Dưới ngòi hút đa tài, đa nghệ viết ra những câu từ văn chương như tranh vẽ tả thực của Thạch Lam, đoạn trích đã và đang lột tả chân thực về số phận đáng thương của một người đàn bà làm mẹ của tận mười một người con nheo nhóc. Cái đói, sự túng quẫn đặc trưng của cái xã hội thời bấy giờ được hiện lên. Đã nghèo, đã đói khát nhưng mẹ Lê lại đẻ nhiều con khiến cho sự túng quẫn, khổ sở hơn gấp nhiều lần. Hình ảnh một người đàn bà với làn da nhăn nheo như quả trám khô, thân hình thấp bé khắc khổ nhưng lại là mẹ của mười một đứa con, đứa lớn nhất mới mười bảy, đứa bé nhất vẫn còn bế trên tay. Cái sự bần cùng hóa của xã hội hết thảy cứ như đang hiện diện hết ở nhà Mẹ Lê. Đói rét, nghèo khổ, túng quẫn khi tận mười mấy con người nheo nhóc trong cái nhà được miêu tả như cái “ổ chó” cùng với sự châm biếm miêu tả mẹ con nhà mẹ Lê như những “chó mẹ và chó con” được toát lên sự chua xót, khổ cực đến nỗi so sánh người với động vật như vậy. Tuy là thế, nhưng người mẹ này luôn âm thầm chịu đựng sự vất vả một mình, lam lũ, không than thở hay hờn trách một câu. Hình ảnh Mẹ Lê là hiện diện của cả triệu bà mẹ thời bấy giờ, có khổ đến mấy cũng không bỏ con, thà chịu đói, chịu rét, chịu hết tất cả sự khổ đau thì cũng nuôi con cho bằng được. Sự vĩ đại ấy, cứ âm thầm lặng lẽ, chịu đựng. Hình ảnh thống khổ biết bao nhưng lại được âm thầm chắt chiu những cái đẹp, cái đẹp của người làm mẹ từ bao đời nay, thà rằng để mình chịu khổ, thà rằng bữa đói bữa no chứ không để con phải chết đói, chết khát và thậm chí nhịn đói nuôi con để cho những đứa nhỏ không phải khổ hơn mình dù chỉ một chút. Sự cao cả ấy được hiện diện rõ nhất là lấy sự vất vả vì có việc làm niềm vui, vì lúc ấy có người thuê làm việc, có vài bát gạo, vài đồng bạc để nuôi con. Lúc đó, con bà có bát cơm để no bụng. Nhưng rồi mẹ lại chìm trong sự lo âu, đến mùa đông hết việc chỉ còn rạ khô ngoài đòng, không ai thuê mẹ nữa, con mẹ lại chịu đói từng bữa. Những đứa con nheo nhóc oằn mình chịu đói chịu rét đến ngày mùa năm sau. Cái khổ của nhà mẹ Lê là nhà quá đông con khiến mẹ phải oằn mình lo toan mọi thứ.

Trong cái xã hội thời bấy giờ luôn nặng gánh rằng “ đông con hơn nhiều của” thành ra gia cảnh của mẹ thời bấy giờ là cực kỳ phổ biến. Qua cái gia cảnh của Mẹ Lê ở trên, chắc hẳn ai cũng thương xót cho người đàn bà ấy và luôn nghĩ rằng, đẻ nhiều thì chịu khổ, giá như mẹ ít con hơn thì bớt gánh nặng phần nào. Và từ hình ảnh của mẹ Lê, ta vẫn thấy rằng, bà là một người biết hy sinh, chịu thương chịu khó, dù như thế nào cũng che chở cho con mình, thậm chí là oằn mình chịu rét che chở cho con, cố lấy thân xác của mình che chở cho đứa con nhỏ rét run lên vì lạnh.

Qua hình ảnh của Mẹ Lê, ta rút ra được một điều rằng chúng ta ý thúc được về câu chuyện giải pháp, cách cứu rỗi mỗi con người trong cuộc đời nghèo khổ ấy. Có ai có thể giang tay để cứu, để cưu mang cho mảnh đời bất hạnh của mẹ con nhà Lê. Hay, cứ vòng nối vòng, cuộc đời họ sẽ nghèo khổ, đáng thương và khổ sở như thế. Thạch Lam đã viết những dòng văn nhẹ nhàng và rất thơ về cuộc đời của những con người bất hạnh, đau khổ. Thế nhưng, có lẽ, ẩn sâu trong lời văn, nhà văn muốn nhắc nhở và khơi gợi tình thương trong mỗi con người. 

