"Tản Viên từ phán sự lục" (Chuyện chức tản viên ở đền Tản Viên) là một trong những truyền kỳ xuất sắc nhất trích trong tập Truyền kỳ mạn lục của danh sĩ Nguyễn Dữ (thế kỷ XVI).

Dưới đây là tóm tắt và phân tích ngắn gọn các giá trị cốt lõi của tác phẩm:

1. Tóm tắt tác phẩm
Nhân vật chính: Ngô Tử Văn (tên là Soạn), một sĩ phu nổi tiếng cứng cỏi, khảng khái, yêu chính nghĩa ở đất Lạng Giang.

Hành động đốt đền: Tức giận vì tên tướng giặc Bắc Xâm (họ Thôi) tử trận làm yêu làm quái, chiếm đền thờ của Thổ thần địa phương và nhũng nhiễu nhân dân, Tử Văn tắm rửa sạch sẽ, khấn trời đất rồi đốt ngôi đền tà.

Cuộc đối đầu ở Âm phủ:

Tên hồn ma tướng giặc đe dọa Tử Văn không thành, liền đến Tòa án Diêm Vương thưa kiện, vu khống Tử Văn.

Tử Văn bị bắt xuống Âm phủ. Trước Diêm Vương uy nghiêm và các quỷ dữ hung tợn, ông vẫn bình tĩnh, cứng cỏi vạch trần tội ác của tên gian tà.

Tử Văn xin Diêm Vương cho người đến đền Tản Viên chứng thực. Kết quả, gian tà bị lộ: tên tướng giặc bị tống vào ngục Cửu U, Thổ thần được phục chức.

Kết cục: Trở về cõi trần, Tử Văn được Thổ thần đền ơn và tiến cử làm Chức Phán sự ở đền Tản Viên (người giữ cán cân công lý).

2. Giá trị Nội dung & Ý nghĩa
Ngợi ca khí tiết kẻ sĩ: Khẳng định nhân cách cứng cỏi, dũng cảm, quyết liệt đấu tranh diệt trừ cái ác, bảo vệ công lý và cuộc sống bình yên cho nhân dân.

Tinh thần dân tộc sâu sắc: Việc Tử Văn (người Việt) trừng trị tên tướng giặc phương Bắc (họ Thôi) thể hiện tinh thần tự tôn dân tộc, sự chiến thắng của chính nghĩa Việt Nam trước thế lực xâm lược tà tặc.

Khát vọng công lý: Thể hiện niềm tin "chính nghĩa thắng phi nghĩa", "thiện trả thiện, ác trả ác" của nhân dân ta.

3. Giá trị Nghệ thuật
Kỹ thuật dựng truyện kịch tính: Tình huống giàu mâu thuẫn, diễn biến bất ngờ, nút thắt - mở chặt chẽ.

Yếu tố kỳ ảo kết hợp thực tế: Sự xuất hiện của ma quỷ, Âm phủ, Diêm Vương làm câu chuyện hấp dẫn nhưng vẫn phản ánh chân thực những bất công, thối nhung của xã hội phong kiến đương thời.

Xây dựng nhân vật sắc nét: Nhân vật Ngô Tử Văn hiện lên qua hành động, lời nói vô cùng đĩnh đạc, kiên cường.