BÀI SOẠN NGỮ VĂN: VIẾT BÀI VĂN PHÂN TÍCH MỘT TÁC PHẨM VĂN HỌC (THƠ THẤT NGÔN BÁT CÚ HOẶC TỨ TUYỆT ĐƯỜNG LUẬT)
I. Mục tiêu bài học
Hiểu đặc điểm của thơ Đường luật (thất ngôn bát cú, tứ tuyệt).
Biết cách phân tích nội dung, nghệ thuật của một bài thơ.
Rèn kỹ năng viết bài văn nghị luận văn học (phân tích thơ).

II. Ôn lại kiến thức cơ bản
1. Đặc điểm thể loại
Thơ thất ngôn bát cú Đường luật:

Gồm 8 câu, mỗi câu 7 chữ.
Bố cục 4 phần:

Đề (2 câu đầu): Nêu hoàn cảnh, cảm hứng.
Thực (2 câu tiếp): Tả cảnh, sự việc cụ thể.
Luận (2 câu sau): Bày tỏ cảm xúc, suy nghĩ.
Kết (2 câu cuối): Tổng kết, khái quát, dư âm.
Có niêm, luật, đối, vần rất chặt chẽ.
Thơ tứ tuyệt Đường luật:

Gồm 4 câu, mỗi câu 7 chữ (hoặc 5 chữ).
Thường cô đọng, hàm súc, biểu cảm sâu sắc.

III. Cách làm bài văn phân tích thơ Đường luật
1. Mở bài
Giới thiệu tác giả, tác phẩm.
Nêu cảm nhận khái quát hoặc ấn tượng chung về bài thơ.
 Ví dụ:
“Bài thơ ‘Qua Đèo Ngang’ của Bà Huyện Thanh Quan là một trong những kiệt tác thơ Nôm Đường luật, thể hiện nỗi cô đơn, hoài cổ của người phụ nữ tài hoa trước cảnh thiên nhiên bao la, tĩnh lặng.”

2. Thân bài
Phân tích theo bố cục của bài thơ:

Hai câu đề: Giới thiệu cảnh vật, tình huống.
Hai câu thực: Miêu tả cụ thể, gợi tả cảnh sắc thiên nhiên.
Hai câu luận: Thể hiện cảm xúc, suy nghĩ, tâm trạng.
Hai câu kết: Khái quát, mở rộng cảm xúc.
Kết hợp các bước:

Giải nghĩa hình ảnh, từ ngữ, biện pháp nghệ thuật (ẩn dụ, đối, điệp...).
Nêu cảm nhận về nội dung tư tưởng và giá trị nghệ thuật.
 Ví dụ:
Trong “Qua Đèo Ngang”, tác giả sử dụng bút pháp tả cảnh ngụ tình tinh tế: cảnh chiều nơi đèo vắng không chỉ gợi sự hoang sơ mà còn là nỗi cô đơn của lòng người nhớ nước thương nhà.

3. Kết bài
Nêu cảm nghĩ chung về bài thơ.
Khẳng định giá trị nội dung và nghệ thuật.
Liên hệ bản thân hoặc mở rộng ý nghĩa.
 Ví dụ:
Bài thơ “Qua Đèo Ngang” không chỉ là bức tranh thiên nhiên đẹp mà còn là tiếng lòng sâu kín của người phụ nữ mang nặng nỗi sầu vương thời thế. Qua đó, em càng thêm yêu mến tài thơ và tâm hồn của Bà Huyện Thanh Quan.

IV. Gợi ý luyện tập
 Đề bài luyện tập:
Phân tích bài thơ “Qua Đèo Ngang” (Bà Huyện Thanh Quan) hoặc “Bạn đến chơi nhà” (Nguyễn Khuyến).

Yêu cầu:

Viết bài hoàn chỉnh (khoảng 3–4 đoạn).
Có dẫn chứng, cảm nhận riêng.