Bài văn phân tích nhân vật mẹ Lê (Thạch Lam)
Mở bài
Thạch Lam là cây bút tiêu biểu của nhóm Tự lực văn đoàn, nhưng khác với các nhà văn cùng thời thường viết về vẻ đẹp lãng mạn của tầng lớp trí thức, Thạch Lam lại dành ngòi bút của mình cho những kiếp người nghèo khổ nơi phố huyện. Truyện ngắn "Nhà mẹ Lê" là một tác phẩm như thế. Qua hình tượng nhân vật mẹ Lê, tác giả đã vẽ nên một bức tranh hiện thực đầy xót xa về số phận người nông dân Việt Nam trước năm 1945: nghèo đói, khốn cùng nhưng vẫn lấp lánh tình mẫu tử thiêng liêng.

Thân bài
1. Hoàn cảnh sống khắc nghiệt và nghèo đói Mẹ Lê là một người đàn bà quê kệch, thấp bé với gương mặt rỗ chằng chịt – dấu tích của một cuộc đời sương gió. Hoàn cảnh của mẹ vô cùng đặc biệt: một mình nuôi mười một đứa con trong một căn nhà ổ chuột ở phố chợ tồi tàn. Gia tài của mẹ chẳng có gì ngoài "đàn con đông đúc" luôn trong tình trạng đói khát.

Cái nghèo đeo bám: Thạch Lam miêu tả cảnh mẹ Lê đi làm thuê, làm mướn để đổi lấy bát gạo nuôi con. Khi mùa hạ sang, việc làm ít đi, cái đói bắt đầu bủa vây căn nhà nhỏ. Hình ảnh đàn con nằm chờ mẹ về với mẩu bánh hay bát cơm thừa khiến người đọc không khỏi nhói lòng.
Cảnh ngụ cư: Gia đình mẹ là những người dân ngụ cư bị xem thường, sống lay lắt qua ngày trong sự thiếu thốn đủ đường.
2. Vẻ đẹp tình mẫu tử cao cả Dù sống trong bùn đen của sự nghèo đói, tâm hồn mẹ Lê vẫn sáng ngời tình yêu thương con vô bờ bến. Mẹ chính là trụ cột, là ánh sáng duy nhất duy trì sự sống cho mười một đứa trẻ.

Sự hy sinh quên mình: Mẹ Lê làm việc không ngơi nghỉ, bất kể nắng mưa. Những bước chân của mẹ trên con đường vào làng xin việc chính là hiện thân của sự tần tảo.
Hành động cuối cùng đầy bi kịch: Đỉnh điểm của tình mẫu tử là khi thấy các con quá đói, mẹ đã liều mình đến nhà bá kiến Nghị để xin vay gạo trong đêm tối. Dù biết gia đình ông ta cay nghiệt, nhưng vì tiếng khóc xé lòng của bầy con, mẹ đã đánh đổi cả sự an toàn của bản thân. Hành động bị chó nhà bá kiến cắn nát chân và sau đó qua đời chính là minh chứng đau xót nhất cho sự hy sinh của người mẹ.
3. Số phận bi thảm – Tiếng nói tố cáo thực tại Cái chết của mẹ Lê là một bi kịch điển hình. Mẹ chết vì đói, vì sự tàn nhẫn của giai cấp thống trị (đại diện là nhà bá kiến Nghị) và sự thờ ơ của xã hội đương thời. Cái chết ấy không chỉ khép lại một đời người khốn khổ mà còn mở ra một tương lai mịt mờ cho mười một đứa con thơ. Câu hỏi về việc ai sẽ nuôi nấng những đứa trẻ ấy trở thành một nỗi ám ảnh day dứt trong lòng người đọc.

