I. Tìm hiểu chung
Tác giả: Xuân Quỳnh (1942–1988) là nữ nhà thơ tiêu biểu, thơ giàu tình cảm, trong sáng, tha thiết.
Tác phẩm: “Chuyện cổ tích loài người” kể bằng giọng thơ hồn nhiên, trong sáng, lí giải bằng tưởng tượng vì sao có bầu trời, mặt trời, cây cỏ, hoa lá, tiếng hát, truyện kể… và khẳng định vai trò của người mẹ trong cuộc sống của loài người.

II. Bố cục
Phần 1: (Khổ 1 – 3) – Lí giải nguồn gốc của bầu trời, mặt trời, cây cỏ…
Phần 2: (Khổ 4 – 7) – Vai trò, tình yêu thương và sự hi sinh của người mẹ.
Phần 3: (Phần cuối) – Khẳng định: người mẹ chính là nguồn cội của sự sống, tình thương và hạnh phúc.

III. Hướng dẫn trả lời câu hỏi SGK
Câu 1. Bài thơ giải thích những gì?
→ Giải thích vì sao có mặt trời, bầu trời, cây cỏ, hoa lá, tiếng hát, truyện cổ tích… Tất cả đều gắn với tình thương và công lao của mẹ dành cho con.

Câu 2. Hình ảnh người mẹ được thể hiện như thế nào?
→ Người mẹ được miêu tả vừa gần gũi, vừa thiêng liêng:

Mẹ sinh ra mặt trời cho con được sưởi ấm.
Mẹ làm ra mặt đất, cây cỏ, hoa trái cho con hưởng thụ.
Mẹ còn đem đến lời ru, tiếng hát, truyện cổ tích nuôi dưỡng tâm hồn con.
=> Người mẹ là cội nguồn của sự sống và tình yêu thương.
Câu 3. Nghệ thuật nổi bật của bài thơ?

Giọng thơ hồn nhiên, trong sáng, gần gũi như lời kể chuyện cho trẻ thơ.
Sử dụng nhiều biện pháp nhân hóa, so sánh, tưởng tượng phong phú.
Ngôn ngữ giản dị, dễ hiểu, gợi cảm xúc yêu thương.
Câu 4. Ý nghĩa bài thơ?
→ Tôn vinh tình mẫu tử thiêng liêng, khẳng định vai trò to lớn của mẹ trong cuộc sống mỗi người và trong sự tồn tại của loài người.

IV. Ghi nhớ
Bài thơ ca ngợi tình yêu thương bao la của người mẹ.
Tình mẹ gắn liền với sự sống, nuôi dưỡng cả thể chất lẫn tinh thần cho con.

Bài thơ "Chuyện cổ tích về loài người" của nhà thơ Xuân Quỳnh là một tác phẩm ý nghĩa, giàu sức gợi, được đưa vào chương trình Ngữ văn lớp 6, sách Kết nối tri thức. Dưới đây là hướng dẫn soạn bài chi tiết, giúp em hiểu sâu hơn về tác phẩm này.

1. Giới thiệu chung về tác phẩm và tác giả:

Tác giả: Xuân Quỳnh (1942 - 1988), tên khai sinh là Nguyễn Thị Xuân Quỳnh. Bà là một trong những nữ thi sĩ tiêu biểu của nền thơ Việt Nam hiện đại, nổi tiếng với giọng thơ giàu cảm xúc, chân thành, thể hiện tâm hồn phụ nữ sâu sắc và khát vọng về hạnh phúc đời thường. Các tác phẩm chính của bà bao gồm "Hoa dọc chiến hào", "Gió Lào cát trắng", "Tự hát", "Hoa cỏ may",...
Tác phẩm: "Chuyện cổ tích về loài người" là một bài thơ mang đậm dấu ấn sáng tạo của Xuân Quỳnh. Bài thơ lý giải một cách đầy sáng tạo và nhân văn về nguồn gốc và sự hình thành thế giới, đặc biệt là vai trò của trẻ em, tình yêu thương gia đình. Bài thơ được sáng tác theo thể thơ ngũ ngôn (5 chữ), thể hiện sự gần gũi, giản dị nhưng cũng rất đỗi tinh tế.
2. Phân tích các phần trong bài:

a. Trước khi đọc:

