Trong bài thơ "Bảo kính cảnh giới" (bài 38), Nguyễn Trãi đã khắc họa một bức chân dung tâm hồn cao đẹp, hòa quyện giữa tình yêu thiên nhiên tha thiết và tấm lòng ưu ái với dân, với nước. Trước hết, đó là tâm hồn của một nghệ sĩ nhạy cảm, tinh tế. Dù đang trong cảnh ẩn dật, ông vẫn mở rộng lòng mình để đón nhận vẻ đẹp rực rỡ của ngày hè với sắc hòe lục, hồng liên và ánh tịch dương. Những động từ mạnh như "đùn đùn", "phun", "tiễn" cho thấy một sức sống mãnh liệt, tràn trề từ nội tâm nhà thơ đang giao hòa cùng tạo hóa.

Tuy nhiên, vẻ đẹp rực rỡ nhất trong tâm hồn Nguyễn Trãi chính là cái chí hướng "thân tại lâm tuyền, tâm tại nhạc đình". Dù tận hưởng vẻ đẹp thiên nhiên, ông vẫn không quên lắng nghe âm thanh của cuộc đời qua tiếng lao xao chợ cá. Khát vọng lớn lao nhất của vị anh hùng dân tộc được thể hiện qua lời ước nguyện về cây đàn của vua Thuấn: "Dẽ có ngu cầm đàn một tiếng / Dân giàu đủ khắp đòi phương". Đó là một tâm hồn nhân hậu, luôn đau đáu nỗi lo cho hạnh phúc của nhân dân, mong ước mọi người ở khắp mọi nơi đều được ấm no, hạnh phúc. Vẻ đẹp tâm hồn Nguyễn Trãi là sự kết hợp nhuần nhuyễn giữa cái "tôi" nghệ sĩ lãng mạn và cái "ta" của một nhân cách lớn lao, luôn đặt quyền lợi của nhân dân lên trên hết.