Question

Đã trả lời bởi chuyên gia

Answer 1

Thế nào là thiện – ác, tốt – xấu?

Con người từ rất sớm đã đặt ra những khái niệm như thiện – ác, đúng – sai, tốt – xấu và xem đó là nền tảng đạo đức để duy trì trật tự xã hội. Nhưng nếu nhìn sâu hơn, có thể thấy rằng những khái niệm ấy không phải chân lý tuyệt đối, mà là ranh giới do con người tự vạch ra, được hình thành qua kinh nghiệm sống, niềm tin và lợi ích của cộng đồng trong một quá trình rất dài.

Thiện và ác, về bản chất, không tồn tại như những thực thể độc lập trong tự nhiên. Chúng là cách con người diễn giải hành vi, là “ý nghĩa” được gán lên hành động dựa trên hoàn cảnh, góc nhìn và hệ giá trị của từng xã hội. Điều được coi là thiện trong bối cảnh này có thể trở thành ác trong bối cảnh khác.

Hãy thử đặt con người vào một tình huống sinh tử:
Một đường ray, hai phía đều có sinh mạng. Một bên là người thân – gốc rễ tạo nên chính sự tồn tại của bạn. Bên còn lại là nhiều sinh mạng xa lạ. Bạn buộc phải chọn.
Vậy lựa chọn nào là thiện?
Cứu số đông để giết người thân? Hay cứu người thân để mặc kệ số đông?

Không có câu trả lời nào hoàn toàn “đúng”. Bởi ngay khoảnh khắc bạn hành động, thiện – ác lập tức sụp đổ, nhường chỗ cho bản năng sinh tồn và sự gắn bó sâu sắc nhất của con người.

Tương tự, nếu hai người cùng trôi dạt trên biển, chỉ có một mảnh gỗ đủ cho một người sống sót.
Nếu bạn giành lấy mảnh gỗ và đẩy người kia xuống nước, bạn bị gọi là ác vì đã gây ra cái chết.
Nhưng nếu bạn nhường mảnh gỗ, bạn lại đang “ác” với chính bản thân mình – chấp nhận cái chết để giữ trọn đạo đức.

Trong tình huống đó, thiện – ác trở nên vô nghĩa, bởi mọi lựa chọn đều dẫn đến mất mát. Điều còn lại không phải đạo đức, mà là sự tồn tại.

Chính vì vậy, có thể nói rằng thiện – ác là sản phẩm của trí khôn và đạo đức con người, chứ không phải quy luật phổ quát của vũ trụ. Trong thế giới muôn thú, không tồn tại thiện hay ác. Sư tử giết linh dương không phải vì ác, mà vì sống. Không con vật nào bị kết tội vì ăn thịt kẻ khác để tồn tại.

Điều trớ trêu nằm ở chỗ:
Con người giết hàng chục tỷ động vật mỗi năm để làm thực phẩm, coi đó là “đúng”.
Nhưng khi một con thú giết con người để sinh tồn, nó bị gọi là “nguy hiểm” và phải bị tiêu diệt.

Theo các thống kê toàn cầu, con người là loài gây ra số lượng cái chết lớn nhất trên Trái Đất – không chỉ với động vật mà cả với chính đồng loại của mình. Từ giết mổ công nghiệp, đánh bắt tận diệt, chiến tranh, bạo lực… quy mô tước đoạt sinh mạng do con người tạo ra vượt xa bất kỳ loài săn mồi nào trong tự nhiên.

Sự châm biếm cay đắng của thế gian nằm ở đây:
Kẻ chỉ mong sống yên ổn đôi khi lại phải ra đi.
Kẻ gây ra vô số đau khổ có khi vẫn sống ung dung.

Thế nhưng, chính sự bất công, trớ trêu ấy lại làm cho thế giới này đa cảm, đa chiều và đầy mâu thuẫn. Con người vừa là kẻ tạo ra khái niệm thiện – ác, vừa là loài phá vỡ chúng nhiều nhất. Và cũng chính vì vậy, con người không chỉ đáng sợ – mà còn đáng suy ngẫm.

...Xem thêm

Answer 2