I. PHẦN ĐỌC HIỂU VĂN BẢN
Câu 1: Thể thơ và đối tượng trào phúng
- Thể thơ: Thất ngôn bát cú Đường luật.
- Đối tượng trào phúng: Chính bản thân tác giả (ông Tú). Đây là một nét đặc biệt trong tiếng cười trào phúng của Tú Xương – tự cười mình vô tích sự, để vợ phải gánh vác giang sơn nhà chồng.
Câu 2: Các từ láy tượng hình
- Lặn lội: Gợi dáng vẻ vất vả, lam lũ, cần cù của bà Tú.
- Eo sèo: Gợi cảnh chen lấn, xô đẩy, lời qua tiếng lại trong cảnh buôn bán khó khăn nơi bến đò.
Câu 3: Tình cảm, cảm xúc của người viết
+ Đó là sự yêu thương, trân trọng và biết ơn sâu sắc của tác giả đối với sự hy sinh thầm lặng của người vợ.
+ Bên cạnh đó là nỗi niềm tự trách, xót xa và thái độ phê phán "thói đời" bất công đối với người phụ nữ.
Câu 4: Tác dụng của biện pháp đối
- Các cặp đối: Lặn lội thân cò // Eo sèo mặt nước; Khi quãng vắng // Buổi đò đông; Một duyên // Hai nợ; Năm nắng // Mười mưa.
- Tác dụng: * Nhấn mạnh sự vất vả, gian truân của bà Tú trong không gian rợn ngợp và thời gian khắc nghiệt.
=> Làm nổi bật phẩm chất đảm đang, đức hy sinh chịu thương chịu khó của người vợ.
=> Tạo nhịp điệu cân đối, nhịp nhàng và tăng sức biểu cảm cho lời thơ.
Câu 5: Viết đoạn văn về thông điệp bài thơ
     Gợi ý thông điệp: Bài thơ gợi ra thông điệp về sự thấu hiểu và lòng biết ơn đối với người phụ nữ trong gia đình. Trong xã hội xưa hay nay, người phụ nữ luôn là "ngọn lửa" giữ ấm tổ ấm, họ xứng đáng được trân trọng, sẻ chia thay vì phải gánh vác mọi nhọc nhằn một mình. Đồng thời, bài thơ cũng nhắc nhở mỗi người về trách nhiệm của bản thân đối với những người thân yêu.
II. PHẦN LÀM VĂN (NGHỊ LUẬN XÃ HỘI)
Đề 1: Nghị luận về một thói xấu của con người trong xã hội hiện đại (Ví dụ: Thói vô cảm)
Mở bài: Dẫn dắt vào vấn đề (Xã hội phát triển nhưng tâm hồn con người dường như đang dần chai sạn). Giới thiệu thói xấu cần nghị luận (Thói vô cảm).
Thân bài:
+ Giải thích: Vô cảm là sự thờ ơ, không có cảm xúc, không quan tâm đến nỗi đau hay niềm hạnh phúc của người khác.
+ Biểu hiện: Thấy tai nạn thì đứng nhìn hoặc quay phim thay vì cứu giúp; lạnh lùng trước những hoàn cảnh khó khăn; chỉ biết đến lợi ích cá nhân.
+ Nguyên nhân: Lối sống thực dụng; sự bùng nổ của thế giới ảo; thiếu sự giáo dục về lòng nhân ái.
+ Hậu quả: Làm rạn nứt các mối quan hệ; xã hội trở nên lạnh lẽo, bất an.
Kết bài: Bài học nhận thức và hành động (Học cách yêu thương, mở lòng mình để thấy cuộc sống ý nghĩa hơn).
=> Bài văn: Nghị luận về thói vô cảm trong xã hội hiện đại
    Xã hội hiện đại với sự bùng nổ của công nghệ và nhịp sống hối hả đã mang lại cho con người nhiều tiện nghi vật chất. Thế nhưng, giữa những tòa nhà cao tầng và ánh đèn rực rỡ ấy, dường như có một thứ ánh sáng đang dần lụi tắt: đó là ánh sáng của lòng trắc ẩn. "Thói vô cảm" đang trở thành một căn bệnh nan y, âm thầm gặm nhấm tâm hồn con người và làm rạn nứt những giá trị đạo đức tốt đẹp.
     Vô cảm, hiểu một cách đơn giản nhất, là trạng thái trơ lì cảm xúc, thờ ơ, dửng dưng trước những sự việc xảy ra xung quanh mình. Đó là khi trái tim con người không còn biết rung động trước cái đẹp, cũng chẳng biết đau xót trước cái ác hay nỗi khổ đau của đồng loại.
