Trong chương trình Ngữ văn lớp 10 mới (áp dụng cho cả 3 bộ sách Kết nối tri thức, Chân trời sáng tạo, và Cánh diều), phần Tri thức ngữ văn đóng vai trò là nền tảng lý thuyết cốt lõi để bạn đọc hiểu văn bản. Các từ khóa quan trọng được chia theo từng thể loại và phân môn cụ thể: 
📖 Thể loại Truyện (Thần thoại, Sử thi, Truyện ngắn)

Thần thoại: Không gian vũ trụ, thời gian phiếm chỉ, cốt truyện đơn tuyến, nhân vật thần linh.
Sử thi: Không gian cộng đồng, thời gian quá khứ kì vĩ, nhân vật anh hùng, lời người kể chuyện, lời nhân vật.
Truyện kể: Cốt truyện, sự kiện/biến cố, mạch kể, người kể chuyện (ngôi thứ nhất, ngôi thứ ba), điểm nhìn nghệ thuật. 

📐 Văn bản Nghị luận

Luận đề: Vấn đề cốt lõi được đưa ra để bàn luận trong văn bản.
Luận điểm: Các ý triển khai để làm sáng tỏ luận đề.
Lí lẽ và Bằng chứng: Cơ sở logic và minh chứng thực tế (số liệu, sự kiện, tác phẩm) nhằm tăng sức thuyết phục.

🎭 Tích trò Sân khấu Dân gian (Chèo, Tuồng)

Tích trò: Cốt truyện kịch bản dân gian gắn liền với hành động sân khấu.
Nhân vật: Nhân vật trung tâm (đào, kép), nhân vật hài (hề chèo).
Lời thoại: Gồm các hình thức đồng ca, nói, hát, xướng của nhân vật.

📝 Thơ ca (Thơ Trữ tình, Thơ Đường luật, Thơ Hai-cư)

Nhân vật trữ tình: Chủ thể bộc lộ cảm xúc, suy nghĩ trong bài thơ (có thể xuất hiện trực tiếp hoặc gián tiếp).
Hình ảnh thơ: Các chi tiết đời thực được tái tạo qua lăng kính nghệ thuật đầy cảm xúc.
Yếu tố hình thức: Vần, nhịp, nhạc điệu, từ ngữ, cấu trúc thi luật (đối, niêm, luật của thơ Đường). 

ℹ️ Văn bản Thông tin

Sự tin cậy: Tính xác thực của nguồn thông tin, dữ liệu dẫn chứng.
Phương tiện phi ngôn ngữ: Biểu đồ, hình ảnh, sơ đồ, bản đồ dùng để minh họa và tăng tính trực quan.
Mục đích và Thái độ: Ý đồ của người viết và cách nhìn nhận đối với sự việc được thông tin. 

🔤 Thực hành Tiếng Việt

Lỗi dùng từ: Lỗi lặp từ, lỗi lẫn lộn các từ gần âm hoặc gần nghĩa.
Biện pháp tu từ: Chép lại ý nghĩa và hiệu quả nghệ thuật của các biện pháp như liệt kê, chêm xen, sửa đổi.
Từ Hán Việt: Nghĩa của yếu tố Hán Việt, cách dùng để tạo sắc thái trang trọng.