Quảng cáo
2 câu trả lời 58
Tú Xương là một nhà thơ lớn, sinh vào thời kì đau thương, khó khăn nhất của đất nước khi dân ta đang một lòng sục sôi đánh giặc. Trước tình cảnh nước mất nhà tan, những rối ren của thời cuộc, ông đã viết lên nhiều vần thơ sâu sắc mà chua xót phản ánh thực trạng đó, một trong những tác phẩm tiêu biểu phải kể đến bài thơ “ Đất Vị Hoàng”. Bài thơ là tinh thần, lẽ sống của con người đồng thời thể hiện thái độ châm biếm các thói hư tật xấu trong xã hội lúc bấy giờ.
Trước hết, Đất Vị Hoàng được viết ở thể thơ Thất ngôn bát cú Đường luật, là bài thơ thể hiện niềm xót xa trước vận mệnh dân tộc. Vị Hoàng là nơi sinh ra của Tú Xương, – một vùng quê đầy bình yên có những thứ đặc sản nổi tiếng. Ngày giặc đến nhà, vùng quê bình yên đó trở nên xơ xác, tiêu điều. Là một người nặng tình với quê hương đất nước, Tú Xương đau đớn cho quê nhà, xót thương trước vận mệnh đất nước bị đảo lộn. Những việc xấu, “ đổi trắng thay đen” cứ thế bày ra trước mắt, nỗi đau chồng chất nỗi đau. Từ đó bài thơ “Đất Vị Hoàng” ra đời để tố cáo cái xã hội lúc bấy giờ.
Mở đầu bài thơ, nhà thơ đi thẳng vào vấn đề:
Có đất nào như đất ấy không?
Phố phường tiếp giáp với bờ sông
Câu hỏi tu từ ngay phần mở đầu, “có đất nào như đất ấy không?” gợi cho ta thật nhiều suy nghĩ. Mảnh đất của sự phồn vinh, bình yên, tuyệt đẹp với những bờ sông trải dài nay còn đâu. Giọng thơ trở nên thật chua chát trước cảnh nơi chôn rau cắt rốn của mình ngày càng đổi thay, các câu chuyện ngày càng đau lòng. Phồn vinh thì cũng không còn là của ta nữa, mà trở thành một nơi “ăn chơi sa đọa”, chốn để quân Pháp chơi bời. Còn gì đớn đau thay khi một quê hương phồn vinh hơn nhưng lại chẳng phải của chúng ta. Và cũng thật chua xót biết bao khi đó là nỗi đau không chỉ ở quê hương Tú Xương mà đó còn chính là nỗi đau của toàn dân tộc – một vùng trù phú rộng lớn trở nên tiêu điều xơ xác, một vùng chỉ có xác “phồn vinh” nhưng lại thiếu đi phần hồn. Đất nước bị chiếm đóng, phồn vinh kéo theo những hệ lụy, những đạo lý truyền thống của chúng ta bị đảo lộn.
Nhà kia lỗi phép con khinh bố
Mụ nọ chanh chua vợ chửi chồng
Giặc chiếm đất, chiếm nhà, chiếm ruộng,… của ta, phố phường cứ thế mọc lên và chúng càng vơ vét, càng bóc lột ta để làm giàu. Những đạo lý truyền thống chữ “ hiếu” luôn đặt lên hàng đầu của ta từ ngàn đời nay còn đâu khi “ con khinh bố”. Bố mẹ là người chăm lo cho ta, vậy lý do nào đã khiến cho tình cảm thiêng liêng ấy bị coi thường. Đó còn là “mụ vợ chanh chua”, người con gái nước Nam dịu dàng, nữ tính đi đâu mất rồi, thay vào đó lại là “ mụ vợ chửi chồng”. Lí do gì đã khiến mọi trật tự, mọi đạo lí truyền thống tốt đẹp của nhân dân ta bị đảo lộn, bị xáo trộn như vậy? Phải chăng đồng tiền đã làm cho con người ta mờ mắt, chỉ ham đến vinh hoa phú quý mà bỏ quên những điều xưa cũ, những đạo lí ân nghĩa thủy chung, những chuẩn mực đạo đức của ta. Ta thật sợ, ghê tởm cái xã hội nhem nhuốc, dơ bẩn lúc bấy giờ. Một gia đình không tốt, “hỏng” từ vợ - chồng đến con cái, vậy xã hội làm sao tốt đẹp đây?
