Trong tác phẩm “Chuyện chức phán sự đền Tản Viên”, Nguyễn Dữ đã xây dựng nhân vật Ngô Tử Văn là một kẻ sĩ tiêu biểu cho tinh thần chính trực của nước Nam. Trong số các chi tiết khắc họa tính cách nhân vật này, hành động đốt đền được xem là phát súng mở màn, một nét vẽ đầy bứt phá thể hiện bản lĩnh kiên cường và khát khao công lý mãnh liệt của chàng.
Hành động đốt đền của Ngô Tử Văn trước hết không phải là một phút bốc đồng, ngông cuồng của một kẻ vô tri, mà ngược lại, đó là một hành vi có ý thức, được chuẩn bị kỹ lưỡng và xuất phát từ lòng nghĩa hiệp. Trước khi châm lửa, Tử Văn thực hiện những nghi thức vô cùng trang nghiêm: “tắm gội sạch sẽ, khấn trời rồi mới châm lửa đốt”. Việc tắm gội và khấn trời chứng minh hành động của chàng không xuất phát từ sự báng bổ thần linh nói chung. Tử Văn xem đây là một sự nghiệp chính nghĩa, chàng ngửa mặt lên trời như một lời thề hứa, mong trời đất chứng giám cho tấm lòng trong sạch, vì dân trừ hại của mình.
Hành động này còn là minh chứng cho một bản lĩnh kiên cường, không sợ thần quyền và ác bá. Ngôi đền vốn là nơi trú ngụ của hồn ma tên tướng giặc họ Thôi bại trận – kẻ mang cốt quỷ phương Bắc nhưng lại làm tác oai tác quái trên đất nước Nam. Hắn cướp đền của Thổ thần, gieo rắc tai họa cho nhân dân. Trong khi người dân xung quanh vì sợ hãi mà cúng bái, các thần linh khác vì nể nang hoặc bất lực mà làm ngơ, thì sự quyết liệt của Tử Văn chính là một tiếng vang lớn. Giữa một xã hội dường như đã thỏa hiệp với cái ác, ngọn lửa của Tử Văn thắp lên chính là khát khao đập tan sào huyệt của tà ma ngoại đạo, đòi lại sự bình yên cho nhân dân và công lý cho vị Thổ thần yêu nước.
Qua hành động đốt đền, Nguyễn Dữ đã khắc họa thành công tư thế hiên ngang, bất khuất của kẻ sĩ. Khi ngôi đền bốc cháy, mọi người xung quanh đều “lắc đầu lè lưỡi” vì kinh hãi thay cho số phận của chàng, lo sợ sự trả thù của thần linh. Thế nhưng, riêng Tử Văn thì vẫn “vung tay không sợ gì cả”. Cái vung tay ấy là tư thế của một người tự tin tuyệt đối vào lẽ phải. Đối với một người chính trực như Tử Văn, việc sống chung và cam chịu trước cái ác còn đáng sợ hơn cả cái chết. Chàng sẵn sàng đánh đổi cả mạng sống và sự an toàn của bản thân để bảo vệ công lý đến cùng.
Tóm lại, hành động đốt đền của Ngô Tử Văn là một chi tiết nghệ thuật đắt giá. Ngọn lửa mà Tử Văn châm lên không chỉ thiêu rụi một ngôi đền tà, mà còn là ngọn lửa mang tính biểu tượng: thiêu rụi cái xấu, cái ác và mở đường cho cuộc chiến đấu vạch trần thế lực hắc ám ở cõi âm sau này. Qua đó, tác giả khẳng định một chân lý bất biến của muôn đời: Chính nghĩa tuy có thể gặp gian truân nhưng nhất định sẽ chiến thắng gian tà.
 
 

Bài văn: Đàn ong hát đồng ca
Trong thế giới tự nhiên rộng lớn, mỗi loài vật đều có một vẻ đẹp và một cách sống riêng. Có loài khiến con người yêu thích bởi bộ lông mềm mại, có loài gây ấn tượng bởi tiếng hót trong trẻo, lại có những loài nhỏ bé nhưng vô cùng chăm chỉ và có ích. Đàn ong là một trong những loài vật như thế. Khi nhìn những chú ong bay từ bông hoa này sang bông hoa khác, cùng nhau làm việc và tạo nên những âm thanh rì rào, em có cảm giác như cả đàn ong đang cùng nhau cất lên một bản nhạc của thiên nhiên – một “bài đồng ca” vừa vui tươi vừa đầy sức sống.

Ong là một loài vật rất quen thuộc với con người. Chúng thường sống thành từng đàn trong những chiếc tổ được xây dựng rất khéo léo. Mỗi ngày, những chú ong thợ lại cần mẫn bay đi tìm mật và phấn hoa. Từ sáng sớm, khi những bông hoa còn đọng những giọt sương trong veo, ong đã bắt đầu công việc của mình. Chúng bay giữa những cánh đồng hoa, đậu lên từng bông hoa rồi lấy mật và phấn mang về tổ. Công việc ấy tưởng như đơn giản nhưng đòi hỏi sự chăm chỉ và bền bỉ.

