I. Tìm hiểu chung
1. Tác giả: Tố Hữu
+ Tên thật: Nguyễn Kim Thành (1920 – 2002), quê ở Thừa Thiên – Huế.
+ Là nhà thơ tiêu biểu của thơ ca cách mạng Việt Nam hiện đại.
+ Thơ ông giàu cảm xúc, mang tính chính trị sâu sắc, kết hợp hài hòa giữa chất trữ tình và chất sử thi.
2. Tác phẩm: “Nhớ đồng”
+ Sáng tác năm 1939, khi Tố Hữu bị bắt giam ở nhà lao Thừa Phủ (Huế).
+ In trong tập thơ "Từ ấy".
+ Là một trong những bài thơ tiêu biểu thể hiện tâm hồn và lý tưởng người chiến sĩ cách mạng trong hoàn cảnh tù đày.
II. Đọc – hiểu văn bản
1. Hoàn cảnh sáng tác
+ Bài thơ ra đời trong hoàn cảnh tác giả bị địch bắt, giam cầm.
+ Dù sống trong ngục tối, tâm hồn thi sĩ vẫn hướng về quê hương và cách mạng.
+ “Đồng” trong bài thơ vừa là hình ảnh cánh đồng quê hương, vừa là biểu tượng cho tự do và khát vọng sống có ý nghĩa.
2. Bố cục bài thơ (8 khổ, trích đoạn 5 khổ)
=>  Có thể chia bài thơ thành 3 phần:
+ Khổ 1: Hiện thực ngục tù và nỗi nhớ quê hương da diết
+ Khổ 2 – 3: Những hình ảnh đẹp đẽ, sống động của quê hương trong tâm tưởng
+ Khổ 4 – 5: Khát vọng tự do và lý tưởng chiến đấu của người chiến sĩ cách mạng
3. Phân tích nội dung chính
 a. Nỗi nhớ quê hương trong cảnh tù đày
“Gì sâu bằng những trưa thương nhớ
Hiu quạnh bên trong một tiếng hò…”
+ Mở đầu là câu hỏi tu từ, gợi nỗi nhớ da diết đến nghẹn ngào.
+ Hình ảnh “một tiếng hò” vang lên giữa trưa vắng càng làm nổi bật không gian tĩnh lặng, cô đơn của người tù.
+ Câu thơ chứa đựng nỗi cô đơn, khắc khoải và khát vọng hướng về quê hương.
b. Hình ảnh quê hương bình dị, thân thương
“Tôi nhớ một người đã nhớ tôi
Cả lũy tre xanh mấy cội cò…”
+ Hàng loạt hình ảnh đặc trưng của làng quê Việt hiện lên: lũy tre, con trâu, ruộng đồng, mùi lúa chín, đê làng, dòng sông…
+ Tất cả đều đậm chất trữ tình, dân gian, đậm hồn quê.
c. Khát vọng tự do, khát khao trở về với nhân dân, với cách mạng
“Tôi đứng lên, vươn cổ, nhìn trời
…
Tôi thèm ra ngoài ấy biết bao!”
+ Dù đang bị xiềng xích giam cầm, người chiến sĩ vẫn khao khát được “đứng lên”, “ra ngoài ấy”.
+ Đó là khát vọng tự do, hoạt động cách mạng, hòa mình với cuộc sống, với đồng bào.
III. Suy ngẫm và phản hồi (SGK trang 17)
1. Tình cảm chủ đạo của bài thơ là gì? Tình cảm ấy được thể hiện như thế nào qua hình ảnh quê hương và hoàn cảnh sáng tác bài thơ?
+ Tình cảm chủ đạo của bài thơ là nỗi nhớ tha thiết quê hương, đất nước và khát vọng tự do, lý tưởng cách mạng.
- Tình cảm ấy được thể hiện qua:
+ Những hình ảnh bình dị, gần gũi của làng quê như: con trâu, lũy tre, con đê, dòng sông, cánh đồng, mùi lúa chín,...
+ Tâm trạng của người tù cách mạng đang bị giam cầm nhưng tâm hồn vẫn hướng về quê hương, về cuộc sống tự do ngoài kia.
+ Sự đối lập giữa hiện tại tối tăm, tù túng và kí ức tươi sáng, đầy sức sống về quê hương càng làm nổi bật nỗi nhớ và khát vọng.
2. Cảm xúc của người chiến sĩ cách mạng trong cảnh tù đày có gì đáng trân trọng?
- Người chiến sĩ cách mạng dù bị giam trong ngục tối nhưng:
+ Không gục ngã, không buông xuôi.
+ Vẫn giữ vững tinh thần yêu nước, hướng về quê hương, đồng bào.
+ Có khát vọng sống, cống hiến và chiến đấu vì lý tưởng cách mạng.
+ Điều đó thể hiện một ý chí kiên cường, một tâm hồn đẹp và cao cả – rất đáng trân trọng.
3. Em cảm nhận được điều gì về vẻ đẹp tâm hồn của người chiến sĩ cách mạng trong bài thơ này?
- Qua bài thơ, em cảm nhận được:
+ Một tâm hồn nhạy cảm, yêu thiên nhiên, yêu cuộc sống.
+ Một con người gắn bó sâu nặng với quê hương, đất nước.
+ Một chiến sĩ cách mạng có ý chí mạnh mẽ, tinh thần lạc quan, luôn hướng đến ánh sáng tự do và tương lai tươi sáng.
+ Vẻ đẹp tâm hồn ấy vừa gần gũi, mộc mạc nhưng cũng rất cao cả và truyền cảm hứng.
IV. Nghệ thuật
+ Thể thơ: Thất ngôn bát cú biến thể, có âm điệu trữ tình, sâu lắng.
+ Ngôn ngữ mộc mạc, gần gũi, giàu tính biểu cảm.
+ Kết hợp giữa hình ảnh thực và hình ảnh mang tính biểu tượng.
+ Sử dụng nhiều biện pháp tu từ: ẩn dụ, điệp ngữ, câu hỏi tu từ...
V. Ý nghĩa bài thơ
- Bài thơ thể hiện:
+ Tình yêu quê hương tha thiết,
+ Tâm hồn trong sáng, tinh thần lạc quan của người chiến sĩ cách mạng,
+ Khát vọng tự do, lý tưởng sống cao đẹp dù đang trong cảnh ngục tù.
VI. Ghi nhớ (theo SGK)
+ “Nhớ đồng” là bài thơ thể hiện tình yêu quê hương đất nước tha thiết và khát vọng tự do cháy bỏng của người chiến sĩ cách mạng trẻ tuổi trong cảnh tù đày.
+ Giọng thơ trữ tình sâu lắng, hình ảnh thơ gần gũi, thân thuộc gợi lên vẻ đẹp tâm hồn và lý tưởng sống cao đẹp.