Keo cú người đâu như cứt sắt
Tham lam chuyện thở rặt hơi đồng
Hai câu thơ sau là cảnh vẽ về con người đối nhau, một tứ thơ đầy hoàn thiện nhưng cũng đầy chua xót. Những kẻ tham lam, keo cú trên đất nước ta nhiều vô kể. Họ bần tiện, ghê gớm đến nỗi “như cứt sắt”- một chất thải ra từ đất nung không còn thể đẽo gặm gì nữa. Đó còn là những con người tham lam, vơ vét cho bản thân mà quên đi cái giá trị của con người, mở miệng ra là thấy nói chuyện tiền, lấy tiền làm chuẩn mực của đạo đức, đánh giá một con người. Thối tha thay cái xã hội lúc bấy giờ, đớn đau thay cho những con người bị tha hóa. Nhà thơ Tú Xương thật tài tình khi vận dụng nghệ thuật so sánh kết hợp với biện pháp đảo ngữ làm cho các câu thơ trở nên có giá trị thẩm mĩ cao. Giọng thơ trở nên dữ dội, khinh bỉ hơn bao giờ hết. Đó là một bản cáo trạng mà nhà thơ viết lên để tố cáo những kẻ tham lam, vì tiền mà đánh mất đạo đức con người.
Bắc Nam hỏi khắp người bao tỉnh
Có đất nào như đất ấy không?
Tú Xương kịch liệt lên án, tố cáo những thói hư tật xấu của con người lúc bấy giờ, hiện thực thối nát, cái xấu, cái ác, trắng đen lẫn lộn… Câu hỏi tu từ ở cuối đoạn như một tiếng khóc tỉ tê, thương thay cho vận mệnh đất nước. Mở đầu và kết thúc đều là câu hỏi “Có đất nào như đất ấy không?” vừa xót xa, đay nghiến cái xã hội thối nát lúc bấy giờ.
Nói tóm lại, bằng nghệ thuật châm biếm, câu hỏi tu từ đầu cuối tương ứng, bài thơ Đất Vị Hoàng đã vạch trần được bộ mặt thật của xã hội nửa phong kiến đồng thời qua đây nhà thơ Tú Xương cũng bày tỏ thái độ tố cáo, đả kích sâu cay với những con người vì đồng tiền mà đánh mất giá trị bản thân, giá trị đạo đức xã hội. Đó là nỗi đau của người trong cuộc, đớn đau trước vận mệnh đất nước.
“Đất Vị Hoàng” (còn gọi là Sông lấp hay các bài thơ viết về cảnh đổi thay của quê hương Vị Hoàng – Nam Định) là một trong những tác phẩm tiêu biểu thể hiện sâu sắc tấm lòng hoài cổ, nỗi xót xa trước sự biến thiên của thời cuộc và tiếng cười trào phúng chua chát của nhà thơ Trần Tế Xương (Tú Xương). Qua bức tranh cảnh vật đổi dời nơi quê nhà, bài thơ không chỉ ghi lại dấu ấn của một giai đoạn lịch sử đầy biến động mà còn bộc lộ tâm sự u uẩn của một trí thức yêu nước trước cảnh quê hương bị Tây hóa, mất dần bản sắc truyền thống.
1. Bức tranh cảnh vật đổi thay đầy ngỡ ngàng và xót xa
Mở đầu bài thơ, Tú Xương đưa người đọc trở về với không gian quen thuộc của đất Vị Hoàng – quê hương gắn bó máu thịt với ông. Thế nhưng, trước mắt nhà thơ không còn là cảnh sông nước hữu tình, thanh bình của thuở trước mà là sự thay đổi đến ngỡ ngàng:
Có đất nào như đất Vị Hoàng,
Đất thì chẳng có, có khoai lang.
Trâu bò được thể giơ xương sườn,
Chó lợn đua nhau vểnh mặt mo.
(Lưu ý: Tùy theo từng văn bản lưu truyền của chùm thơ về Vị Hoàng, Tú Xương thường khắc họa sự biến dạng của cảnh quan tự nhiên và đời sống dân cư).
