I. Phần đọc hiểu
Câu 1. Bài thơ được sáng tác theo thể thơ nào?

Bài thơ sáng tác theo thể thơ tự do, không tuân theo số câu, số chữ cố định và nhịp điệu linh hoạt.
Câu 2. Ba hình ảnh thể hiện nỗi khó khăn, thiếu thốn của người nông dân trong tháng ba

“Mẹ bưng rá vay gạo” → nỗi đói nghèo, phải vay gạo để sống qua mùa giáp hạt.
“Cha héo hắt đường cày” → lao động vất vả mà chưa đủ ăn, kiệt sức.
“Bần dưới sống ăn đỡ / Khoai mậm non cả ngày” → thực phẩm thiếu thốn, ăn tạm bợ những thứ sẵn có.
Câu 3. Hình ảnh “Rét Nàng Bân tím trời” gọi cho em cảm nhận gì về không khí tháng ba ở nông thôn?

Gợi cảm giác lạnh lẽo, giá rét, buốt da buốt thịt của mùa xuân cuối đông, làm nổi bật sự khó khăn nhưng cũng chân thực của đời sống nông thôn.
Câu 4. Chỉ ra và nêu tác dụng của biện pháp tu từ

Hai câu: “Tháng ba mùa giáp hạt / Đến rong rêu cũng gầy” sử dụng biện pháp nhân hóa: “rong rêu cũng gầy”.
Tác dụng: Nhấn mạnh sự đói kém đến mức ngay cả thiên nhiên cũng chịu ảnh hưởng, làm nổi bật hoàn cảnh khó khăn của người nông dân.
Câu 5. Nêu cảm xúc của tác giả trong bài thơ

Tác giả vừa thương cảm nỗi cực nhọc, thiếu thốn của người nông dân, vừa trân trọng vẻ đẹp lao động và cuộc sống giản dị, hồn nhiên của đồng quê, xen lẫn nỗi hoài niệm về tuổi thơ và mùa xuân quê hương.

II. Bài văn phân tích (khoảng 600 chữ)
Bài thơ “Tháng Ba” của Hoàng Vân là một bức tranh sinh động về cuộc sống nông thôn Việt Nam vào mùa giáp hạt, vừa hiện thực vừa giàu chất thơ. Tác giả đã khắc họa một cách chân thực cảnh người nông dân lao động vất vả, đối mặt với thiếu thốn, khó khăn, nhưng đồng thời vẫn thể hiện sức sống tươi vui, hồn nhiên của đồng quê.

Ngay từ những câu đầu, bài thơ đã làm nổi bật nỗi cực nhọc của người nông dân trong tháng ba. Hình ảnh “Mẹ bưng rá vay gạo, Cha héo hắt đường cày” gợi lên sự vất vả, lo toan của cả gia đình trong mùa giáp hạt, khi lương thực khan hiếm, cuộc sống rất khó khăn. Hình ảnh “Bần dưới sống ăn đỡ / Khoai mậm non cả ngày” càng làm nổi bật sự thiếu thốn nhưng vẫn phải chắt chiu từng bữa ăn tạm bợ, thể hiện hiện thực đời sống khắc nghiệt ở nông thôn.

Bên cạnh đó, tác giả cũng mô tả khung cảnh thiên nhiên và không khí tháng ba một cách sống động. Hình ảnh “Rét Nàng Bân tím trời” gợi cảm giác lạnh lẽo, buốt giá, trong khi cảnh “Kéo cánh vun lửa đốt / Trẻ và trâu cùng cười” lại mang đến sự ấm áp, sinh động của đời sống làng quê, cho thấy sức sống và niềm vui giản dị ngay trong khó khăn.

