Vẻ đẹp tâm hồn
Tình yêu thiên nhiên tha thiết: Nguyễn Trãi hiện lên là một thi nhân có tâm hồn rộng mở, giao hòa tuyệt đối với thiên nhiên. Khung cảnh ngày hè được ông cảm nhận bằng nhiều giác quan, từ màu xanh "đùn đùn" (như nén chặt lại rồi bật ra) của cây hòe, sắc đỏ "phun" rực rỡ của thạch lựu, đến hương sen thơm ngát. Tất cả cho thấy một tâm hồn nhạy cảm, tinh tế, luôn say đắm trước vẻ đẹp bình dị, mộc mạc của cuộc sống làng quê.
Tâm hồn thanh cao, ung dung tự tại: Dù từng trải qua nhiều thăng trầm chốn quan trường, khi về ở ẩn, Nguyễn Trãi tìm thấy sự an nhiên, tự tại trong cuộc sống đời thường. Hình ảnh "hóng mát thuở ngày trường" gợi lên phong thái ung dung, tự tại của một bậc hiền triết rời xa danh lợi, hòa mình vào cảnh vật.
Gần gũi với đời sống nhân dân: Ông không chỉ đắm chìm trong cảnh đẹp mà còn lắng nghe những âm thanh sống động của cuộc sống con người: "Lao xao chợ cá làng ngư phủ", "dắng dỏi cầm ve lầu tịch dương". Điều này cho thấy tâm hồn ông luôn hướng về cuộc sống lao động bình yên, dân dã của nhân dân, không hề xa cách hay thoát tục.
 
Tâm tư, nguyện vọng
Tâm tư, nguyện vọng lớn nhất và xuyên suốt trong con người Nguyễn Trãi là tấm lòng ưu dân ái quốc (yêu nước thương dân) sâu sắc, mãnh liệt.
Ước mong đất nước thái bình, thịnh trị: Câu thơ kết "Dẽ có Ngu cầm đàn một tiếng, Dân giàu đủ khắp đòi phương" đã bộc lộ trực tiếp và mãnh liệt khát vọng này.
Tư tưởng nhân nghĩa: Ông mong muốn có được cây đàn Ngu cầm (cây đàn tương truyền của vua Thuấn ngày xưa, khi gảy lên thì dân chúng được ấm no, thái bình) để tấu lên khúc ca làm cho "dân giàu đủ khắp đòi phương" (mọi nơi, mọi người dân đều giàu có, no đủ).
Hòa quyện giữa thi sĩ và chiến sĩ: Dù ở ẩn, trái tim người chiến sĩ, nhà chính trị vẫn luôn thổn thức vì dân, vì nước. Khát vọng này vượt lên trên cả niềm vui cá nhân trước thiên nhiên, cho thấy tư tưởng nhân nghĩa cao cả, vĩ đại, là mục đích sống và lẽ sống của Nguyễn Trãi.

Bài làm :

  Bảo kính cảnh giới là một trong những bài thơ tiêu biểu cho hồn thơ Nguyễn Trãi ở giai đoạn lui về ở ẩn. Qua bức tranh ngày hè rực rỡ sắc màu và âm thanh, bài thơ không chỉ thể hiện tâm hồn nghệ sĩ tinh tế, giàu cảm xúc mà còn bộc lộ sâu sắc tâm tư, nguyện vọng nhân đạo cao cả của một con người suốt đời lo trước nỗi lo của dân, vui sau niềm vui của dân.

