- Hai câu thơ trên trích trong bài thơ "Qua Đèo Ngang" của Bà Huyện Thanh Quan. Để làm nổi bật bức tranh thiên nhiên và tâm trạng của tác giả, nhà thơ đã sử dụng những biện pháp tu từ rất đặc sắc.
- Dưới đây là chi tiết các biện pháp tu từ và phân tích tác dụng của chúng:
1. Chỉ ra các biện pháp tu từ
- Trong hai câu thơ, tác giả đã đồng thời sử dụng ba biện pháp tu từ:
- Biện pháp đảo ngữ:
+ Đảo các từ láy gợi hình (Lom khom, Lác đác) lên đầu câu.
+ Đảo danh từ trung tâm (tiều vài chú, chợ mấy nhà) ra sau.
+ Trật tự logic thông thường sẽ là: Vài chú tiều lom khom dưới núi / Mấy nhà chợ lác đác bên sông.
- Biện pháp đối (Phép đối): Hai câu thơ đối nhau rất chặt chẽ về cả ý và lời:
+ Lom khom đối với Lác đác (Từ láy gợi hình)
+ Dưới núi đối với Bên sông (Cụm từ chỉ địa điểm)
+ Tiều vài chú đối với Chợ mấy nhà (Số từ + danh từ)
+ Biện pháp đảo số từ (Hoán dụ số lượng - nói giảm): Sử dụng các từ chỉ số lượng ít ỏi (vài, mấy) đi sau danh từ để nhấn mạnh sự thưa thớt.
2. Phân tích tác dụng
- Nhấn mạnh sự hoang vu, hiu quạnh của cảnh vật Đèo Ngang
- Việc đưa các từ láy hình ảnh "lom khom" (gợi dáng vẻ vất vả, nhỏ bé) và "lác đác" (gợi sự thưa thớt, rải rác) lên đầu câu đã dồn toàn bộ sự chú ý của người đọc vào trạng thái của cảnh vật. Khung cảnh thiên nhiên Đèo Ngang tuy có dấu hiệu của sự sống con người (chú tiều, ngôi chợ) nhưng lại quá ít ỏi, mong manh. Sự xuất hiện của "vài chú" tiều và "mấy nhà" chợ càng làm tôn lên cái mênh mông, bao la nhưng đầy hoang sơ, hiu quạnh của vùng đất này.
- Khắc họa tâm trạng cô đơn, u uất của tác giả
Cảnh vật luôn là tấm gương phản chiếu tâm hồn. Giữa không gian đèo cao lộng gió, đối diện với sự xa xôi, vắng vẻ, nhà thơ khó tránh khỏi cảm giác cô đơn, lạc lõng. Sự đối xứng hoàn hảo trong hai câu thơ tạo nên một nhịp điệu trầm buồn, chậm rãi, diễn tả cái nhìn đượm buồn và nỗi niềm hoài cổ, cô độc của một người lữ khách phương xa.
- Tạo tính thẩm mỹ và nhạc điệu cho thơ
Phép đối cân xứng kết hợp với đảo ngữ làm cho câu thơ giàu tính nhạc, nhịp nhàng nhưng lại không đơn điệu. Nó giúp lời thơ hàm súc, "ý tại ngôn ngoại" (ý ở ngoài lời), tạo nên một bức tranh phong cảnh bằng ngôn từ đậm chất hội họa cổ điển (chấm phá vài nét vẽ để gợi tả cái thần của bức tranh).

Hai câu thơ "Lom khom dưới núi, tiều vài chú / Lác đác bên sông, chợ mấy nhà" của nhà thơ Nguyễn Bính trong bài thơ "Tây Tiến" sử dụng nhiều biện pháp tu từ để tạo nên hình ảnh và cảm xúc đặc sắc.

Biện pháp nhân hóa: Câu thơ "Lom khom dưới núi, tiều vài chú" gợi lên hình ảnh những người tiều phu đang làm việc vất vả, với tư thế lom khom, thể hiện sự nhọc nhằn và cần cù. Hình ảnh này không chỉ miêu tả công việc mà còn thể hiện sự gắn bó của con người với thiên nhiên, tạo nên một bức tranh sinh động về cuộc sống nơi núi rừng.
Biện pháp đối lập: Trong câu thơ "Lác đác bên sông, chợ mấy nhà", từ "lác đác" và "mấy nhà" tạo nên sự đối lập giữa không gian rộng lớn của thiên nhiên và sự nhỏ bé, thưa thớt của con người. Điều này không chỉ làm nổi bật vẻ đẹp hoang sơ của cảnh vật mà còn thể hiện sự cô đơn, tĩnh lặng của cuộc sống nơi đây.
Biện pháp ẩn dụ: Cảnh vật được miêu tả không chỉ đơn thuần là hình ảnh mà còn mang ý nghĩa sâu sắc về cuộc sống, con người và thiên nhiên. "Chợ mấy nhà" không chỉ là một khu chợ mà còn là biểu tượng cho sự giao thương, kết nối giữa con người với nhau trong bối cảnh thiên nhiên hùng vĩ.
Tóm lại, hai câu thơ này không chỉ tạo ra hình ảnh sinh động mà còn gợi lên nhiều cảm xúc và suy tư về cuộc sống, con người và thiên nhiên, thể hiện tài năng của nhà thơ trong việc sử dụng biện pháp tu từ.

Hai câu thơ:

Lom khom dưới núi, tiều vài chú
Lác đác bên sông, chợ mấy nhà
(trích Qua Đèo Ngang của Bà Huyện Thanh Quan)

Biện pháp tu từ
1. Đảo ngữ (chủ yếu):

Đảo các từ láy "lom khom", "lác đác" lên đầu câu thay vì diễn đạt theo trật tự thông thường:

Vài chú tiều lom khom dưới núi.
Mấy nhà chợ lác đác bên sông.
Tác dụng:

Nhấn mạnh dáng vẻ nhỏ bé, lặng lẽ của con người và cảnh vật.
Gợi không gian hoang vắng, thưa thớt của Đèo Ngang.
Thể hiện nỗi cô đơn, buồn man mác của tác giả trước cảnh chiều nơi đèo vắng.
2. Từ láy:

"Lom khom", "lác đác".
Tác dụng:

Gợi hình ảnh người tiều phu cúi mình kiếm củi và những mái chợ thưa thớt.
Làm cho bức tranh thiên nhiên trở nên sinh động, giàu sức gợi.
Trả lời ngắn gọn
Biện pháp tu từ: Đảo ngữ kết hợp với từ láy ("lom khom", "lác đác").
Tác dụng: Nhấn mạnh hình ảnh con người và cảnh vật nhỏ bé, thưa vắng; gợi không gian hoang sơ, hiu quạnh của Đèo Ngang; qua đó thể hiện tâm trạng cô đơn, buồn nhớ của tác giả.