Câu 1: Yêu cầu nhớ lại các truyện kể về nguồn gốc loài người.Ví dụ: Truyền thuyết "Con Rồng cháu Tiên" của Việt Nam, các câu chuyện sáng tạo trong thần thoại Hy Lạp, Kinh Thánh,...
Điểm kì lạ: Các câu chuyện này thường mang màu sắc hoang đường, kì ảo, giải thích nguồn gốc con người từ các vị thần, bọc trăm trứng, hoặc do Trời sinh ra.
Câu 2: Yêu cầu đọc một bài thơ hoặc đoạn thơ viết về tình cảm gia đình.Gợi ý: Các bài thơ như "Làm anh" (Phan Thị Thanh Nhàn), "Thương ông" (Tú Mỡ), hoặc những đoạn thơ em yêu thích về cha, mẹ, ông, bà.
b. Đọc hiểu văn bản:

Theo dõi:Số lượng tiếng trong một dòng thơ: Bài thơ "Chuyện cổ tích về loài người" viết theo thể thơ ngũ ngôn, mỗi dòng có 5 tiếng.
Hình ảnh Trái Đất khi trẻ con được sinh ra: Khi trẻ con ra đời, Trái Đất còn hoang sơ, "trụi trần", "không dáng cây ngọn cỏ", chỉ có "bóng đêm", "không khí chỉ màu đen".
Sự thay đổi của Trái Đất sau khi trẻ con ra đời: Thế giới dần có màu sắc, âm thanh và sự sống. Mặt trời mọc, cỏ cây xanh tươi, chim hót, sông, biển hình thành, mây che bóng mát, đường sá được tạo ra. Mọi thứ đều xuất hiện để phục vụ và nuôi dưỡng trẻ em.
Các nhân vật, sự việc: Bài thơ kể về sự ra đời của các bậc sinh thành (mẹ, bà, bố) và sự xuất hiện của trường lớp, thầy giáo. Các sự việc liên quan đến tình yêu thương, lời ru, những câu chuyện cổ, tri thức và giáo dục.
Sự chăm sóc, yêu thương của mẹ: Mẹ sinh ra để bế bồng, chăm sóc, hát ru cho con. Tình yêu của mẹ mang đến tiếng hát, những lời ru chứa đựng tình cảm sâu sắc, ước mong tốt đẹp cho con.
Hình ảnh bà kể chuyện: Bà hiện lên với mái tóc bạc, đôi mắt vui tươi, là người kể những câu chuyện cổ tích đầy ý nghĩa (Tấm Cám, Cóc kiện trời, Nàng Tiên ốc...) nhằm gửi gắm bài học về đạo đức, lẽ công bằng.
Sự yêu thương, chăm sóc của bố: Bố sinh ra để dạy cho con hiểu biết về thế giới tự nhiên và cuộc sống, giúp con "biết ngoan", "biết nghĩ", mở rộng tầm hiểu biết.
Khung cảnh mái trường: Mái trường hiện lên thân thương với bàn, ghế, lớp học, thầy giáo, là nơi con người được học tập, tiếp thu tri thức, trưởng thành.
c. Sau khi đọc:

