Trong dòng chảy của văn học Việt Nam hiện đại, Chu Lai được biết đến với lối viết sắc sảo, thực tế nhưng cũng đầy tình nhân văn. Truyện ngắn "Người cha nhu nhược" là một tác phẩm như thế. Qua câu chuyện về những lo toan đời thường của một gia đình nghèo, tác giả đã khắc họa chân dung một người cha với vẻ đẹp tâm hồn cao khiết, người đã lấy sự "nhu nhược" của mình để đổi lấy sự vẹn tròn cho tương lai của con.

Ngay từ nhan đề, tác giả đã gây ấn tượng mạnh bằng cụm từ "nhu nhược". Thông thường, từ này dùng để chỉ sự yếu đuối, hèn nhát, không dám quyết đoán. Thế nhưng, nhân vật Minh trong truyện lại hiện lên hoàn toàn ngược lại. Cái "nhu nhược" ở đây thực chất là sự nhẫn nhịn, sự cam chịu trước hoàn cảnh nghèo khó và sự hy sinh quên mình vì người thân.

Trước hết, nhân vật Minh hiện lên là một người đàn ông khắc khổ nhưng luôn tràn đầy sự lạc quan và lòng bao dung. Trở về sau chuyến công tác với chiếc túi xách tuột quai, đối mặt với thực tế cơm áo gạo tiền từ lời than vãn của vợ về tiền điện, tiền học, phản ứng duy nhất của anh là cái "cười hiền" và câu nói cửa miệng: "Không sao!". Cụm từ "Không sao" lặp đi lặp lại không phải vì anh thờ ơ, mà vì anh không muốn nỗi lo tài chính đè nặng lên không khí gia đình. Anh sẵn sàng chấp nhận sự thiếu thốn về vật chất để đổi lấy sự yên ổn về tinh thần cho vợ và sự đầy đủ học hành cho con.

Vẻ đẹp của người cha ấy tỏa sáng nhất ở phần cuối truyện, khi anh đưa ra những "quyết định" khắc nghiệt với chính bản thân mình. Minh tự nguyện cắt bỏ những nhu cầu tối thiểu nhất: bỏ trà, bỏ thuốc, thậm chí là bỏ cả bữa cơm sáng. Đáng trân trọng thay, anh không thể hiện sự đau khổ hay kể công. Ngược lại, anh dùng lối nói hóm hỉnh, tếu táo để bao biện cho sự thiếu thốn: uống nước trắng cho "nhuận tràng", nhịn ăn sáng để "rửa ruột" như người Nhật. Đằng sau những lời đùa vui ấy là một nỗi xót xa vô hạn. Anh thà để bụng mình đói, để họng mình khát, miễn là con có được gói xôi nóng thay vì nhai cơm nguội, miễn là con có vài đồng tiền lẻ để không phải "tủi" với bạn bè.

Sự hy sinh của Minh mang tính chất bền bỉ và thầm lặng. Anh lấy cái khổ của quá khứ – việc mình từng cuốc bộ năm cây số đi học – không phải để bắt con phải khổ theo, mà để làm động lực cho chính mình cố gắng mua cho con chiếc xe "tàng tàng". Tình yêu thương của anh không nằm ở những lời giáo huấn cao siêu, mà nằm trong từng đồng tiền lẻ tiết kiệm, từng sự nhường nhịn liêm sỉ và nhu cầu cá nhân.

Về nghệ thuật, Chu Lai đã rất thành công khi sử dụng ngôn ngữ đối thoại tự nhiên, gần gũi và xây dựng tình huống tương phản sắc nét. Sự đối lập giữa vẻ ngoài "nhu nhược", cam chịu của Minh với sức mạnh tinh thần mãnh liệt bên trong đã tạo nên một hình tượng người cha cao đẹp. Lối viết giản dị nhưng giàu sức gợi đã khiến câu chuyện không rơi vào bi lụy mà thấm đẫm tình đời, tình người.

Tóm lại, "Người cha nhu nhược" là một bài ca cảm động về tình phụ tử. Qua nhân vật Minh, nhà văn Chu Lai đã gửi gắm một thông điệp sâu sắc: Sự hy sinh của cha mẹ dành cho con cái là vô điều kiện và không gì so sánh được. Có những sự "nhu nhược" còn vĩ đại hơn cả sự dũng cảm, bởi đó là cái đích cuối cùng của một trái tim yêu thương hết mực. Đọc tác phẩm, mỗi chúng ta không khỏi bồi hồi và thêm trân trọng những "người cha nhu nhược" đang thầm lặng tần tảo vì mình ở ngoài kia.