I. Mở bài:

– Giới thiệu sơ lược về tác giả: tên tuổi, bút danh, vị trí trong nền văn học, chủ đề sáng tác, phong cách sáng tác, những đóng góp của tác giả đối với phong trào văn học, giai đoạn văn học và nền văn học dân tộc.

– Giới thiệu tổng quát về bài thơ: hoàn cảnh xuất xứ, đại ý, nội dung chính của đoạn thơ/bài thơ. Dẫn vào đoạn thơ, bài thơ cần phân tích: trích lại bài thơ (nếu ngắn) còn khổ thơ thì phải ghi lại tất cả.

II. Thân bài:

– Khái quát về vị trí trích đoạn hoặc bố cục, mạch cảm xúc chủ đạo của khổ thơ, bài thơ.

– Giới thiệu vấn đề nghị luận và phương hướng nghị luận.

– Phân tích bài thơ/đoạn thơ: trích thơ rồi lần lượt phân tích những từ ngữ, hình ảnh, biện pháp tu từ, v.v…. trong từng câu thơ, giải mã đúng từ ngữ, hình ảnh đó để giúp người đọc cảm thấy được những cái hay, cái đặc sắc về nội dung, nghệ thuật cảu bài thơ.

Lưu ý: Nên phân tích từ nghệ thuật đến nội dung, khi phân tích phải dựa vào từ ngữ có trong bài thơ, hoàn cảnh ra đời, phong cách sáng tác của tác giả để tránh suy diễn miên man, không chính xác, cụ thể:

* Phân tích khổ thơ thứ nhất :

+ Nêu nội dung chính của khổ thơ thứ nhất:

(Trích thơ…)

+ Áp dụng các thủ pháp phân tích thơ để phân tích những hình ảnh, từ ngữ, biện pháp nghệ thuật tu từ, nhịp điệu, v.v. trong từng câu thơ; giải mã những từ ngữ, hình ảnh đó có ý nghĩa gì, nó hay, đặc sắc ở chỗ nào.

+ Liên hệ, so sánh với những bài thơ cùng chủ dề.

+ Chuyển sang khổ thứ hai.

* Phân tích khổ thơ thứ hai:

+ Cách làm bốn bước tương tự khổ thứ nhất.

+ Rồi cứ tiếp tục như thế đến hết bài.

(Lưu ý: đôi khi có thể phân tích hai khổ thơ cùng một lúc nếu hai khổ thơ cùng một ý nghĩa)

– Nhận xét đánh giá bài thơ:

+ Đánh giá về nội dung, tư tưởng của bài thơ. (Nét đặc sắc về nội dung của bài thơ là gì? Thành công/hạn chế?)

+ Đánh giá về nghệ thuật. (Thành công/hạn chế?)

+ Đánh giá về phong cách tác giả. (Qua bài thơ em thấy tác giả là người như thế nào; có thể nói thêm những đặc điểm về phong cách nghệ thuật và đóng góp của nhà thơ trên văn đàn lúc bấy giờ).

III. Kết bài:

+ Khẳng định lại toàn bộ giá trị về nội dung, nghệ thuật của bài thơ.

+ Liên hệ bản thân và cuộc sống (nếu có).

I. Mở bài
Dẫn dắt: Giới thiệu ngắn gọn về tác giả hoặc chủ đề của bài thơ (ví dụ: tình quê hương, tình bà cháu, tình yêu thiên nhiên...).
Giới thiệu bài thơ: Tên bài thơ, hoàn cảnh sáng tác (nếu có).
Nêu cảm nhận chung: Đánh giá khái quát về nội dung hoặc cảm xúc chủ đạo mà bài thơ mang lại cho em.

II. Thân bài
Chia thành các đoạn văn nhỏ dựa trên bố cục bài thơ hoặc các mạch cảm xúc.

1. Phân tích nội dung (Theo từng khổ hoặc từng ý)
Khổ thơ/Đoạn thơ thứ nhất: Nội dung chính là gì? (Ví dụ: Cảnh vật thiên nhiên buổi sớm, lời tâm sự của tác giả...).
Khổ thơ/Đoạn thơ tiếp theo: Sự thay đổi trong cảm xúc hoặc không gian, thời gian.
Ý nghĩa: Qua những hình ảnh đó, tác giả muốn gửi gắm thông điệp gì?

2. Phân tích đặc sắc nghệ thuật (Rất quan trọng)
Em cần tìm các "từ khóa" nghệ thuật trong bài để phân tích:
Thể thơ: Lục bát, bốn chữ, năm chữ hay tự do? (Tác dụng: tạo nhịp điệu, sự gần gũi hay phóng khoáng).
Biện pháp tu từ:So sánh/Ẩn dụ: Giúp hình ảnh thêm sinh động, giàu sức gợi.
Nhân hóa: Làm cho vật vô tri trở nên có hồn, gần gũi.
Điệp ngữ: Nhấn mạnh cảm xúc hoặc tạo nhịp điệu cho bài thơ.

Từ ngữ, hình ảnh: Những tính từ, động từ mạnh hoặc những hình ảnh biểu tượng đắt giá.
Vần và nhịp: Cách gieo vần, ngắt nhịp (ví dụ: nhịp 2/2/3 hoặc 4/4) tạo nên nhạc điệu cho bài thơ như thế nào?

3. Đánh giá về cái "Tôi" của tác giả
Tình cảm của tác giả gửi gắm qua bài thơ: Đó là sự trân trọng, nỗi buồn, niềm vui hay sự tự hào?

III. Kết bài
Khẳng định giá trị: Bài thơ đã để lại ấn tượng sâu sắc gì trong lòng người đọc?
Liên hệ bản thân: Em học được điều gì hoặc có suy nghĩ gì sau khi học xong bài thơ (ví dụ: yêu gia đình hơn, trân trọng hòa bình...)