     Biểu hiện của thói vô cảm có mặt ở khắp mọi nơi. Trên đường phố, khi thấy một vụ tai nạn giao thông, thay vì dừng lại cứu giúp, nhiều người lại thản nhiên đứng nhìn, thậm chí cầm điện thoại lên quay phim, chụp ảnh để "câu like" trên mạng xã hội. Trong gia đình, con cái mải mê với màn hình điện thoại mà quên mất việc trò chuyện, quan tâm đến cha mẹ. Sự vô cảm còn thể hiện qua thái độ né tránh, không dám đấu tranh trước những hành vi sai trái vì sợ liên lụy đến bản thân.
    Nguyên nhân của thói xấu này bắt nguồn từ lối sống thực dụng, vị kỷ, nơi cái "tôi" được đặt lên trên cái "ta". Bên cạnh đó, áp lực của cuộc sống mưu sinh và sự lệ thuộc quá mức vào thế giới ảo khiến con người dần mất đi khả năng giao tiếp trực tiếp và thấu cảm. Hậu quả của nó thật khôn lường: xã hội trở nên lạnh lẽo, lòng tin giữa người với người bị đánh mất, và con người dần trở thành những "cỗ máy" biết đi.
      Cố nhạc sĩ Trịnh Công Sơn từng viết: "Sống trong đời sống cần có một tấm lòng". Để đẩy lùi căn bệnh vô cảm, mỗi chúng ta cần phải học cách mở lòng mình ra, biết yêu thương và sẻ chia từ những điều nhỏ bé nhất. Đừng để trái tim mình trở thành băng giá giữa một thế giới vốn đã quá nhiều giông bão.
Đề 2: Nghị luận về con người trong các mối quan hệ (Ví dụ: Mối quan hệ giữa cá nhân và cộng đồng)
Mở bài: Khẳng định con người không thể sống tách biệt (Con người là tổng hòa các mối quan hệ xã hội).
Thân bài:
+ Vai trò của mối quan hệ: Giúp con người hoàn thiện nhân cách; nhận được sự hỗ trợ về vật chất và tinh thần; tạo nên sức mạnh đoàn kết cho cộng đồng.
+ Cách ứng xử trong quan hệ: Cần sự chân thành, tôn trọng, thấu hiểu và sẻ chia. Tránh lối sống ích kỷ, thực dụng hay giả dối.
+ Phản đề: Phê phán những người sống khép kín, cực đoan hoặc những người lợi dụng mối quan hệ để trục lợi cá nhân.
Kết bài: Khẳng định lại giá trị của việc xây dựng những mối quan hệ tốt đẹp để cuộc sống trở nên nhân văn hơn.
=> Bài làm: Nghị luận về con người trong các mối quan hệ (Sự thấu hiểu và sẻ chia)
    Triết gia Aristotle từng định nghĩa: "Con người về bản chất là một động vật chính trị (xã hội)". Điều đó có nghĩa là không ai có thể sống như một hòn đảo cô độc giữa đại dương. Vẻ đẹp và giá trị chân chính của một con người không chỉ nằm ở trí tuệ hay tài sản, mà nằm ở cách họ hiện diện và đối đãi trong các mối quan hệ với những người xung quanh.
     Các mối quan hệ — từ gia đình, bạn bè đến xã hội — chính là tấm gương phản chiếu nhân cách của mỗi cá nhân. Trong mối quan hệ gia đình, đó là sự hiếu thảo, là sợi dây huyết thống bền chặt. Trong tình bạn, đó là sự tin cậy và đồng hành. Trong xã hội, đó là sự tử tế giữa những người lạ.
     Một mối quan hệ bền vững và tốt đẹp luôn cần có sự thấu hiểu và sẻ chia làm nền tảng. Thấu hiểu không chỉ là hiểu ngôn từ người khác nói, mà là cảm nhận được những nỗi đau thầm lặng và những niềm vui chưa kịp gọi tên của họ. Khi biết đặt mình vào vị trí của người khác, chúng ta sẽ bớt đi những phán xét khắt khe, thay vào đó là sự bao dung và lòng vị tha.
     Trong thực tế, mối quan hệ giữa con người ngày nay đang đứng trước nhiều thử thách. Sự khác biệt về quan điểm, định kiến xã hội hay sự ích kỷ thường tạo ra những khoảng cách. Tuy nhiên, chính những lúc khó khăn nhất là lúc các mối quan hệ phát huy giá trị của nó. Một lời hỏi thăm đúng lúc, một cái nắm tay khi hoạn nạn có sức mạnh to lớn hơn mọi của cải vật chất, giúp con người có thêm động lực để vượt qua nghịch cảnh.
    Mối quan hệ giữa con người với con người giống như những sợi tơ dệt nên bức tranh cuộc sống. Nếu mỗi sợi tơ đều bền bỉ và rực rỡ, bức tranh ấy sẽ vô cùng tuyệt đẹp. Hãy nuôi dưỡng những mối quan hệ bằng sự chân thành, bởi suy cho cùng, "người với người sống để yêu nhau".