khắc sâu vào tâm hồn người lính một sự lưu luyến, nhớ nhung đến vô cùng.
Niềm mong mỏi về quê hương: Hình ảnh "hương quê" trong bài thơ cũng gợi lên một nỗi nhớ rất chân thành và da diết. Nó không chỉ là một mùi hương cụ thể mà là cảm giác gần gũi, thân thuộc mà người lính luôn mong được trở về. Tác giả bày tỏ nỗi khát khao được trở về bên gia đình, dưới mái nhà thân yêu, nơi có sự che chở, đùm bọc của cha mẹ, nơi có tình yêu thương vô bờ bến.
Biện pháp nhân hóa và tượng trưng: Trong bài thơ, Tế Hanh đã sử dụng biện pháp nhân hóa khi "cánh cò bay" trở thành biểu tượng của quê hương, của sự mênh mông và khát khao trở về. "Cánh cò bay" không chỉ đơn giản là hình ảnh thiên nhiên mà nó còn đại diện cho ước vọng được quay về nơi an lành, nơi có mẹ, có quê hương.
Hình ảnh thiên nhiên tĩnh lặng: Những hình ảnh như "gió lạnh", "hơi sương chiều", "rừng thẳm" tạo ra một không gian yên tĩnh, tĩnh mịch. Đây chính là những hình ảnh góp phần khắc họa tâm trạng cô đơn, tịch mịch của người lính trong chiến tranh. Từ đó, tâm trạng nhớ nhà trở nên da diết, mạnh mẽ hơn.
Ngôn ngữ giản dị nhưng sâu lắng: Bài thơ sử dụng ngôn từ bình dị nhưng vô cùng sâu sắc. Những từ ngữ như "rừng thẳm", "gió lạnh", "cánh cò bay" rất gần gũi với người dân Việt Nam, dễ dàng tạo được sự đồng cảm và cảm xúc từ người đọc. Ngôn ngữ trong bài thơ giản dị nhưng vẫn truyền tải được đầy đủ cảm xúc sâu lắng của tác giả.
Bài thơ "Chiều hôm nhớ nhà" của Tế Hanh là một tác phẩm giàu cảm xúc, thể hiện nỗi nhớ nhà sâu sắc của người lính trong chiến tranh. Qua những hình ảnh thiên nhiên và ngôn ngữ giản dị, tác giả đã khắc họa được tâm trạng của một người con xa quê, đang nhớ về những gì thân thuộc, gần gũi trong một chiều tà, lạnh lẽo. Bài thơ không chỉ là tiếng lòng của người lính mà còn là tiếng nói của những người con xa quê hương, của những tâm hồn luôn hướng về nguồn cội. Từ đó, bài thơ mang một giá trị nhân văn sâu sắc về tình yêu quê hương, gia đình và khát vọng hòa bình.