Qua truyện Thần Trụ trời và Nữ thần Mặt Trời và Mặt Trăng, có thể thấy rằng cách nhận thức và lí giải nguồn gốc thế giới của người Việt xưa hết sức tự nhiên và vẫn lấy gốc là con người và những sự vật quen thuộc để giải thích.

Câu chuyện lí giải về những hiện tượng tự nhiên xảy ra trong cuộc sống hằng ngày liên quan đến Mặt Trời và Mặt Trăng. Qua đó, khẳng định rằng mỗi sự việc xuất hiện trên Trái Đất này đều có nguồn gốc rõ ràng.

Không gian trong truyện Nữ thần Mặt Trời và Mặt Trăng là không gian vũ trụ, đang trong quá trình tạo lập, không xác định nơi chốn cụ thể, không có chi tiết nào nhắc về địa điểm diễn ra những sự việc trên. Thời gian trong truyện diễn ra từ thời cổ sơ và ta cũng thể xác định được câu chuyện đó diễn ra vào thời gian cụ thể nào. Cốt truyện xoay quanh sự xuất hiện của thần Mặt Trăng và Mặt Trời, lí giải nguồn gốc về những hiện tượng tự nhiên của Trái Đất. Nhân vật trong truyện là Thần Mặt Trời và Thần Mặt Trăng có sức mạnh phi thường để thực hiện công việc sáng tạo thế giới

Các truyện thần thoại như Thần Trụ trời và Nữ thần Mặt Trời và Mặt Trăng rất có giá trị đối với thế hệ trẻ ngày nay vì giúp trẻ có thể giải thích được những thắc mắc của mình về thế giới xung quanh, đồng thời giúp các em hiểu hơn về các sự vật quanh mình

Truyện "Nữ thần Mặt Trời và Mặt Trăng" mang chủ đề chính là nguồn gốc của vũ trụ và thế giới, giải thích các hiện tượng tự nhiên như ngày đêm, sự xuất hiện của ngày và đêm. Đặc sắc nghệ thuật của truyện nằm ở cách xây dựng thế giới thần thoại huyền ảo, sử dụng các biện pháp ẩn dụ, nhân hóa, và các tình tiết kỳ ảo để tạo nên câu chuyện vừa lôi cuốn, vừa mang ý nghĩa giáo dục sâu sắc về tình yêu thiên nhiên và sự tò mò của con người về vũ trụ.  
Chủ đề của truyện
Nguồn gốc vũ trụ và các hiện tượng tự nhiên: 
Chủ đề cốt lõi của truyện là giải thích nguồn gốc của Mặt Trời và Mặt Trăng, cũng như các hiện tượng tự nhiên như sự luân phiên ngày đêm.
Sự hài hòa và cân bằng trong tự nhiên: 
Truyện thể hiện sự cân bằng, hài hòa giữa ngày và đêm, giữa sự sống và bóng tối thông qua sự tồn tại của hai nữ thần.
Tình yêu và sự sáng tạo: 
Tình yêu là động lực thúc đẩy sự sáng tạo, góp phần tạo nên thế giới, tạo ra sự cân bằng và đẹp đẽ cho vũ trụ.  
Đặc sắc nghệ thuật
Thế giới thần thoại kỳ ảo: 
Tác phẩm xây dựng một thế giới thần thoại huyền ảo với sự xuất hiện của các nữ thần, những nhân vật siêu nhiên có sức mạnh tạo ra vũ trụ.
Ẩn dụ và biểu tượng: 
Mặt Trời và Mặt Trăng được xem là biểu tượng cho sự đối lập nhưng bổ sung cho nhau: ánh sáng và bóng tối, ban ngày và ban đêm, sự sống và sự nghỉ ngơi.
Nhân hóa và ẩn dụ: 
Các yếu tố tự nhiên như mặt trời, mặt trăng, vũ trụ được nhân hóa, mang những đặc điểm của con người và được gắn kết bằng tình yêu thương.
Câu chuyện thần thoại mang tính giáo dục: 
Truyện không chỉ đơn thuần kể một câu chuyện mà còn là bài học về tình yêu thiên nhiên, sự quý trọng các giá trị tự nhiên, và khuyến khích con người khám phá và tìm hiểu những bí mật của vũ trụ. 

