Câu 1: Phương thức biểu đạt chính
- Phương thức biểu đạt chính của đoạn thơ trên là Biểu cảm. (Vì đoạn thơ chủ yếu bộc lộ tình cảm, sự yêu thương và thái độ trân trọng của người cháu dành cho cây trầu).
Câu 2: Mục đích của việc "đánh thức trầu"
- Nhân vật trữ tình (người cháu) đánh thức trầu trước khi hái là vì:
+ Theo quan niệm dân gian: Người xưa cho rằng cây cối cũng có linh hồn và giấc ngủ. Nếu hái lá lúc trầu đang ngủ mà không "xin phép", cây sẽ bị sợ hãi, héo rũ và lụi tàn (chết).
+ Sự trân trọng: Thể hiện thái độ tử tế, coi cây trầu như một người bạn thân thiết, không muốn làm cây giật mình hay đau đớn.
Câu 3: Biện pháp tu từ và tác dụng
- Trong hai câu thơ: “Trầu ơi, hãy tỉnh lại / Mở mắt xanh ra nào”
- Biện pháp tu từ: Nhân hóa (Trầu được gọi bằng "ơi", có hành động "tỉnh lại", "mở mắt" như con người).
- Tác dụng:
+ Làm cho hình ảnh cây trầu trở nên sinh động, gần gũi và có hồn như một người bạn nhỏ.
+ Thể hiện tình cảm yêu quý, gắn bó tha thiết của tác giả đối với thiên nhiên.
+ Làm cho lời thơ thêm gợi hình, gợi cảm và giàu sức biểu đạt.
Câu 4: Bài học về cách ứng xử với thiên nhiên
- Qua đoạn trích, bài học rút ra là: Chúng ta cần ứng xử với thiên nhiên bằng thái độ trân trọng, yêu thương và giao hòa.
- Lí giải:
+ Thiên nhiên không chỉ cung cấp lợi ích vật chất (như lá trầu cho bà, cho mẹ) mà còn là người bạn tâm tình của con người.
+ Khi chúng ta biết nâng niu, giữ gìn môi trường và cây cỏ (hái nhẹ tay, biết xin phép, biết lo lắng khi cây lụi đi), thiên nhiên sẽ bền vững và gắn bó lâu dài với cuộc sống con người.
+ Cách ứng xử tử tế với cái cây cũng chính là biểu hiện của một tâm hồn đẹp, giàu lòng nhân ái.

Câu 1. Phương thức biểu đạt chính: Phương thức biểu đạt chính của đoạn thơ là Biểu cảm. Đoạn thơ bộc lộ tình cảm yêu thương, sự trân trọng và gắn bó sâu sắc của nhân vật "tao" (đứa trẻ) đối với cây trầu trong vườn.

Câu 2. Mục đích

đánh thức trầu: Mục đích của nhân vật trữ tình khi đánh thức trầu trước khi hái là để thông báo, xin phép và vỗ về cây trầu. Theo quan niệm dân gian, cây cối cũng có linh hồn và biết ngủ; nếu hái lá lúc trầu đang ngủ sẽ khiến cây bị "giật mình", dễ bị khô héo, lụi tàn. Việc đánh thức cho thấy sự tử tế, coi cây trầu như một người bạn thân thiết để xin vài lá cho bà và cho mẹ.

Câu 3. Biện pháp tu từ và tác dụng: Hai câu thơ: "Trầu ơi, hãy tỉnh lại / Mở mắt xanh ra nào" sử dụng các biện pháp tu từ sau:

Nhân hóa: Qua các từ ngữ vốn dành cho con người như "ơi" (gọi đáp), "tỉnh lại", "mở mắt".
Ẩn dụ: "Mắt xanh" chỉ những lá trầu xanh non, đầy sức sống.
Tác dụng:Làm cho cây trầu trở nên sinh động, có linh hồn, có cảm xúc như một con người.
Thể hiện sự gần gũi, yêu thương và thái độ trân trọng của cậu bé dành cho thiên nhiên.
Giúp lời thơ trở nên giàu hình ảnh, hồn nhiên và mang đậm sắc thái cổ tích, dân gian.
Câu 4. Bài học về cách ứng xử với thiên nhiên:

Bài học: Chúng ta cần ứng xử với thiên nhiên bằng thái độ trân trọng, yêu thương và sự giao cảm hòa hợp.
Lí giải: Thiên nhiên không chỉ là nguồn cung cấp vật chất (lá trầu cho bà, cho mẹ) mà còn là bạn đồng hành trong cuộc sống con người. Khi ta đối xử với cỏ cây bằng sự tử tế, nhẹ nhàng ("tay tao hái rất nhẹ"), ta không chỉ bảo vệ được sự sống của muôn loài ("đừng lụi đi") mà còn nuôi dưỡng tâm hồn chính mình trở nên giàu lòng nhân ái và biết ơn.
Đoạn văn tham khảo: Bài thơ "Đánh thức trầu" của Trần Đăng Khoa đã vẽ nên một bức tranh tuyệt đẹp về tình bạn giữa con người và thiên nhiên. Qua thể thơ năm chữ ngắn gọn, nhịp điệu như bài đồng dao, tác giả đã tái hiện lại một nét đẹp văn hóa dân gian: hái trầu đêm phải đánh thức trầu. Hành động "hái rất nhẹ" và lời khẩn cầu "đừng lụi đi" cho thấy một tâm hồn trẻ thơ đầy nhạy cảm và bao dung. Bài học rút ra là con người không nên khai thác thiên nhiên một cách vô tri, tàn nhẫn mà hãy coi cây cối như những sinh thể có cảm xúc. Chính sự trân trọng ấy sẽ tạo nên mối quan hệ bền vững, nơi con người và vạn vật cùng cộng sinh phát triển.

Để hiểu rõ hơn về thế giới tâm hồn trẻ thơ trong thơ Trần Đăng Khoa, bạn có thể tìm hiểu thêm về các biện pháp tu từ độc đáo trong bài thơ "Mưa" hoặc "Hạt gạo làng ta" để thấy cách tác giả thổi hồn vào những vật vô tri xung quanh mình.