Câu 1: Nhan đề "Chuyện cổ tích về loài người" gợi cho em suy nghĩ gì?Ý nghĩa: Nhan đề gợi lên sự liên tưởng đến những câu chuyện cổ tích xa xưa, mang màu sắc huyền ảo, giải thích về nguồn gốc của loài người và thế giới. Nó thể hiện cách nhìn độc đáo, giàu tưởng tượng của tác giả về sự hình thành thế giới xung quanh chúng ta.
Câu 2: Những căn cứ để xác định "Chuyện cổ tích về loài người" là một bài thơ.Hình thức: Bài thơ được viết theo thể thơ ngũ ngôn (5 chữ), có vần, nhịp, chia khổ.
Nội dung và hình thức: Mặc dù có yếu tố tự sự, bài thơ chủ yếu thể hiện cảm xúc, tình cảm của tác giả, sử dụng các biện pháp tu từ (nhân hóa, điệp ngữ,...), ngôn ngữ cô đọng, giàu hình ảnh.
Câu 3: Thế giới đã biến đổi ra sao sau khi trẻ con ra đời (theo tưởng tượng của nhà thơ)?Thế giới từ một nơi hoang sơ, tối tăm đã trở nên tươi đẹp, đầy sức sống với ánh sáng, màu sắc, âm thanh, và các yếu tố tự nhiên, xã hội. Tất cả đều xoay quanh và phục vụ cho sự phát triển của trẻ.
Câu 4: Món quà tình cảm nào mà chỉ có người mẹ mới đem đến được cho trẻ?Đó là tình yêu thương đằm thắm, sự chăm sóc ân cần và lời ru ngọt ngào. Đây là nền tảng quan trọng nuôi dưỡng tâm hồn và sự phát triển của trẻ.
Câu 5: Bà đã kể những câu chuyện gì và gửi gắm điều gì?Bà kể những câu chuyện cổ tích quen thuộc như "Tấm Cám", "Cóc kiện trời", "Nàng Tiên ốc",... Qua đó, bà gửi gắm những bài học về đạo đức, lẽ công bằng, ước mơ về cuộc sống tốt đẹp.
Câu 6: Tình cảm của bố dành cho trẻ khác với bà và mẹ như thế nào?Nếu mẹ và bà mang đến tình yêu thương, sự chăm sóc, những bài học đạo đức thì bố mang đến tri thức, sự hiểu biết về thế giới, giúp trẻ phát triển trí tuệ.
Câu 7: Hình ảnh trường lớp và thầy giáo hiện lên như thế nào trong khổ thơ cuối?Trường lớp, thầy giáo hiện lên như một minh chứng cho sự phát triển văn minh của xã hội, là nơi con người được học tập, tiếp thu tri thức để hoàn thiện bản thân.
Câu 8: Sự khác biệt trong cách kể về nguồn gốc loài người của Xuân Quỳnh so với các truyện khác và ý nghĩa của nó.Khác biệt: Các truyện khác thường kể về nguồn gốc từ thần linh, bọc trăm trứng. Xuân Quỳnh lại lấy trẻ em làm trung tâm, mọi sự vật, hiện tượng đều sinh ra vì trẻ. Tác giả còn lồng ghép sự phát triển của xã hội, giáo dục.
Ý nghĩa: Nhấn mạnh vai trò quan trọng của trẻ em, tình yêu thương gia đình và sự cần thiết của giáo dục. Thể hiện thông điệp về sự chăm sóc, yêu thương và bảo vệ thế hệ trẻ.
3. Viết kết nối với đọc:

Yêu cầu: Viết một đoạn văn ngắn (khoảng 5-7 câu) thể hiện cảm xúc về một đoạn thơ em yêu thích.
Cách làm:

Chọn đoạn thơ em tâm đắc nhất.
Nêu cảm xúc chung của em về đoạn thơ đó.
Chỉ ra những hình ảnh, từ ngữ, biện pháp nghệ thuật làm em ấn tượng.
Giải thích ý nghĩa hoặc bài học em rút ra từ đoạn thơ.
Ví dụ về đoạn văn tham khảo: "Em rất yêu thích đoạn thơ nói về vai trò của người mẹ trong bài 'Chuyện cổ tích về loài người'. Những câu thơ như 'Thế nên mẹ sinh ra / Để bế bồng, chăm sóc / Mẹ mang về tiếng hát' đã khắc họa thật đẹp hình ảnh người mẹ dịu hiền, là hiện thân của tình yêu thương vô bờ. Tác giả đã khéo léo lồng ghép những hình ảnh quen thuộc trong lời ru để nói lên sự vất vả, hy sinh của mẹ. Qua đó, em cảm nhận được sự thiêng liêng của tình mẫu tử và thấy mình cần biết ơn, yêu thương mẹ nhiều hơn."
4. Nội dung chính của bài thơ:

Bài thơ "Chuyện cổ tích về loài người" là lời lý giải đầy sáng tạo về sự ra đời của thế giới và loài người, lấy trẻ em làm trung tâm. Bài thơ khẳng định vai trò quan trọng của tình yêu thương gia đình (mẹ, bà, bố) và sự phát triển của xã hội (trường lớp, thầy giáo) trong việc nuôi dưỡng, giáo dục và hoàn thiện con người, đặc biệt là trẻ em. Tác phẩm thể hiện tình yêu thương sâu sắc của tác giả dành cho trẻ thơ và gửi gắm thông điệp về sự chăm sóc, yêu thương thế hệ măng non.

Chúc em có một giờ học hiệu quả và hiểu sâu sắc về bài thơ "Chuyện cổ tích về loài người"!