1. Sự phân hóa mùa mưa - khô sâu sắc
Mặc dù tổng lượng mưa cả năm không quá cao (trung bình 1.500 - 1.700mm), nhưng mưa lại tập trung chủ yếu vào mùa hè (tháng 5 đến tháng 10), chiếm tới 80-90% lượng mưa cả năm. Vào mùa khô (tháng 11 đến tháng 4 năm sau), lượng mưa rất thấp, có thời điểm không mưa kéo dài, dẫn đến tình trạng thiếu nước cục bộ. [1], [2]
 
2. Hệ thống sông ngòi và mạng lưới đê điều
Chế độ nước sông: Nước sông ở Đồng bằng Bắc Bộ phụ thuộc chặt chẽ vào mùa mưa. Mùa lũ nước dâng quá cao gây ngập lụt, nhưng mùa cạn dòng chảy giảm xuống rất thấp. [3]
Hệ thống đê: Hệ thống đê bao quanh các con sông lớn (như sông Hồng, sông Thái Bình) ngăn chặn nước lũ tràn vào đồng ruộng để bồi đắp phù sa và giữ nước tự nhiên, khiến các vùng trong đê thường xuyên bị khô hạn nếu không có hệ thống thủy lợi chủ động. [2]
 
3. Tác động của thủy điện ở thượng nguồn
Các nhà máy thủy điện lớn ở vùng núi phía Bắc giữ nước để phát điện vào mùa khô, làm thay đổi dòng chảy tự nhiên. Điều này khiến mực nước các sông hạ lưu (như sông Hồng) xuống thấp kỷ lục, gây khó khăn cho việc lấy nước vào các kênh dẫn thủy lợi phục vụ nông nghiệp. [1], [3]
 
4. Áp lực từ đô thị hóa và dân cư
Đồng bằng Bắc Bộ là nơi có mật độ dân số cao nhất cả nước. Nhu cầu nước cho sinh hoạt, công nghiệp và nông nghiệp thâm canh là rất lớn. Việc khai thác nước ngầm quá mức và ô nhiễm nguồn nước mặt khiến nguồn "nước sạch có thể sử dụng" trở nên khan hiếm dù khu vực này có mạng lưới sông ngòi dày đặc. [2]
Tóm lại: Vấn đề không phải là tổng lượng nước ít, mà là nước không có sẵn vào đúng thời điểm và địa điểm cần thiết, tạo nên tình trạng "ít mưa nhưng vẫn thiếu nước". [1], [3]