Mối quan hệ giữa hai nhân vật Cải và thầy lí trước khi xử kiện là mối quan hệ đã được sắp xếp trước: thầy lí (người nhận hối lộ) và Cải (người đưa hối lộ) cùng sự việc: “Cải sợ kém thế, lót trước cho thầy lí năm đồng”.  Vì thế, Cải rất ung dung, cho rằng quan chắc chăn sẽ cho mình được kiện.
- Sự việc tạo bất ngờ: bị thầy lí xử phạt một chục roi (Cải từ thế chủ động chuyển hoàn toàn sang bị động). 
- Sự kết hợp giữa lời nói và động tác của hai nhân vật Cải và thầy lí: 
+ Cải xòe ra năm ngón tay và "ngầm" ra hiệu với thầy lí về việc mình đã lót năm đồng và “ngẩng mặt nhìn thầy lí’’ chờ đợi. 
+Thầy lí đã đáp lời nhanh chóng bằng hành động xòe năm ngón tay trái úp lên năm ngón tay mặt, ý nói cái giá của "lẽ phải" đó đã được Ngô nhân đôi: “nhưng nó lại phải … bằng hai mày!”. 
- Câu chuyện mang sự kết hợp độc đáo của hai thứ "ngôn ngữ": 
+ Ngôn ngữ bằng lời nói: Đây là ngôn ngữ công khai, nói cho tất cả những người có mặt ở phiên tòa xử án nghe. 
+ “Ngôn ngữ" bằng động tác: Đây là “ngôn ngữ” ngầm mà chỉ có thầy lí và Cải mới hiểu được.   
Ý nghĩa tố cáo của truyện là đã vạch trần một thực trạng đáng lên án: lẽ phải, công bằng được đo bằng tiền. Ai đặt nhiều tiền hơn thì người đó thắng.