Phân tích bài thơ “Bánh trôi nước” – Hồ Xuân Hương
Mở bài:
Hồ Xuân Hương là một nữ thi sĩ tài năng của văn học Việt Nam trung đại. Thơ bà thường mang giọng điệu độc đáo, vừa trữ tình, vừa sâu sắc, thể hiện tiếng nói cảm thông và trân trọng người phụ nữ trong xã hội phong kiến. Bài thơ “Bánh trôi nước” là một trong những tác phẩm tiêu biểu, qua hình ảnh chiếc bánh dân gian, tác giả đã gửi gắm suy nghĩ sâu xa về thân phận và phẩm chất người phụ nữ Việt Nam.

Thân bài:
Bài thơ được viết theo thể thất ngôn tứ tuyệt Đường luật, với ngôn từ giản dị mà giàu ý nghĩa tượng trưng:

“Thân em vừa trắng lại vừa tròn
Bảy nổi ba chìm với nước non,
Rắn nát mặc dầu tay kẻ nặn,
Mà em vẫn giữ tấm lòng son.”
Hai câu thơ đầu gợi hình ảnh chiếc bánh trôi nước trắng, tròn, nổi chìm trong làn nước. Nhưng đằng sau đó là hình ảnh ẩn dụ cho người phụ nữ: vẻ đẹp trong trắng, tròn đầy về hình thể và tâm hồn, nhưng cuộc đời lại chịu nhiều long đong, chìm nổi trong xã hội phong kiến bất công.

Hai câu cuối thể hiện phẩm chất kiên cường, thủy chung của người phụ nữ. Dù bị chi phối, định đoạt bởi “tay kẻ nặn” – tức là thế lực nam quyền, nhưng họ vẫn giữ vững “tấm lòng son”, trung hậu, thuỷ chung, kiên định với nhân phẩm của mình. Câu thơ giản dị mà xúc động, vừa là lời than thân, vừa là lời khẳng định mạnh mẽ về giá trị và bản lĩnh của người phụ nữ Việt Nam.

Kết bài:
“Bánh trôi nước” không chỉ là một bài thơ miêu tả món ăn dân gian, mà còn là một khúc ca về vẻ đẹp, phẩm chất và số phận người phụ nữ. Qua ngôn ngữ dân dã, hình ảnh ẩn dụ tinh tế, Hồ Xuân Hương đã thể hiện lòng thương cảm sâu sắc và niềm trân trọng đối với phụ nữ. Bài thơ nhỏ bé mà hàm chứa ý nghĩa nhân văn to lớn, góp phần khẳng định vị trí của Hồ Xuân Hương – “Bà chúa thơ Nôm” – trong nền văn học Việt Nam.

Bài văn phân tích "Bánh trôi nước" của Hồ Xuân Hương làm nổi bật hai lớp nghĩa: một là hình ảnh chiếc bánh trôi nước dân dã, hai là sự tương đồng với số phận và phẩm giá của người phụ nữ Việt Nam trong xã hội phong kiến xưa. Tác giả dùng vẻ đẹp hình thể "trắng, tròn" để nói lên nét duyên dáng, rồi chuyển sang ngợi ca phẩm chất thủy chung, son sắt qua hình ảnh "tấm lòng son", bất chấp số phận lênh đênh "bảy nổi ba chìm" và sự chi phối của "tay kẻ nặn". 
 
1. Cấu trúc bài thơ và nghệ thuật ẩn dụ
Bài thơ được viết theo thể thơ thất ngôn tứ tuyệt, với kết cấu tự nhiên và chặt chẽ, giúp bộc lộ trọn vẹn ý nghĩa sâu sắc.
Hình ảnh chiếc bánh trôi nước là một ẩn dụ tài tình, mượn vật để nói người. Qua đó, tác giả vừa miêu tả vẻ đẹp vừa phản ánh thân phận của người phụ nữ. 
 
2. Phân tích chi tiết
Câu 1: "Thân em vừa trắng lại vừa tròn""Trắng" và "tròn" không chỉ tả hình dáng chiếc bánh mà còn gợi lên vẻ đẹp hình thể, duyên dáng của người phụ nữ.

Điệp từ "vừa" nhấn mạnh vẻ đẹp tự nhiên, hoàn mỹ của họ, tạo nên sự tự hào.
Câu 2: "Bảy nổi ba chìm với nước non"Thành ngữ "bảy nổi ba chìm" được sử dụng tài tình để diễn tả số phận long đong, chìm nổi, đầy gian truân của người phụ nữ.
Cụm từ "với nước non" cho thấy họ phải chịu đựng sự tác động của hoàn cảnh, nhưng cũng mang ý nghĩa về sự gắn bó với đất nước, cuộc đời.Câu 3: "Rắn nát mặc dầu tay kẻ nặn""Tay kẻ nặn" tượng trưng cho quyền lực phong kiến, thể hiện sự lệ thuộc và chi phối của người phụ nữ vào hoàn cảnh và số phận.
Phép đảo ngữ "Rắn nát mặc dầu" càng nhấn mạnh sự yếu ớt, dễ bị tổn thương của người phụ nữ, nhưng họ không thể làm gì khác.Câu 4: "Mà em vẫn giữ tấm lòng son""Tấm lòng son" là biểu tượng cho phẩm chất cao quý, thủy chung, son sắt của người phụ nữ.
Dù bị ép buộc, đối xử bất công, người phụ nữ vẫn giữ vững phẩm giá và lòng trung hậu, thể hiện một tinh thần kiên cường và bất khuất.  
3. Giá trị của bài thơ
Giá trị nhân đạo: Hồ Xuân Hương đã bày tỏ sự cảm thông, xót xa trước số phận người phụ nữ và đồng thời ngợi ca, khẳng định vẻ đẹp phẩm giá cao quý của họ trong xã hội cũ.
Giá trị thẩm mĩ: Bài thơ sử dụng ngôn ngữ bình dị, dân dã để tạo nên một hình tượng nghệ thuật độc đáo, có sức gợi hình, gợi cảm và hàm súc cao.
Ý nghĩa thời đại: Dù được viết cách đây hàng trăm năm, "Bánh trôi nước" vẫn mang giá trị nhân văn sâu sắc, cho thấy vẻ đẹp và phẩm chất cao đẹp của người phụ nữ Việt Nam qua mọi thời đại.