Chỉ bằng vài nét phác họa chân thực, góc cạnh, tác giả đã làm hiện lên một vùng đất tiêu điều, xơ xác và lộn xộn. Sông ngòi bị san lấp để nhường chỗ cho phố xá thực dân mọc lên, ruộng vườn bị thu hẹp, cảnh sắc vốn trù phú, nề nếp nay trở nên cằn cỗi, nhếch nhác. Sự thay đổi của thiên nhiên và cảnh vật ấy chính là tấm gương phản chiếu sự xáo trộn dữ dội của xã hội Việt Nam buổi giao thời cuối thế kỷ XIX – đầu thế kỷ XX.
2. Bức tranh xã hội nhốn nháo và giọng điệu trào phúng chua cay
Không dừng lại ở việc tả cảnh, ngòi bút hiện thực sắc sảo của Tú Xương tiếp tục xoáy sâu vào bức tranh nhân tình thế thái nơi đất Vị Hoàng khi làn sóng thực dân tràn tới. Nền nếp phong kiến cũ rạn nứt, các giá trị đạo đức truyền thống bị đảo lộn:
Sự lên ngôi của lối sống thực dụng, lai căng: Những thứ vốn được coi trọng trước kia nay bị xem nhẹ, trong khi kẻ cơ hội, trọc phú lại đắc thế, nghênh ngang.
Nghệ thuật đối lập và phóng đại: Nhà thơ đặt cạnh nhau cái xưa và cái nay, cái thanh cao và cái tầm thường để bật lên tiếng cười châm biếm sâu cay. Đằng sau những hình ảnh tưởng chừng nôm na, suồng sã ấy là sự phẫn uất của một người luôn nặng lòng với truyền thống văn hiến của quê hương.
Giọng thơ của Tú Xương ở đây không ồn ào, gay gắt mà nhẹ nhàng như một lời kể, một tiếng thở dài, nhưng chính sự bình thản bề ngoài ấy lại làm tăng sức nặng mỉa mai, xót xa.
3. Tâm sự u hoài và tấm lòng yêu quê hương sâu nặng của nhà thơ
Ẩn sau tiếng cười trào phúng đặc trưng của Tú Xương bao giờ cũng là một trái tim trữ tình giàu trắc ẩn. Nhìn đất Vị Hoàng thay da đổi thịt theo hướng lai căng, mất gốc, nhà thơ cảm thấy mình như trở thành người xa lạ ngay trên chính mảnh đất chôn rau cắt rốn.
Nỗi buồn của Tú Xương không chỉ là nỗi tiếc nuối một vùng cảnh quan đã mất, mà sâu xa hơn là nỗi đau mất nước, nỗi bất lực của một nhà nho trước thời thế đảo điên. Chính tình yêu quê hương thiết tha, sâu nặng đã khiến ông nhạy cảm đến đau đớn trước từng sự đổi thay nhỏ nhất của đất Vị Hoàng.
4. Đặc sắc nghệ thuật
Thể thơ thất ngôn bát cú Đường luật chặt chẽ, hàm súc, tạo độ nén cho cảm xúc và tư tưởng.
Ngôn ngữ bình dị, đậm chất khẩu ngữ, kết hợp hài hòa giữa yếu tố trào phúng và trữ tình.
Hình ảnh thơ giàu sức gợi, vừa chân thực, sinh động vừa mang tính khái quát cao cho diện mạo xã hội đương thời.
Tóm lại, “Đất Vị Hoàng” là tiếng lòng đầy trăn trở của Trần Tế Xương trước sự biến thiên của quê hương và thời đại. Bằng ngòi bút hiện thực sắc bén quyện hòa với tình cảm gắn bó máu thịt với nơi chôn rau cắt rốn, bài thơ để lại dư âm sâu lắng về nỗi đau mất mát bản sắc và tình yêu quê hương chân thành của một hồn thơ lớn trong văn học trung đại Việt Nam.
Quảng cáo
Bạn cần hỏi gì?
Câu hỏi hot cùng chủ đề
-
107362
-
Hỏi từ APP VIETJACK83629
-
Hỏi từ APP VIETJACK79279
-
Hỏi từ APP VIETJACK63839
-
Hỏi từ APP VIETJACK50545
-
39743
