Dàn ý Nghị luận về bài thơ "Quê hương" của Tế Hanh
1. Mở bài:
Giới thiệu khái quát về tác giả Tế Hanh và hoàn cảnh sáng tác bài thơ "Quê hương" (viết năm 1939 tại Quảng Ngãi, in trong tập Nghẹn ngào).
Nêu vấn đề nghị luận: Bài thơ là một bức tranh tươi sáng, chân thực và đầy tình yêu thương về làng chài ven biển, thể hiện tình cảm thiết tha, sâu nặng của tác giả với quê hương.
2. Thân bài:
Luận điểm 1: Bức tranh thiên nhiên và cuộc sống lao động làng chài (Khổ 1, 2, 3):Cảnh ra khơi hùng tráng, đầy khí thế (hình ảnh so sánh "như con tuấn mã", nhịp thơ mạnh mẽ).
Cảnh thuyền về bến bình yên, thấm đượm sự vất vả mà nên thơ ("mỏi trở về nằm", "chất muối thấm dần").
Hình ảnh người dân chài khỏe khoắn, đầy nghị lực.
Luận điểm 2: Nỗi nhớ quê hương da diết của người con xa xứ (Khổ 4, 5):Tình cảm lắng đọng khi xa quê: Nỗi nhớ không chung chung mà rất cụ thể, gắn với hình ảnh con thuyền, mảnh chài, mùi vị mặn mòi của biển.
Sự gắn bó máu thịt giữa cái tôi trữ tình và quê hương ("chẳng thể nào quên được", "hồn tôi").
Luận điểm 3: Giá trị nghệ thuật đặc sắc:Thể thơ tám chữ truyền thống, giọng điệu trữ tình tha thiết.
Sử dụng hiệu quả các biện pháp tu từ (so sánh, nhân hóa, ẩn dụ).
Ngôn ngữ mộc mạc, bình dị nhưng giàu sức gợi cảm, chân thực.
3. Kết bài:
Khẳng định lại giá trị nội dung và nghệ thuật của bài thơ.
Nêu ý nghĩa của tác phẩm: "Quê hương" là một trong những bài thơ hay nhất viết về tình yêu quê hương, là tiếng lòng chung của những người con xa xứ.
 

 
Bài Nghị luận Mẫu về tác phẩm "Quê hương"
Tế Hanh là một trong những nhà thơ tiêu biểu của phong trào Thơ mới, với phong cách sáng tác giản dị, chân thành. Bài thơ "Quê hương", được viết năm 1939 khi tác giả còn là học sinh ở Quảng Ngãi và sau này in trong tập thơ Nghẹn ngào, là một tuyệt phẩm thơ ca. Tác phẩm không chỉ là một bức tranh sinh động, tươi sáng về làng chài ven biển mà còn là lời tự tình tha thiết, sâu lắng của người con dành cho nơi chôn nhau cắt rốn của mình, thể hiện tình yêu quê hương mãnh liệt.
Trước hết, "Quê hương" mở ra trước mắt người đọc một bức tranh lao động miền biển đầy sức sống và vẻ đẹp hùng tráng. Bằng những nét vẽ mộc mạc mà tinh tế, Tế Hanh đã tái hiện cả một ngày làm việc hăng say của người dân chài. Khổ thơ thứ hai, thứ ba là đỉnh cao của sự miêu tả: "Chiếc thuyền nhẹ hăng như con tuấn mã / Phăng mái chèo mạnh mẽ vượt trường giang". Hình ảnh so sánh "con tuấn mã" (ngựa chiến dũng mãnh) cùng các động từ mạnh như "hăng", "phăng", "vượt" đã nhân hóa con thuyền, biến nó thành một sinh thể tràn đầy năng lượng, sẵn sàng chinh phục biển khơi. Con người lao động hiện lên đầy nghị lực, làm chủ thiên nhiên, làm chủ cuộc sống.
Khi thuyền về bến, nhịp thơ chùng xuống, mang một vẻ đẹp bình dị, lắng đọng: "Chiếc thuyền im bến mỏi trở về nằm / Nghe chất muối thấm dần trong thớ vỏ". Biện pháp nhân hóa "im bến mỏi" thể hiện sự đồng cảm sâu sắc của nhà thơ với sự vất vả của công việc đánh cá. Cái "chất muối thấm dần trong thớ vỏ" không chỉ là sự cảm nhận tinh tế bằng xúc giác, khứu giác mà còn gợi lên sự chai sạn, vất vả, nhưng cũng rất đỗi tự hào của nghề biển. Bức tranh lao động hài hòa giữa sự vất vả và niềm vui, giữa con người và thiên nhiên.
Nhưng giá trị sâu sắc nhất của bài thơ chính là tình cảm quê hương mãnh liệt, da diết của Tế Hanh. Khi phải xa quê, nỗi nhớ của tác giả không hề chung chung mà rất cụ thể, gắn liền với những hình ảnh thân thuộc nhất: "Quê hương tôi có con sông xanh biếc / Nước gương trong soi tóc những hàng tre". Và đặc biệt, nỗi nhớ gắn với cái nghề truyền thống của quê hương:
 
Tôi thấy nhớ cái mùi nồng mặn quá
...
Cả đời tôi không bao giờ quên được
Mùi vị "nồng mặn" của biển đã thấm sâu vào ký ức, vào tâm hồn nhà thơ, trở thành một phần máu thịt không thể tách rời. Dù đi đâu, làm gì, hình bóng quê hương vẫn luôn hiện hữu, thường trực trong trái tim người con xa xứ.
Với thể thơ tám chữ nhịp nhàng, ngôn ngữ bình dị, trong sáng, giàu sức gợi cảm, Tế Hanh đã vẽ nên một bức tranh quê hương vừa chân thực vừa lãng mạn. Bài thơ "Quê hương" là một áng văn chương tuyệt đẹp về tình yêu quê hương xứ sở, là minh chứng cho tài năng và tâm hồn nhạy cảm của Tế Hanh, và mãi là một trong những bài thơ hay nhất về chủ đề này trong văn học Việt Nam hiện đại.