Trong truyện ngắn “Dưới bóng hoàng lan” của Thạch Lam, đoạn cuối tác phẩm là nơi tâm trạng nhân vật Thanh được bộc lộ rõ nét và tinh tế nhất. Sau những ngày trở về thăm bà, sống lại trong không gian quen thuộc của tuổi thơ, Thanh đứng dưới bóng cây hoàng lan, lòng tràn ngập những cảm xúc vừa dịu dàng, vừa bâng khuâng khó tả. Chính khoảnh khắc ấy đã khắc họa sâu sắc thế giới nội tâm phong phú, nhạy cảm của nhân vật.

Trước hết, ở đoạn cuối, tâm trạng của Thanh là sự hòa quyện giữa nỗi nhớ, niềm lưu luyến và chút xao xuyến đầu đời. Không gian dưới bóng hoàng lan với hương thơm dìu dịu, ánh sáng êm đềm và khung cảnh yên tĩnh đã gợi lại trong Thanh những kỷ niệm êm đềm của thời thơ ấu. Cây hoàng lan không chỉ là một hình ảnh thiên nhiên mà còn là biểu tượng của quá khứ trong trẻo, của những tháng ngày bình yên bên bà. Đứng ở đó, Thanh như được trở về với chính mình của những năm xưa – hồn nhiên, vô tư và đầy yêu thương. Cảm xúc ấy khiến tâm hồn anh trở nên mềm mại, lắng đọng.

Bên cạnh nỗi nhớ quá khứ, tâm trạng của Thanh còn thấp thoáng sự rung động trước tình cảm với Nga. Cuộc gặp gỡ và những giây phút gần gũi đã làm nảy nở trong anh một thứ tình cảm nhẹ nhàng, trong sáng. Ở đoạn cuối, khi chia tay, Thanh không bộc lộ bằng những lời nói mãnh liệt, mà chỉ là sự im lặng, những cảm nhận tinh tế trong lòng. Sự e dè, ngập ngừng ấy cho thấy một tâm hồn nhạy cảm, biết trân trọng những rung động đầu đời. Tình cảm ấy không ồn ào mà thấm sâu, giống như hương hoàng lan – nhẹ nhưng lan tỏa mãi.

Ngoài ra, tâm trạng Thanh còn thể hiện sự ý thức mơ hồ về sự trôi chảy của thời gian. Những ngày nghỉ rồi cũng sẽ qua, anh phải trở lại với cuộc sống nơi thành thị. Chính điều đó khiến anh càng thêm lưu luyến. Đoạn cuối truyện vì thế mang một sắc thái man mác buồn. Đó không phải nỗi buồn bi lụy mà là nỗi buồn dịu nhẹ của sự trưởng thành, khi con người nhận ra những điều đẹp đẽ luôn mong manh và khó giữ. Thanh hiểu rằng những phút giây dưới bóng hoàng lan, những cảm xúc trong trẻo hôm nay có thể chỉ còn là kỷ niệm khi anh rời xa nơi này.

Qua việc miêu tả tâm trạng Thanh ở đoạn cuối, Thạch Lam đã thể hiện tài năng phân tích tâm lí tinh tế. Nhà văn không đi sâu vào cốt truyện kịch tính mà chú trọng khắc họa những chuyển biến nhẹ nhàng trong tâm hồn nhân vật. Cảm xúc của Thanh được thể hiện qua không gian, hương thơm, ánh sáng và những chi tiết nhỏ bé, tạo nên một bức tranh giàu chất trữ tình. Đoạn kết vì thế để lại dư âm sâu lắng trong lòng người đọc.

Tóm lại, tâm trạng của Thanh ở đoạn cuối truyện “Dưới bóng hoàng lan” là sự hòa quyện của nỗi nhớ quá khứ, rung động đầu đời và nỗi lưu luyến trước sự trôi đi của thời gian. Qua đó, Thạch Lam đã gửi gắm vẻ đẹp của những cảm xúc tinh khôi và khẳng định giá trị của những khoảnh khắc bình dị nhưng đầy ý nghĩa trong cuộc sống.