Chủ tịch Hồ Chí Minh không chỉ là vị lãnh tụ vĩ đại của dân tộc Việt Nam mà còn là một danh nhân văn hóa thế giới, một nhà thơ lớn. Trong những năm tháng kháng chiến chống Pháp gian khổ tại chiến khu Việt Bắc, Bác đã sáng tác nhiều bài thơ trăng đặc sắc. Nổi bật trong số đó là tác phẩm “Cảnh khuya” (viết năm 1947), một bài thơ tuyệt tác thể hiện trọn vẹn sự hòa quyện giữa tâm hồn nghệ sĩ lãng mạn và bản lĩnh của người chiến sĩ cách mạng.

Mở đầu bài thơ, Bác đã vẽ nên một bức tranh thiên nhiên chiến khu Việt Bắc trong đêm khuya vô cùng tĩnh mịch và thơ mộng:

"Tiếng suối trong như tiếng hát xa"
Âm thanh đầu tiên cảm nhận được giữa không gian yên vắng của núi rừng chính là tiếng suối. Bác đã sử dụng nghệ thuật so sánh độc đáo khi lấy "tiếng hát xa" – âm thanh ấm áp, ngọt ngào của con người – để miêu tả "tiếng suối". Phép so sánh ấy không chỉ làm cho tiếng suối trở nên trong trẻo, du dương mà còn khiến khung cảnh rừng đêm vốn âm u, tĩnh lặng trở nên sinh động, gần gũi và ấm áp hơi thở cuộc sống.

Tiếp theo tiếng suối, bức tranh đêm khuya được tiếp nối bằng nét vẽ hòa quyện kỳ diệu của ánh trăng và thiên nhiên:

"Trăng lồng bóng cây chiếc bóng hoa"
Chỉ với một câu thơ ngắn gọn nhưng tác giả đã sử dụng điệp từ "bóng" tới hai lần cùng từ ngữ biểu cảm "lồng" đầy gợi hình. Ánh trăng từ trên cao chiếu xuống xuyên qua kẽ lá, đan cài vào cây rừng, tạo nên những mảng sáng tối đan xen lung linh. Bóng cây lung linh in xuống mặt đất, bóng lá bóng hoa chập chùng, tạo thành một bức tranh thủy mặc tràn ngập ánh sáng và đường nét họa hình. Đêm rừng Việt Bắc không còn hoang sơ, rùng rợn mà trở nên lung linh, huyền ảo như chốn thần tiên.

Hai câu thơ đầu là sự kết hợp hài hòa giữa âm thanh và hình ảnh, giữa động và tĩnh, cho thấy một tâm hồn nhạy cảm, yêu thiên nhiên tha thiết của người nghệ sĩ. Để rồi từ cảnh vật thiên nhiên thơ mộng ấy, hai câu thơ cuối đã mở ra hình ảnh nội tâm sâu lắng của vị lãnh tụ:

"Cảnh khuya như vẽ người chưa ngủ, Chưa ngủ vì lo việc nước nhà."
Hình ảnh "người chưa ngủ" xuất hiện ở cuối bài thơ là điểm nhấn quy tụ toàn bộ cảm xúc. Điệp ngữ vòng "chưa ngủ" được lặp lại ở hai đầu câu thơ thứ ba và thứ tư như một chiếc cầu nối tâm trạng. Nguyên nhân của việc "chưa ngủ" được hé lộ ở câu thơ cuối cùng: "vì lo việc nước nhà". Đằng sau tâm hồn thi sĩ rung động trước vẻ đẹp trăng sao là một trái tim người chiến sĩ luôn đau đáu, lo lắng cho vận mệnh của Tổ quốc, cho cuộc kháng chiến gian khổ của nhân dân.

Chính nỗi lo việc nước ấy đã nâng tầm vóc bài thơ từ một bức tranh miêu tả thiên nhiên đơn thuần trở thành một bài ca về tinh thần trách nhiệm và lòng yêu nước bao la. Ở Bác, tình yêu thiên nhiên và tình yêu đất nước luôn gắn bó khăng khít, hòa quyện làm một.

Bài thơ "Cảnh khuya" được viết theo thể thơ thất ngôn tứ tuyệt đường luật nhưng ngôn ngữ lại rất tự nhiên, bình dị mà vô cùng hàm súc. Các biện pháp nghệ thuật như so sánh, ẩn dụ, điệp từ cùng nghệ thuật lấy động tả tĩnh đã góp phần tạo nên nét đẹp cổ điển mà hiện đại cho tác phẩm.

Tóm lại, bài thơ "Cảnh khuya" là một nét vẽ đẹp ngần trong mảng thơ thiên nhiên và cách mạng của Bác. Qua bài thơ, chúng ta không chỉ cảm nhận được vẻ đẹp trữ tình của rừng đêm Việt Bắc mà còn thêm kính trọng, biết ơn tấm lòng bao la, suốt đời vì dân vì nước của Chủ tịch Hồ Chí Minh.