Điều khiến em ấn tượng nhất ở đàn ong chính là tinh thần làm việc tập thể. Một chú ong có thể rất nhỏ bé, nhưng cả đàn ong lại tạo nên một sức mạnh đáng kinh ngạc. Mỗi con đều có nhiệm vụ riêng và cố gắng hoàn thành công việc của mình. Ong không làm việc một cách riêng lẻ mà luôn phối hợp với nhau. Con tìm hoa, con chăm sóc ong non, con bảo vệ tổ. Nhờ sự đoàn kết ấy, cả đàn có thể cùng tồn tại và phát triển.

Khi hàng trăm, hàng nghìn chú ong cùng bay, âm thanh phát ra từ đôi cánh của chúng tạo thành tiếng vo ve liên tục. Nếu lắng nghe thật kĩ, em có thể tưởng tượng đó giống như một bản nhạc đặc biệt của thiên nhiên. Không có nhạc cụ, không có người chỉ huy, nhưng đàn ong vẫn tạo nên một “bài đồng ca” của riêng mình. Tiếng vo ve ấy lúc gần lúc xa, lúc mạnh mẽ, lúc nhẹ nhàng, hòa cùng tiếng gió và tiếng chim, làm cho khu vườn trở nên sống động hơn.

Đàn ong không chỉ mang lại vẻ đẹp cho thiên nhiên mà còn có vai trò rất quan trọng đối với cuộc sống con người. Khi ong bay từ hoa này sang hoa khác, chúng góp phần giúp cây cối thụ phấn. Nhờ đó, nhiều loài cây có thể ra hoa, kết quả và tiếp tục sinh trưởng. Ong còn tạo ra mật ong – một sản phẩm quen thuộc và có nhiều giá trị. Vì vậy, dù chỉ là những sinh vật nhỏ bé, ong lại đóng góp rất nhiều cho thiên nhiên và con người.

Quan sát cuộc sống của đàn ong, em còn học được rất nhiều điều. Trước hết, đó là bài học về sự chăm chỉ. Những chú ong không ngừng làm việc, từ ngày này sang ngày khác. Chúng không ngại đường xa hay công việc khó khăn. Mỗi chuyến bay tìm mật của ong giống như một lần cố gắng để đem lại điều tốt đẹp cho cả đàn. Con người cũng vậy, muốn đạt được kết quả tốt thì cần phải chăm chỉ và kiên trì.

Bên cạnh đó, đàn ong còn dạy em bài học về tinh thần đoàn kết. Một cá thể nhỏ bé có thể không làm được nhiều việc, nhưng khi nhiều cá thể cùng chung sức, họ có thể tạo ra những thành quả lớn lao. Trong học tập cũng như trong cuộc sống, nếu mọi người biết giúp đỡ và hợp tác với nhau thì công việc sẽ trở nên dễ dàng hơn. Một tập thể đoàn kết luôn có thể vượt qua nhiều khó khăn.

Em cũng nhận ra rằng chúng ta cần biết yêu quý và bảo vệ các loài vật. Đôi khi con người chỉ chú ý đến những con vật to lớn mà quên mất rằng những sinh vật nhỏ bé cũng có vai trò quan trọng trong tự nhiên. Nếu đàn ong bị suy giảm, nhiều loài thực vật cũng có thể bị ảnh hưởng. Vì vậy, bảo vệ ong cũng là góp phần bảo vệ sự cân bằng của môi trường.

Hình ảnh đàn ong bay giữa những bông hoa khiến em cảm nhận rõ hơn vẻ đẹp của cuộc sống. Mỗi chú ong giống như một người nghệ sĩ nhỏ bé đang góp một âm thanh vào bản nhạc chung. Không chú ong nào hát một mình, mà tất cả cùng tạo nên một “bài đồng ca” rộn ràng. Bản đồng ca ấy không chỉ có tiếng vo ve mà còn chứa đựng sự chăm chỉ, đoàn kết và sức sống của cả đàn.

Qua hình ảnh đàn ong hát đồng ca, em hiểu rằng trong cuộc sống, mỗi người tuy có thể nhỏ bé nhưng đều có giá trị riêng. Điều quan trọng là chúng ta biết cố gắng, biết sống có trách nhiệm và biết hợp tác với những người xung quanh. Nếu mỗi người đều góp một phần nhỏ bé của mình, chúng ta có thể tạo nên những điều lớn lao.

Đối với em, đàn ong từ lâu không còn chỉ là những con vật nhỏ bé bay quanh những bông hoa. Chúng giống như những người thợ cần mẫn của thiên nhiên, ngày ngày làm việc và tạo nên những âm thanh vui tươi cho cuộc sống. “Bài đồng ca” của đàn ong giúp em thêm yêu thiên nhiên, trân trọng những sinh vật quanh mình và hiểu hơn giá trị của sự chăm chỉ, đoàn kết. Có lẽ, đó chính là giai điệu đẹp nhất mà những chú ong nhỏ bé đã gửi tặng cho con người.