GIÁO ÁN CHI TIẾT: LẶNG LẼ SA PA (NGUYỄN THÀNH LONG)
I. TÌM HIỂU CHUNG
1. Tác giả: Nguyễn Thành Long (1925 - 1991)
- Phong cách: Văn phong nhẹ nhàng, giàu chất thơ, trong trẻo và luôn lấp lánh vẻ đẹp của con người lao động mới.
- Đề tài: Ông chuyên viết về công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội ở miền Bắc những năm 60-70.
2. Tác phẩm
- Hoàn cảnh sáng tác: Kết quả của chuyến đi thực tế của tác giả lên Lào Cai mùa hè năm 1970.
- Tình huống truyện: Cuộc gặp gỡ tình cờ giữa ông họa sĩ già, cô kỹ sư trẻ và anh thanh niên làm công tác khí tượng trên đỉnh Yên Sơn.
- Ý nghĩa: Tình huống đơn giản nhưng đủ để bộc lộ vẻ đẹp nhân vật và chủ đề tác phẩm.
II. PHÂN TÍCH VĂN BẢN
1. Vẻ đẹp bức tranh thiên nhiên Sa Pa
- Nghệ thuật: Sử dụng ngôn ngữ giàu hình ảnh, nhân hóa.
- Chi tiết: "Nắng bắt đầu len tới", "Mây bị nắng xua, cuộn tròn lại từng cục", "Cây tử kinh thăng hoa những dưới gầm xe".
- Nhận xét: Sa Pa không chỉ có sương mù lạnh lẽo mà hiện lên rực rỡ, lãng mạn và đầy sức sống dưới ngòi bút của tác giả.
2. Nhân vật anh thanh niên - "Ngôi sao tỏa sáng trong lặng lẽ"
- Mặc dù chỉ xuất hiện trong 30 phút, nhưng anh hiện lên với những phẩm chất cao quý:
+ Lòng yêu nghề và tinh thần trách nhiệm: * Sống một mình trên đỉnh núi cao 2600m nhưng luôn hoàn thành nhiệm vụ "ốp" đúng giờ, bất kể đêm tuyết hay mưa phùn.
- Quan niệm về công việc: "Khi ta làm việc, ta với công việc là đôi, sao gọi là một mình được?"
+ Lối sống khoa học, ngăn nắp: Nhà cửa gọn gàng, dành thời gian đọc sách, nuôi gà, trồng hoa để làm giàu tâm hồn.
+ Sự cởi mở và hiếu khách: Tặng hoa cho cô kỹ sư, tặng tam thất cho vợ bác lái xe, nồng nhiệt tiếp đón ông họa sĩ.
+ Đức tính khiêm tốn: Từ chối để ông họa sĩ vẽ mình vì cho rằng còn nhiều người khác xứng đáng hơn (ông kỹ sư vườn rau, anh cán bộ nghiên cứu bản đồ sét).
3. Các nhân vật phụ - Những nét vẽ bổ trợ
- Ông họa sĩ: Người nghệ sĩ khao khát đi tìm cái đẹp. Qua cái nhìn của ông, chân dung anh thanh niên hiện lên chân thực và rạng rỡ hơn.
- Cô kỹ sư: Đại diện cho sức trẻ mới ra trường, cuộc gặp gỡ đã tiếp thêm cho cô niềm tin vào con đường mình đã chọn.
- Bác lái xe: Là cầu nối, người dẫn dắt câu chuyện và là người khẳng định nỗi "thèm người" rất nhân văn của anh thanh niên.
III. TỔNG KẾT GIÁ TRỊ
1. Nội dung
- Truyện ca ngợi những con người lao động vô danh, đang âm thầm, lặng lẽ cống hiến sức trẻ và trí tuệ cho đất nước.
- Khẳng định ý nghĩa của cuộc sống: Hạnh phúc nằm ở sự cống hiến và sự kết nối giữa người với người.
2. Nghệ thuật
- Chất thơ: Lan tỏa từ phong cảnh thiên nhiên đến tâm hồn nhân vật.
- Nghệ thuật xây dựng nhân vật: Miêu tả tâm lý qua điểm nhìn của nhân vật khác (ngôi thứ 3 nhưng chuyển dịch điểm nhìn).
- Ngôn ngữ: Trong sáng, trau chuốt, giàu sức gợi cảm.
IV. CÂU HỎI TRỌNG TÂM (ÔN THI VÀO 10)
- Câu hỏi: Tại sao tác giả lại đặt tên cho truyện ngắn là "Lặng lẽ Sa Pa" mà không phải là "Sa Pa lặng lẽ"?
- Gợi ý trả lời: * Về ngữ pháp: Việc đảo tính từ "Lặng lẽ" lên đầu nhan đề nhằm nhấn mạnh vẻ bề ngoài yên tĩnh của Sa Pa.
- Về ý nghĩa: Đối lập với vẻ "lặng lẽ" bên ngoài là một cuộc sống "sôi nổi", hăng say lao động của những con người ở đây. Cái lặng lẽ chỉ là cái vỏ, còn thực chất là sự cống hiến mãnh liệt. Nhan đề gợi ra sự tôn vinh đối với những đóng góp thầm lặng.