Những cơ sở dẫn tới sự hình thành của nền văn học Đông Nam Á:

Cơ sở tự nhiên:

Đông Nam Á có khí hậu nhiệt đới gió mùa, thiên nhiên phong phú, đa dạng, trở thành nguồn cảm hứng cho văn học.
Cơ sở lịch sử – xã hội:

Các quốc gia trong khu vực có lịch sử dựng nước và giữ nước lâu đời, nhiều cuộc đấu tranh chống ngoại xâm, tạo nên những tác phẩm ca ngợi lòng yêu nước và tinh thần dân tộc.
Cơ sở văn hóa:

Mỗi dân tộc có bản sắc văn hóa riêng với nhiều phong tục, lễ hội, tín ngưỡng và kho tàng văn học dân gian phong phú.
Đồng thời, văn học Đông Nam Á còn chịu ảnh hưởng của các nền văn hóa lớn như India, China và sau này là văn hóa phương Tây.
Cơ sở ngôn ngữ và chữ viết:

Sự ra đời và phát triển của các ngôn ngữ, chữ viết dân tộc tạo điều kiện để sáng tác, lưu giữ và truyền bá các tác phẩm văn học.
Kết luận:
Nền văn học Đông Nam Á được hình thành trên cơ sở điều kiện tự nhiên, lịch sử – xã hội, văn hóa và ngôn ngữ – chữ viết, đồng thời tiếp thu có chọn lọc tinh hoa của nhiều nền văn hóa bên ngoài để tạo nên bản sắc riêng của khu vực.

Nền văn học Đông Nam Á hình thành dựa trên ba trụ cột chính: nền tảng văn hóa dân gian bản địa phong phú, sự tiếp biến văn hóa Ấn Độ và Trung Hoa, cùng sự ra đời của chữ viết và tôn giáo. Sự kết hợp này tạo nên một diện mạo văn học vừa thống nhất về khu vực vừa đa dạng về bản sắc dân tộc. 
Cụ thể, quá trình phát triển này được định hình bởi các yếu tố cốt lõi sau:

1. Cơ sở kinh tế và văn hóa dân gian bản địa
Nền kinh tế nông nghiệp lúa nước: Điều kiện tự nhiên chi phối mạnh mẽ tư duy, tín ngưỡng và đời sống lao động của cư dân.
Văn học dân gian phát triển rực rỡ: Trước khi có chữ viết, người Đông Nam Á đã sở hữu một kho tàng văn học truyền miệng phong phú với các thể loại như thần thoại, truyền thuyết, ca dao, tục ngữ và truyện cổ tích. Đây là cốt lõi để duy trì và phát triển bản sắc văn hóa. 

2. Sự tiếp biến các luồng văn hóa lớn bên ngoài
Văn hóa Ấn Độ: Du nhập sớm nhất và sâu rộng nhất. Các tác phẩm kinh điển như sử thi Ramayana và Mahabharata đã trở thành nguồn chất liệu dồi dào, ảnh hưởng trực tiếp đến văn học viết, sân khấu và nghệ thuật của nhiều quốc gia (Thái Lan, Campuchia, Indonesia, Lào).
Văn hóa Trung Hoa: Có ảnh hưởng sâu sắc đến khu vực Bắc Đông Nam Á (đặc biệt là Việt Nam) thông qua hệ thống chữ viết (chữ Hán) và hệ tư tưởng Nho giáo - Đạo giáo.

3. Sự xuất hiện của chữ viết và tôn giáo
Chữ viết: Sự sáng tạo và tiếp thu các hệ thống chữ viết (như chữ Phạn, chữ Hán, hoặc các chữ viết riêng của từng dân tộc như chữ Nôm của Việt Nam, chữ Khơ-me cổ) đã chuyển văn học từ hình thức truyền miệng sang văn bản viết.
Tôn giáo: Các tôn giáo lớn như Phật giáo, Hinđu giáo, và Hồi giáo du nhập từ Ấn Độ, hay Nho giáo từ Trung Hoa, đã cung cấp các triết lý, đề tài và cảm hứng sáng tác to lớn cho các nhà văn, thi nhân thời kỳ phong kiến