Kết bài
Bằng giọng văn nhẹ nhàng, điềm đạm nhưng chứa đựng sức công phá mạnh mẽ vào cảm xúc, Thạch Lam đã xây dựng thành công nhân vật mẹ Lê – một biểu tượng của nỗi khổ đau và lòng nhân hậu. Nhân vật không chỉ khơi gợi lòng trắc ẩn về những kiếp người "nhỏ bé" mà còn khẳng định sức sống mãnh liệt của tình mẫu tử trong mọi nghịch cảnh. Đọc "Nhà mẹ Lê", chúng ta càng thêm trân trọng cuộc sống hiện tại và thấu hiểu hơn giá trị của tình yêu thương gia đình.

1. Số phận bất hạnh và cuộc sống bần cùng
Mẹ Lê là một người dân ngụ cư, sống trong cảnh nghèo đói cùng cực tại một xóm chợ tồi tàn.
Gánh nặng gia đình: Một mình mẹ đơn thân gồng gánh nuôi 11 đứa con nhỏ trong một căn nhà lá chật chội, rách nát được ví như một "ổ chó".
Ngoại hình khắc khổ: Hình ảnh mẹ Lê hiện lên với dáng vẻ chắc chắn nhưng thấp bé, da mặt và chân tay nhăn nheo như "quả trám khô" – dấu ấn của những năm tháng lao động cực nhọc.
Cái đói bủa vây: Gia đình mẹ Lê luôn sống trong cảnh tăm tối, đói khát đến mức thịt đàn con thâm tím lại vì rét. Khi mùa đông đến, công việc làm thuê bấp bênh khiến cả nhà rơi vào cảnh tuyệt lộ.
 
 
 
2. Những phẩm chất cao đẹp
Dù sống trong bùn lầy của sự nghèo đói, mẹ Lê vẫn tỏa sáng với những đức tính đáng trân trọng của người phụ nữ Việt Nam:
Cần cù, nhẫn nại: Mẹ Lê là người phụ nữ chịu thương chịu khó, không bao giờ từ bỏ việc làm mướn dù là mùa nực hay mùa rét. Bác sẵn sàng dậy từ sáng tinh sương để đi làm thuê khắp làng xóm bất kể nắng mưa.
Tình mẫu tử thiêng liêng: Đây là nét đẹp sáng chói nhất của nhân vật. Trong cái đói rét, mẹ Lê ôm ấp, lấy hơi ấm của mình để ủ ấm cho đàn con nhỏ trong ổ rơm. Dù đói khổ đến cùng cực, bác vẫn một mực nghĩ cho con, sẵn sàng hy sinh tất cả vì sự sống của chúng.
Sự kiên cường và lòng tự trọng: Mẹ Lê âm thầm chịu đựng mọi vất vả mà không một lời than vãn hay trách móc.
 
 
 
3. Bi kịch đau thương và ý nghĩa tố cáo
Cái chết của mẹ Lê là đỉnh điểm của bi kịch:
Vì quá đói, mẹ Lê phải sang nhà ông Bá giàu có để xin gạo nhưng bị chó dữ đuổi cắn. Bác qua đời trong cơn mê sảng, vẫn thấy nét mặt gian ác của kẻ giàu có và nanh vuốt của con chó tây.
Cái chết này không chỉ là sự kết thúc của một kiếp người nhỏ bé mà còn là lời tố cáo đanh thép xã hội thực dân phong kiến bất công đã tước đi quyền sống và hạnh phúc của những người dân lương thiện.
 
 
 
4. Giá trị nghệ thuật xây dựng nhân vật
Thạch Lam đã khắc họa thành công nhân vật mẹ Lê qua:
Ngôn ngữ giản dị, tinh tế: Giọng văn trầm lặng, giàu lòng trắc ẩn và thương cảm.
Thủ pháp đối lập: Tương phản giữa tình yêu thương bao la của người mẹ với sự vô cảm, tàn nhẫn của những kẻ giàu có như gia đình ông Bá.
Chi tiết đời thực: Những hình ảnh như "ổ rơm", "con trâu chết" gợi lên chân thực số phận bần cùng của người nông dân.
Tổng kết: Nhân vật mẹ Lê là hiện thân cho nỗi đau khổ nhưng cũng là vẻ đẹp của tình mẫu tử và lòng hy sinh vô bờ bến. Qua nhân vật này, Thạch Lam không chỉ bày tỏ niềm xót thương sâu sắc mà còn khẳng định giá trị của sự đồng cảm trong cuộc sống.