Trong kho tàng thần thoại Việt Nam, nhóm thần thoại về nguồn gốc vũ trụ luôn mang một sức hút đặc biệt nhờ trí tưởng tượng bay bổng của cha ông ta. Trong đó, truyện "Nữ thần Mặt Trời và Mặt Trăng" là một tác phẩm tiêu biểu, không chỉ giải thích các hiện tượng tự nhiên mà còn phản ánh cái nhìn nhân sinh quan sâu sắc của người Việt cổ thông qua những nét nghệ thuật độc đáo.

Về chủ đề, tác phẩm tập trung giải thích nguồn gốc và sự vận hành của Mặt Trời và Mặt Trăng – hai thiên thể quan trọng nhất đối với đời sống nông nghiệp. Qua hình tượng hai nữ thần là con của Ngọc Hoàng, người xưa đã cụ thể hóa các hiện tượng thiên văn phức tạp thành những câu chuyện sinh hoạt đời thường. Chủ đề của truyện không chỉ dừng lại ở việc giải mã tự nhiên (tại sao có ngày và đêm, tại sao mặt trăng lúc tròn lúc khuyết) mà còn thầm kín gửi gắm khát vọng về một trật tự vũ trụ ổn định, nơi mọi sự vật đều vận hành theo quy luật và có sự tương tác với con người.

Về đặc sắc nghệ thuật, nét nổi bật đầu tiên chính là nghệ thuật xây dựng nhân vật thần thoại. Các vị thần không hề xa lạ mà được "người hóa" với những nét tính cách rất đời thường. Nữ thần Mặt Trời thì nóng nảy, còn nữ thần Mặt Trăng lại có phần kiêu ngạo, tinh nghịch. Việc Ngọc Hoàng giao cho hai cô con gái công việc đi xem xét thế gian trên những chiếc kiệu không chỉ tạo ra một hình ảnh kỳ vĩ mà còn rất gần gũi với mô hình xã hội phong kiến xưa.

Đặc biệt, tình huống truyện và các chi tiết tưởng tượng là điểm sáng nghệ thuật giúp tác phẩm khắc sâu vào tâm trí người đọc. Chi tiết nữ thần Mặt Trăng vì ham chơi, lơ là công việc khiến thế gian khốn khổ, dẫn đến việc Ngọc Hoàng cho bôi tro vào mặt thần để giảm bớt sức nóng, là một cách giải thích cực kỳ thông minh cho ánh sáng dịu nhẹ và những vết đen trên mặt trăng. Hay hình ảnh những chiếc kiệu của đám khiêng công đẩy nhanh hay chậm giải thích cho hiện tượng ngày dài đêm ngắn theo mùa là một sự sáng tạo đầy tính nghệ thuật.

Ngôn ngữ trong truyện giản dị, mộc mạc nhưng giàu sức gợi hình, gợi cảm. Cách kể chuyện theo trình tự thời gian kết hợp với các yếu tố biến hóa kỳ ảo tạo nên sức hấp dẫn đặc trưng của thể loại thần thoại. Tác phẩm đã biến những khối đất đá vô tri trên bầu trời thành những vị thần có linh hồn, có cảm xúc và có trách nhiệm với nhân gian.

Tóm lại, truyện "Nữ thần Mặt Trời và Mặt Trăng" đã thể hiện thành công khả năng quan sát tinh tế và trí tưởng tượng phong phú của người xưa. Qua những nét nghệ thuật đặc trưng của thể loại thần thoại, tác phẩm không chỉ giải thích thế giới mà còn bồi đắp cho tâm hồn chúng ta tình yêu đối với thiên nhiên và trân trọng những giá trị văn hóa dân gian quý báu.