Nhiều sông ở Lào bắt nguồn từ phía Bắc và phía Đông chủ yếu do đặc điểm địa hình và hướng nghiêng của lãnh thổ.

Thứ nhất, địa hình Lào phần lớn là núi và cao nguyên, trong đó khu vực phía Bắc và phía Đông có độ cao lớn hơn so với phía Tây và phía Nam. Phía Đông Lào là dãy Trường Sơn (biên giới Việt – Lào) có địa hình cao, nhiều sườn dốc. Phía Bắc cũng có nhiều núi cao và cao nguyên. Nước mưa ở các vùng cao này tập trung lại và tạo thành các con sông.

Thứ hai, địa hình Lào nghiêng từ Đông sang Tây và từ Bắc xuống Nam. Vì vậy, nước chảy theo độ dốc tự nhiên, hình thành nhiều con sông chảy về phía Tây hoặc Tây Nam để đổ vào sông Mê Công.

Thứ ba, khí hậu nhiệt đới gió mùa mang lại lượng mưa khá lớn ở vùng núi phía Bắc và phía Đông, cung cấp nguồn nước dồi dào cho các con sông hình thành và phát triển.

Tóm lại, do địa hình cao ở phía Bắc và phía Đông cùng với hướng nghiêng của lãnh thổ, nên nhiều sông ở Lào bắt nguồn từ hai khu vực này rồi chảy về phía Tây và Nam.

1. Cấu trúc địa hình "Cao ở phía Bắc, thấp dần về phía Nam"
Đây là yếu tố quyết định hướng chảy của dòng nước.
Vùng núi cao: Phía Bắc của Lào và Việt Nam là nơi tập trung các dãy núi cao nhất (như dãy Hoàng Liên Sơn ở Việt Nam, cao nguyên Xiêng Khoảng ở Lào).
Thượng nguồn: Theo quy luật tự nhiên, nước chảy từ nơi cao xuống nơi thấp. Do đó, các đỉnh núi cao ở phía Bắc đóng vai trò là "mái nhà", nơi khởi nguồn của các dòng suối nhỏ, sau đó hợp lưu thành các dòng sông lớn chảy về phía Nam và Đông Nam để ra biển hoặc đổ vào sông Mê Công.
 
2. Sự chi phối của các dãy núi lớn
Dãy Trường Sơn: Chạy dọc biên giới Việt - Lào theo hướng Tây Bắc - Đông Nam. Địa hình này tạo ra các sườn dốc khiến nước mưa đổ về các thung lũng và hình thành nên các hệ thống sông chảy dọc theo hướng của dãy núi.
Sông Mê Công: Con sông huyết mạch của Lào bắt nguồn từ cao nguyên Tây Tạng (phía Bắc), chảy qua Trung Quốc rồi mới vào Lào. Hầu hết các phụ lưu của sông Mê Công tại Lào cũng bắt nguồn từ vùng núi phía Đông (dãy Trường Sơn) chảy về phía Tây để nhập vào dòng chính.
 
3. Hướng của các đứt gãy địa chất
Địa hình khu vực này được hình thành qua các đợt vận động kiến tạo (đặc biệt là vận động tạo núi Himalaya). Các nếp gấp địa chất và đứt gãy sông ngòi ở đây đa số chạy theo hướng Tây Bắc - Đông Nam. Các dòng sông đơn giản là chảy theo "cái rãnh" có sẵn mà địa chất đã tạo ra.
 
4. Nguồn cung cấp nước (Mưa và Tuyết tan)
Phía Bắc (vùng núi cao) thường có lượng mưa lớn hơn và là nơi đón các khối không khí ẩm.
Đối với những sông lớn như sông Mê Công, nguồn nước còn đến từ tuyết tan ở các dãy núi phía Bắc (Tây Tạng).
 

Tóm lại: Do địa hình khu vực thấp dần từ Bắc xuống Nam và từ Tây sang Đông (hoặc tùy theo sườn núi Trường Sơn), nên các con sông buộc phải bắt nguồn từ vùng núi cao phía Bắc/Đông Bắc để chảy về các vùng đồng bằng hoặc hạ lưu thấp hơn.

Địa hình:

Vùng núi cao ở phía Bắc và Đông: Lào có địa hình chủ yếu là đồi núi, với độ cao tăng dần từ Tây Nam lên Đông Bắc. Vùng núi cao ở phía Bắc và các dãy núi chạy dọc biên giới phía Đông (nổi bật là dãy Trường Sơn) đóng vai trò là "vựa" nguồn nước quan trọng. Những khu vực này có nhiều đỉnh núi cao, sườn dốc, tạo điều kiện thuận lợi cho việc tích tụ và dẫn nước mưa, băng tan (nếu có ở các đỉnh quá cao, dù ở Lào không đáng kể so với các nước ôn đới) thành các dòng chảy ban đầu.
Độ cao địa hình: Các con sông thường bắt nguồn từ những nơi có độ cao lớn hơn và chảy xuống những vùng thấp hơn do tác động của trọng lực. Vì phía Bắc và Đông có địa hình cao hơn so với phần lớn lãnh thổ còn lại, nên nhiều sông có xu hướng hình thành và chảy từ hướng này.
Khí hậu và lượng mưa:

Khí hậu nhiệt đới gió mùa: Lào có khí hậu nóng ẩm với hai mùa rõ rệt là mùa mưa và mùa khô. Lượng mưa hàng năm ở Lào khá lớn, đặc biệt là ở các vùng núi.
Ảnh hưởng của địa hình đến mưa: Các dãy núi ở phía Bắc và Đông thường đón gió mùa ẩm từ biển thổi vào, gây ra hiện tượng "mưa sườn núi" (mưa địa hình). Điều này làm tăng lượng mưa tích tụ tại các khu vực này, trở thành nguồn nước dồi dào cho sự hình thành và phát triển của các con sông.
Lưu vực sông Mekong:

Phần lớn lãnh thổ Lào nằm trong lưu vực của sông Mekong, con sông huyết mạch chảy qua Lào theo hướng từ Bắc xuống Tây Nam. Nhiều con sông nhỏ hơn từ các vùng núi phía Bắc và Đông sẽ đổ vào sông Mekong hoặc các phụ lưu lớn khác của nó. Do đó, hướng chảy tự nhiên của các con sông này là từ nơi cao (Bắc, Đông) xuống nơi thấp hơn để hòa vào dòng chảy chính của Mekong.