GIÁO ÁN CHI TIẾT: BÀI THƠ "LÁ ĐỎ" (NGUYỄN ĐÌNH THI)
I. TÌM HIỂU CHUNG
1. Tác giả: Nguyễn Đình Thi (1924 - 2003)
- Là một nghệ sĩ đa tài: viết văn, làm thơ, soạn nhạc, viết kịch, lý luận phê bình.
- Phong cách thơ: Tự do, phóng khoáng, giàu hình ảnh và tính suy tưởng, mang hơi thở thời đại.
2. Tác phẩm
- Hoàn cảnh sáng tác: Tháng 12/1974 - thời điểm cuộc kháng chiến chống Mỹ đang ở giai đoạn quyết liệt, chuẩn bị cho chiến dịch giải phóng miền Nam.
- Thể thơ: Thơ tự do (không gò bó về số chữ, vần nhịp), phù hợp để diễn tả dòng cảm xúc dạt dào.
- Mạch cảm xúc: Đi từ khung cảnh thiên nhiên rừng Trường Sơn hùng vĩ đến cuộc gặp gỡ tình cờ giữa người nghệ sĩ và cô gái thanh niên xung phong, kết thúc bằng niềm tin tất thắng.
II. ĐỌC HIỂU VĂN BẢN
1. Khung cảnh thiên nhiên Trường Sơn (Khổ 1)
- Hình ảnh: "Gió ào ào", "Lá đỏ".
- Âm thanh: "Ào ào" – từ láy gợi sự dữ dội, khẩn trương của thiên nhiên và cả khí thế của quân đội ta.
- Màu sắc: Màu "đỏ" của lá tạo nên một không gian rực rỡ, vừa gợi vẻ đẹp lãng mạn, vừa gợi biểu tượng của nhiệt huyết cách mạng.
- Không gian: "Đỉnh đèo" – vị trí cao nhất, nơi con người có thể thu vào tầm mắt sự kỳ vĩ của núi sông.
2. Cuộc gặp gỡ trên đường ra trận (Khổ 2)
- Hình ảnh đoàn quân: "Bụi Trường Sơn nhòa trời lửa" -> Phản ánh sự khốc liệt của chiến tranh và tinh thần "Xẻ dọc Trường Sơn đi cứu nước".
- Hình ảnh "Em":
+ Tư thế: "Đứng bên đường", "đang vẫy gọi".
+ Ngoại hình: "Nhỏ nhắn", "Áo bạc quàng súng trường".
+ Ý nghĩa: Cô gái thanh niên xung phong là hình ảnh đẹp nhất của tuổi trẻ Việt Nam thời bấy giờ: nhỏ bé nhưng kiên cường, giản dị nhưng đầy bản lĩnh giữa làn tên mũi đạn.
3. Lời chào và niềm tin chiến thắng (Khổ cuối)
- Lời nhắn nhủ: "Chào em, em gái tiền phương" – một lời chào thân thương, đầy trân trọng của người chiến sĩ dành cho người hậu phương (nhưng cũng đang ở tuyến đầu).
- Lời hẹn ước: "Hẹn gặp nhé giữa Sài Gòn" -> Một lời khẳng định chắc chắn về ngày toàn thắng đang đến rất gần.
- Nhịp điệu: Dồn dập, mạnh mẽ như bước chân hành quân.
III. TỔNG KẾT GIÁ TRỊ
1. Nội dung
- Bài thơ khắc họa chân thực khung cảnh Trường Sơn hùng vĩ và hình ảnh con người Việt Nam anh dũng trong kháng chiến.
- Ngợi ca vẻ đẹp của sự lạc quan, niềm tin vào ngày độc lập của dân tộc.
2. Nghệ thuật
- Ngôn ngữ hàm súc, giàu sức gợi.
- Hình ảnh "lá đỏ" vừa là thực cảnh, vừa là biểu tượng cho màu máu, màu cờ, màu của chiến thắng.
- Sự kết hợp hài hòa giữa chất họa và chất nhạc.
IV. CÂU HỎI MỞ RỘNG (DÀNH CHO HỌC SINH KHÁ GIỎI)
- Câu hỏi: Tại sao tác giả lại chọn nhan đề là "Lá đỏ" mà không phải là một màu sắc khác?
=> Gợi ý trả lời: Màu đỏ là màu nóng, nổi bật giữa màu xanh của núi rừng. Nó tượng trưng cho:
+ Sự khốc liệt của chiến tranh (lửa đạn).
+ Nhiệt huyết của tuổi trẻ ("máu cháy trong tim").
+ Niềm tin cháy bỏng vào chiến thắng cuối cùng.