Bến Tre được mệnh danh là vùng đất "Địa linh nhân kiệt", nơi sản sinh và hội tụ rất nhiều danh nhân văn hóa, chí sĩ yêu nước và các nhà cách mạng lỗi lạc qua nhiều thời kỳ lịch sử.
- Dưới đây là những danh nhân tiêu biểu nhất của vùng đất xứ Dừa:
1. Thời kỳ phong kiến và Cận đại
- Đây là giai đoạn gắn liền với các bậc trí thức, chí sĩ yêu nước chống thực dân Pháp:
+ Võ Trường Toản (?-1792): Nhà giáo lỗi lạc, được mệnh danh là "Vạn thế sư biểu" của vùng đất Nam Bộ. Tuy quê gốc ở Thanh Hóa nhưng ông gắn liền với lịch sử giáo dục miền Nam và có ảnh hưởng lớn đến các danh nhân Bến Tre sau này.
+ Nguyễn Đình Chiểu (1822-1888): Nhà thơ yêu nước lớn nhất Nam Bộ thế kỷ XIX. Tuy sinh ra ở Gia Định nhưng phần lớn cuộc đời, sự nghiệp sáng tác và hoạt động yêu nước của ông gắn liền với mảnh đất Ba Tri, Bến Tre. Ông là tác giả của Lục Vân Tiên, Văn tế nghĩa sĩ Cần Giuộc...
+ Phan Thanh Giản (1796-1867): Vị tiến sĩ đầu tiên của Nam Kỳ. Ông là một đại thần triều Nguyễn, nhà ngoại giao, nhà sử học lỗi lạc. Ông nổi tiếng với lòng yêu nước và sự liêm khiết.
+ Trương Vĩnh Ký (Pétrus Ký) (1837-1898): Nhà bác học có tên trong danh sách 18 nhà bác học thế giới thời bấy giờ. Ông thông thạo nhiều ngoại ngữ và là người có công lớn trong việc phát triển chữ Quốc ngữ và báo chí Việt Nam.
2. Thời kỳ Cách mạng và Kháng chiến
- Bến Tre là quê hương Đồng Khởi, vì thế nơi đây có những vị tướng và nhà lãnh đạo kiệt xuất:
+ Nữ tướng Nguyễn Thị Định (1920-1992): Nữ tướng đầu tiên của Quân đội Nhân dân Việt Nam, người lãnh đạo phong trào Đồng Khởi Bến Tre. Bà còn là nguyên Phó Chủ tịch Hội đồng Nhà nước.
+ Kiến trúc sư Huỳnh Tấn Phát (1913-1989): Nguyên Chủ tịch Chính phủ Cách mạng lâm thời Cộng hòa miền Nam Việt Nam, Phó Thủ tướng Chính phủ. Ông là một kiến trúc sư tài hoa và nhà cách mạng đức độ.
+ Lê Anh Xuân (1940-1968): Nhà thơ - chiến sĩ, tác giả của bài thơ nổi tiếng Dáng đứng Việt Nam. Ông đã hy sinh trong cuộc Tổng tiến công và nổi dậy Xuân Mậu Thân 1968.
Ca Văn Thỉnh (1908-1987): Nhà giáo, nhà nghiên cứu văn học, văn hóa dân gian Nam Bộ nổi tiếng.
3. Các lĩnh vực khác
- Lương Định Của (1920-1975): Nhà nông học lỗi lạc, người có công lớn trong việc lai tạo ra nhiều giống lúa mới cho Việt Nam (ông sinh ra tại Sóc Trăng nhưng có thời gian dài gắn bó và tổ chức các hoạt động nghiên cứu có liên quan đến tri thức vùng sông nước).
- Đoàn Giỏi (1925-1989): Nhà văn nổi tiếng với tác phẩm Đất rừng phương Nam. (Quê gốc ở Tiền Giang nhưng sự nghiệp văn chương của ông phản ánh hơi thở chung của vùng đất cù lao Bến Tre và Tây Nam Bộ).
=> Tóm tắt ý nghĩa: Hệ thống danh nhân của Bến Tre thể hiện đầy đủ các phẩm chất: Tiết tháo (Nguyễn Đình Chiểu), Trí tuệ (Trương Vĩnh Ký), Dũng cảm (Nguyễn Thị Định) và Tài hoa (Huỳnh Tấn Phát). Hàng năm, Bến Tre tổ chức lễ hội truyền thống văn hóa rất lớn vào ngày sinh của cụ Nguyễn Đình Chiểu (1/7) để tôn vinh các bậc tiền nhân.