Để hiểu rõ lý do vì sao Quân đội nhân dân Việt Nam mang bản chất giai cấp công nhân chứ không phải giai cấp giàu có (tư sản) hay tầng lớp trí thức, chúng ta cần phân tích dựa trên lý luận chính trị và lịch sử cách mạng Việt Nam. 
Dưới góc độ khoa học chính trị, khái niệm "bản chất giai cấp công nhân" không đồng nghĩa với việc mọi quân nhân đều phải là công nhân. Nó chỉ bản chất chính trị, mục tiêu chiến đấu và hệ tư tưởng lãnh đạo của quân đội đó. 
Những lý do cốt lõi giải thích cho điều này bao gồm:
1. Lực lượng sáng lập và lãnh đạo
Theo lý luận Mác - Lênin, quân đội mang bản chất của giai cấp tổ chức và sử dụng nó. Quân đội nhân dân Việt Nam do Đảng Cộng sản Việt Nam (đội tiên phong của giai cấp công nhân) và Chủ tịch Hồ Chí Minh sáng lập, lãnh đạo, nên tất yếu mang bản chất giai cấp công nhân. 
2. Mục tiêu chiến đấu và hệ tư tưởng

Giai cấp công nhân: Hướng tới độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội và hạnh phúc của nhân dân lao động, lấy chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh làm nền tảng.
Giai cấp tư sản/giàu có: Thường bảo vệ đặc quyền của thiểu số và lợi ích nhóm, đi ngược lại tôn chỉ "của dân, do dân, vì dân". 
Mối quan hệ với Trí thức và Người giàu

Về tầng lớp trí thức: Trí thức là tầng lớp xã hội không có hệ tư tưởng độc lập mà phục vụ giai cấp lãnh đạo. Trí thức là một phần của khối Liên minh Công - Nông - Trí thức; nhiều sĩ quan là trí thức ưu tú nhưng chiến đấu dưới lý tưởng của giai cấp công nhân. 
Về người giàu/doanh nhân: Nhà nước khuyến khích doanh nhân làm giàu hợp pháp cho đất nước, nhưng không để họ chi phối bản chất chính trị của quân đội nhằm tránh việc biến quân đội thành công cụ phục vụ lợi ích tư nhân. 

Mục tiêu chiến đấu: Quân đội ra đời để thực hiện mục tiêu của Đảng Cộng sản (đội tiên phong của giai cấp công nhân): giải phóng dân tộc, xóa bỏ áp bức bất công, xây dựng chủ nghĩa xã hội. Giai cấp giàu (tư sản) chiến đấu vì lợi ích vốn/tài sản riêng, còn giai cấp công nhân chiến đấu vì lợi ích chung của toàn thể nhân dân lao động.
Sự lãnh đạo: Quân đội đặt dưới sự lãnh đạo tuyệt đối, trực tiếp về mọi mặt của Đảng Cộng sản Việt Nam – Đảng đại diện cho hệ tư tưởng của giai cấp công nhân (chủ nghĩa Mác - Lênin).
Nguồn gốc xuất thân: Quân đội từ nhân dân mà ra, vì nhân dân mà phục vụ, nòng cốt là công nhân, nông dân và nhân dân lao động – những tầng lớp bị áp bức nặng nề nhất nên có tinh thần cách mạng triệt để nhất.
Về vai trò của Trí thức và Người giàu trong quân đội:

Trí thức không phải là một giai cấp độc lập: Trí thức là một tầng lớp xã hội, không đại diện cho một phương thức sản xuất hay một hệ tư tưởng riêng biệt. Trí thức đi theo giai cấp nào thì phục vụ cho lợi ích của giai cấp đó. Trong Quân đội ta, trí thức được tri thức hóa, giác ngộ lý tưởng công nhân và là lực lượng nòng cốt về kỹ thuật, chiến thuật.
Người giàu (Tư sản): Trong lịch sử, giai cấp tư sản lập ra quân đội chủ yếu để bảo vệ quyền lợi tài sản và địa vị cai trị của họ.