  Trước hết, bài thơ cho thấy vẻ đẹp của một tâm hồn yêu thiên nhiên tha thiết, nhạy cảm trước vẻ đẹp của cuộc sống. Ngay từ hai câu đầu, Nguyễn Trãi đã mở ra một không gian mùa hè đầy sức sống: “Rồi hóng mát thuở ngày trường, / Hoè lục đùn đùn tán rợp trương.” Tư thế “rồi hóng mát” gợi một con người thư thái, hòa mình vào thiên nhiên sau những bận rộn, biến động của đời người. Cây hòe hiện lên với sắc “lục” dày đặc, tán lá “đùn đùn” vươn lên mạnh mẽ, gợi cảm giác sinh sôi, tràn trề nhựa sống. Không gian ấy tiếp tục được mở rộng bằng những hình ảnh giàu màu sắc và hương vị: thạch lựu đỏ rực như “phun thức đỏ”, hồng liên trong ao đã “tịn mùi hương”. Cách dùng động từ mạnh và cảm giác đa chiều cho thấy Nguyễn Trãi không chỉ ngắm cảnh bằng thị giác mà còn cảm nhận bằng cả tâm hồn tinh tế, yêu đời, yêu sự sống đến tận cùng.

  Không dừng lại ở thiên nhiên, vẻ đẹp tâm hồn Nguyễn Trãi còn thể hiện ở sự gắn bó sâu sắc với cuộc sống đời thường của nhân dân. Hai câu thơ “Lao xao chợ cá làng ngư phủ, / Dắng dỏi cầm ve lầu tịch dương” đưa người đọc từ không gian thiên nhiên sang không gian sinh hoạt con người. Âm thanh “lao xao” của chợ cá gợi cảnh mua bán nhộn nhịp, ấm no; tiếng ve “dắng dỏi” vang lên trong buổi chiều tà càng làm cho bức tranh đời sống trở nên gần gũi, chân thực. Nguyễn Trãi không tìm niềm vui nơi cung điện xa hoa hay chốn quyền quý, mà lắng nghe nhịp sống bình dị của nhân dân. Điều đó cho thấy ở ông là một tâm hồn nhân hậu, luôn hướng về cuộc sống dân sinh, dù đang ở ẩn vẫn không tách mình khỏi đời sống cộng đồng.

  Từ vẻ đẹp tâm hồn ấy, bài thơ bộc lộ rõ tâm tư và nguyện vọng sâu xa của Nguyễn Trãi. Hai câu kết là điểm hội tụ tư tưởng của toàn bài: “Lẽ có Ngu cầm đàn một tiếng, / Dân giàu đủ khắp đòi phương.” Hình ảnh “Ngu cầm” gợi đến cây đàn của vua Ngu Thuấn – biểu tượng cho thời đại thái bình, nhân dân ấm no. Ước muốn “dân giàu đủ khắp đòi phương” cho thấy khát vọng lớn lao của Nguyễn Trãi không phải cho riêng mình, mà cho toàn dân, cho muôn nơi trong thiên hạ. Dù đã rời xa chốn quan trường, lý tưởng nhân nghĩa và trách nhiệm với đất nước, nhân dân vẫn luôn thường trực trong tâm hồn ông. Đây chính là vẻ đẹp cao cả của một bậc đại nhân, đại trí, suốt đời lấy dân làm gốc, lấy hạnh phúc của muôn dân làm mục tiêu sống.

  Khép lại bài thơ, dư âm còn đọng lại không chỉ là vẻ đẹp rực rỡ của một ngày hè mà là hình ảnh một Nguyễn Trãi tuy sống trong cảnh nhàn nhưng tâm hồn chưa từng an nhàn. Giữa thiên nhiên tràn đầy sức sống và nhịp sinh hoạt yên bình của làng quê, nhà thơ vẫn đau đáu một ước vọng giản dị mà lớn lao: mong cho dân được no đủ, cho muôn nơi trong cõi đời đều hưởng cảnh thái bình. Chính điều ấy khiến Bảo kính cảnh giới không chỉ là bài thơ tả cảnh, mà trở thành nơi kết tinh vẻ đẹp nhân cách Nguyễn Trãi – một con người lấy niềm vui của nhân dân làm niềm vui của chính mình. Bài thơ vì thế vượt qua giới hạn của một khoảnh khắc thiên nhiên, để trở thành tiếng nói bền bỉ của lòng yêu nước, thương dân, vẫn còn nguyên giá trị lay động cho đến hôm nay.