GIÁO ÁN CHI TIẾT: NHỮNG NGÔI SAO XA XÔI (LÊ MINH KHUÊ)
I. TÌM HIỂU CHUNG
1. Tác giả: Lê Minh Khuê
- Phong cách: Nữ nhà văn chuyên viết về truyện ngắn. Trong chiến tranh, bà viết về cuộc sống chiến đấu ở đường Trường Sơn. Sau chiến tranh, bà tập trung vào những biến đổi tâm lý con người trong đời sống hiện đại.
- Đặc điểm ngòi bút: Tinh tế, sắc sảo, đặc biệt là khi miêu tả tâm lý nhân vật nữ.
2. Tác phẩm
- Hoàn cảnh sáng tác: Viết năm 1971, lúc cuộc kháng chiến chống Mỹ đang diễn ra vô cùng ác liệt.
- Ngôi kể: Ngôi thứ nhất (nhân vật Phương Định kể chuyện).
- Tác dụng: Tạo độ tin cậy, giúp người đọc đi sâu vào thế giới nội tâm nhân vật, bộc lộ cảm xúc một cách tự nhiên.
- Tóm tắt: Truyện kể về ba nữ thanh niên xung phong (Phương Định, Nho, chị Thao) làm việc tại một trọng điểm trên tuyến đường Trường Sơn. Công việc của họ là quan sát máy bay địch, đo khối lượng đất đá và phá bom. Dù nguy hiểm, họ vẫn sống lạc quan, yêu đời và gắn bó đồng đội.
II. PHÂN TÍCH VĂN BẢN
1. Vẻ đẹp chung của ba cô gái ("Tổ trinh sát mặt đường")
- Hoàn cảnh sống và chiến đấu: Sống trong một cái hang dưới chân cao điểm, nơi luôn bị máy bay - Mỹ đánh phá ("đất bốc khói", "không khí bàng hoàng", "máy bay gầm rít").
- Phẩm chất chung:
+ Tinh thần trách nhiệm cao: Luôn sẵn sàng nhận nhiệm vụ, không ngại hy sinh.
+ Dũng cảm, bình tĩnh: Đối mặt với cái chết như một việc thường nhật.
+ Tình đồng đội thắm thiết: Chăm sóc nhau tận tình khi bị thương (cảnh chị Thao và Phương Định lo cho Nho).
+ Tâm hồn trẻ trung, nhạy cảm: Thích ca hát, hay mơ mộng, yêu cái đẹp.
2. Nhân vật trung tâm: Phương Định
- Là nhân vật được khắc họa thành công nhất, đại diện cho thế hệ trẻ Việt Nam thời Mỹ:
+ Vẻ ngoài: Là cô gái Hà Nội khá, có hai bím tóc dày, cổ cao thanh tú như đài hoa loa kèn. Cô tự biết mình đẹp và có chút "kiêu kỳ" đáng yêu.
- Tâm lý khi phá bom (Đoạn cao trào):
+ Ban đầu có chút căng thẳng, nhưng sự kiêu hãnh của một người chiến sĩ đã giúp cô vượt qua ("Tôi không đi khom. Các anh cao xạ sẽ nhìn thấy tôi").
+ Các động tác phá bom được miêu tả tỉ mỉ: "dùng xẻng nhỏ đào đất", "đặt bộc phá", "hồi hộp đợi tiếng nổ"... cho thấy sự bình tĩnh đến lạnh lùng trước hiểm nguy.
+ Tâm hồn trong sáng: Rất thích hát, hay hồi tưởng về kỷ niệm bên mẹ ở Hà Nội. Cơn mưa đá ở cuối truyện là "chìa khóa" mở ra những khao khát về cuộc sống hòa bình, yên ả.
3. Nhân vật chị Thao và Nho
- Chị Thao: Tổ trưởng, ít nói, bản lĩnh trong chiến đấu nhưng lại sợ nhìn thấy máu và sợ vắt. Sự tương phản này tạo nên nét nữ tính đáng yêu.
- Nho: Em út, hồn nhiên, thích ăn kẹo, khi bị thương vẫn không kêu rên, rất kiên cường.
III. TỔNG KẾT GIÁ TRỊ
1. Nội dung
- Truyện ngợi ca tâm hồn trong sáng, mơ mộng và tinh thần dũng cảm, lạc quan của các nữ thanh niên xung phong trên tuyến đường Trường Sơn.
- Đó chính là hình ảnh đẹp nhất của thế hệ trẻ Việt Nam "Xẻ dọc Trường Sơn đi cứu nước".
2. Nghệ thuật
- Cách kể chuyện tự nhiên, ngôn ngữ sinh động, mang đậm chất trẻ trung.
- Nghệ thuật miêu tả tâm lý nhân vật cực kỳ tinh tế (đặc biệt là qua những dòng độc thoại nội tâm của Phương Định).
- Sự kết hợp nhuần nhuyễn giữa hiện thực khốc liệt và chất thơ lãng mạn.
IV. CÂU HỎI TƯ DUY (DÀNH CHO HỌC SINH)
- Câu hỏi: Em hiểu như thế nào về nhan đề "Những ngôi sao xa xôi"?
- Gợi ý trả lời: 1. Nghĩa thực: Những ngôi sao trên bầu trời mà Phương Định hay ngắm, hoặc ánh đèn thành phố trong ký ức của cô. 2. Nghĩa biểu tượng: Ba cô gái như những ngôi sao sáng rực rỡ nhưng thầm lặng trên đỉnh cao điểm. Họ có vẻ đẹp xa xôi, lung linh nhưng lại rất thực, tỏa sáng vẻ đẹp của chủ nghĩa anh hùng cách mạng.