Trong tác phẩm "Nhật kí trong tù" của Chủ tịch Hồ Chí Minh, một trong những bài thơ thất ngôn tứ tuyệt tiêu biểu và sâu sắc nhất là bài "Mộ" (Chiều tối).

Bài thơ: Mộ (Chiều tối)   
1. Phiên âm:
Quyện điểu quy lâm tầm túc thọ,

Cô vân mạn mạn độ không trung.

Sơn thôn thiếu nữ ma bao túc,

Bao túc ma hoàn, lô dĩ hồng.

2. Dịch nghĩa:
Chim mệt về rừng tìm cây ngủ,

Chòm mây lẻ loi trôi chậm chậm giữa tầng không.

Thiếu nữ xóm núi xay ngô,

Ngô xay xong, lò than đã đỏ.

3. Dịch thơ (Nam Trân):
Chim mệt về rừng tìm chốn ngủ,

Chòm mây trôi nhẹ giữa tầng không;

Chòm xóm mây đen bao phủ khắp, (Bài dịch quen thuộc: Sơn thôn thiếu nữ xay ngô tối,)

Xay ngô vừa xong, lò đã hồng.

(Bản dịch thơ phổ biến trong SGK):

Chim mệt về rừng tìm cây ngủ,

Chòm mây trôi nhẹ giữa tầng không;

Cô em xóm núi xay ngô tối,

Xay xong, lò đã rực hồng.

Vẻ đẹp và nét đặc sắc của bài thơ:
Bức tranh thiên nhiên (Hai câu đầu):

Hình ảnh "chim mệt" và "chòm mây lẻ loi" khắc họa khung cảnh chiều tối yên tĩnh, đượm buồn nơi núi rừng.

Thể hiện tinh thần ung dung, nghị lực phi thường của Bác: dù đang trên đường chuyển jail gian khổ nhưng tâm hồn vẫn hòa điệu cùng vẻ đẹp thiên nhiên.

Bức tranh cuộc sống lao động (Hai câu cuối):

Sự xuất hiện của "cô em xóm núi xay ngô" mang lại chất sống ấm áp, khỏe khoắn cho bức tranh chiều tối.

Chữ "hồng" (lô dĩ hồng) ở cuối bài được coi là nhãn tự (mắt thơ). Nhát than đỏ hồng không chỉ xua tan cái lạnh lẽo, tối tăm của núi rừng mà còn thắp sáng niềm tin, tinh thần lạc quan cách mạng của Bác.

Đối thử lương tiêu nại nhược hà?
Nhân hướng song tiền khán minh nguyệt,
Nguyệt tòng song khích khán thi gia.

3. Dịch nghĩa
Trong tù không rượu cũng không hoa,
Trước cảnh đêm đẹp này biết làm thế nào?
Người hướng ra trước song ngắm vầng trăng sáng,
Trăng từ khe cửa ngắm nhà thơ.

4. Dịch thơ (Bản dịch của Nam Trân)

Một trong những bài thơ thất ngôn tứ tuyệt tiêu biểu và nổi tiếng nhất trong tập Nhật ký trong tù của Chủ tịch Hồ Chí Minh là bài thơ "Chiều tối" (Mộ).

Bài thơ: Chiều tối (Mộ)
(Trích "Nhật ký trong tù" – Hồ Chí Minh)

1. Phiên âm:
Quy điểu quạt lâm tầm túc thọ,

Cụ vân tha thả độ không sơn.

Lô sơn thiếu nữ lô bao túc,

Bao túc lô hoàn, sơn lô hồng.
2. Dịch nghĩa:
Chim bay về rừng tìm cây ngủ,

Chòm mây chôi chòm chòm qua tầng không.

Cô gái xóm núi xay ngô,

Ngô xay xong, lò than đã đỏ.
3. Dịch thơ (Nam Trân):
Chim mỏi về rừng tìm chốn ngủ,

Chòm mây trôi nhẹ giữa tầng không;

Cô em xóm núi xay ngô tối,

Xay hết, lò than đã rực hồng.
📌 Bình giảng nhanh nét đặc sắc của bài thơ:
Hai câu đầu (Bức tranh thiên nhiên chiều muộn):

Hình ảnh "chim mỏi" tìm cây ngủ và "chòm mây" trôi nhẹ giữa khoảng không phản ánh không gian bao la, tĩnh lặng của núi rừng lúc chiều tà. Bức tranh vừa mang vẻ đẹp cổ điển của thơ Đường, vừa ẩn chứa tâm trạng mệt mỏi nhưng vẫn bình thản, kiên cường của người tù cách mạng trên đường di chuyển.
Hai câu cuối (Bức tranh cuộc sống lao động ấm áp):

Sự xuất hiện của cô gái xóm núi đang hăng say làm việc (xay ngô) mang lại hơi ấm cho toàn bộ bức tranh thơ. Điệp từ chuyển tiếp "bao túc" - "lô hồng" (xay ngô - lò hồng) thể hiện sự chuyển giao thời gian từ chiều sang tối, đồng thời nhịp thơ