Trong kho tàng ca dao - dân ca phong phú của dân tộc ta tình yêu nam - nữ là một đề tài rất phổ biến. Có thể nói những câu ca dao hay nhất, những khúc hát đẹp nhất phần lớn đều nói về tình yêu với những biểu hiện khác nhau. Tát nước đầu đình là bài ca dao tỏ tình, là khúc nhạc đầu cho một bản tình ca. Ở đây, chàng trai - nhân vật trữ tình đã hiện lên với vẻ tuyệt vời, vừa tha thiết vừa chân thành vừa thông minh tinh tế. Chính nhân vật này góp phần tạo nên vẻ độc đáo của bài ca.

Người xưa thường nói vạn sự khởi đầu nan, tức mọi việc khó nhất là ở khâu mở đầu. Mở đầu cho một câu chuyện tỏ tình vốn là một câu chuyện hết sức tế nhị, kín đáo thì lại càng khó khăn gấp bội. (Có lẽ, vì thế nên từ xa xưa, ông bà ta đã phải nhờ cậy vào người làm môi để tạo cầu nối giữa đôi trai - gái, để giúp họ (nhất là bên người con trai) vượt qua được bước đầu khó khăn này. Tuy vậy, tình yêu vốn huyền diệu, nên ở mỗi thời, ở mỗi hoàn cảnh, người con trai thường có cách thức riêng để đạt mục đích ấy, đúng với nhà thơ Xuân Diệu đã nhận xét: Khi trong lòng đã có chút tình ý, người ta bỗng nhiên có những sáng kiến, những ve vãn, những thông minh, những hát ca.... Để làm quen, để bắt chuyện với người con gái mà mình đã thầm yêu vụng nhớ, có người ngỏ lời xin gáo nước:

Hỡi cô gánh nước quang mây

Cho anh gáo nước tưới cây ngô đồng

Người thì lại tình nguyện xin được cùng cắt cỏ:

Cô kia cắt cỏ một mình

Cho anh cắt với chung tình làm đôi.

Cô còn cắt nữa hay thôi,

Cho anh cắt với làm đôi vợ chồng

Còn chàng trai - nhân vật trữ tình trong bài ca dao này đã khéo léo tìm được cái cớ là xin cái áo bỏ quên. Anh ta mở đầu:

Hôm qua tát nước đầu đình

Bỏ quên cái áo trên cành hoa sen.

Như vậy, việc bỏ quên cái áo được giới thiệu thật cụ thể: có thời gian (hôm qua), có không gian (đầu đình) và gắn với một công việc lao động quen thuộc của người nông dân là tát nước. Vị trí cái áo cũng được xác định cụ thể trên cành hoa sen. Câu chuyện tưởng như có lí, thậm chí được trình bày khá chính xác, nhưng kỳ thực lại rất vô lý, khiến người đọc bài ca phải băn khoăn: Sen làm gì có cành? Có ai dại dột để áo lên hoa sen yếu ớt? Thì ra, đây chỉ là cái cớ được chàng trai sáng tạo, để có cơ hội giãi bày lời tỏ tình mà mình đã ấp ủ từ lâu. Và điều quan trọng là những câu mở đầu này gợi ra một khung cảnh quen thuộc, có những hình ảnh dường như đã trở thành ước lệ khi nói về nông thôn Việt Nam. Đình làng vốn là nơi thờ cúng, song đồng thời nó cũng là nơi di