Về nghệ thuật, Hoàng Vân sử dụng ngôn từ giản dị, giàu nhạc điệu và hình ảnh, kết hợp với biện pháp nhân hóa như trong câu “Đến rong rêu cũng gầy”, khiến thiên nhiên như chia sẻ nỗi khó khăn cùng con người, tạo nên cảm xúc chân thực và sâu sắc. Nhịp điệu tự do, linh hoạt giúp bài thơ vừa gần gũi, vừa giàu sức biểu cảm.

Cảm xúc của tác giả trong bài thơ là thương cảm, đồng cảm với người nông dân, đồng thời cũng trân trọng vẻ đẹp lao động, vẻ đẹp giản dị của đồng quê. Bài thơ còn gợi lên nỗi hoài niệm tuổi thơ, niềm yêu thương quê hương, khiến người đọc vừa cảm động, vừa say mê với hình ảnh làng quê Việt Nam.

Như vậy, “Tháng Ba” không chỉ là một bài thơ phản ánh hiện thực xã hội mà còn là tác phẩm giàu giá trị nhân văn và nghệ thuật, giúp người đọc hiểu và trân trọng cuộc sống lao động của người nông dân, đồng thời cảm nhận vẻ đẹp bình dị, hồn nhiên của mùa xuân quê hương.

Về nghệ thuật, bài thơ sử dụng thể thơ tự do, ngôn ngữ giản dị, gần gũi, giàu hình ảnh và cảm xúc. Biện pháp nhân hóa, ẩn dụ được sử dụng khéo léo, như “Đến rong rêu cũng gầy” – khiến thiên nhiên cũng mang nỗi buồn của con người. Những câu thơ ngắn, nhịp điệu linh hoạt tạo nên sự mềm mại, sâu lắng.
Cuối bài, tác giả bồi hồi gọi: “Tháng ba, tháng ba ơi!” – như một lời gọi tha thiết với quá khứ. Dù tháng ba là mùa nghèo khó, nhưng cũng là mùa của tuổi thơ, của những kỷ niệm trong sáng, gắn bó với quê hương. “Lúa lên xanh ngoài bãi / Sữa ướp đòng sinh đôi” – hình ảnh kết thúc đầy hy vọng, thể hiện sự hồi sinh, niềm tin vào tương lai.
Tóm lại, “Tháng ba” là một bài thơ giàu cảm xúc, vừa chân thực vừa lãng mạn, thể hiện tình yêu quê hương, sự trân trọng ký ức và niềm tin vào cuộc sống. Qua đó, người đọc thêm thấu hiểu và yêu quý những giá trị bình dị của làng quê Việt Nam.

Câu 1: Bài thơ được sáng tác theo thể thơ tự do.
(Bài thơ không có quy luật số chữ cố định và nhịp điệu tự nhiên, gần gũi với ngôn ngữ đời sống.)

Câu 2: Ba hình ảnh thể hiện nỗi khó khăn, thiếu thốn của người nông dân trong tháng ba:

“Mẹ bưng rá vay gạo” – thiếu lương thực, phải vay gạo để ăn.
“Cha héo hắt đường cày” – cha mệt mỏi vì công việc đồng áng vất vả.
“Bần dưới sống ăn đỡ / Khoai mậm non cả ngày” – thức ăn tạm bợ, thiếu thốn.
Câu 3: Hình ảnh “Rét Nàng Bân tím trời” gợi cảm nhận về không khí rét buốt, ẩm ướt và u ám của tháng ba ở nông thôn, thể hiện sự khó nhọc trong lao động và cuộc sống của người dân.

Câu 4: Biện pháp tu từ: Nhân hóa – “Đến rong rêu cũng gầy”.

Tác dụng: Làm nổi bật nỗi đói khát, khô héo lan tỏa tới cả thiên nhiên, tăng cảm giác khó khăn thiếu thốn của con người.
Câu 5: Cảm xúc của tác giả: thấu hiểu, đồng cảm với cuộc sống khó khăn của người nông dân, đồng thời có nỗi niềm hoài niệm về tuổi thơ và cảnh vật quê hương.