BÁO CÁO NGHIÊN CỨU VĂN HỌC DÂN GIAN
Đề tài: Hình tượng người phụ nữ trong ca dao truyền thống Việt Nam
I. MỞ ĐẦU (ĐẶT VẤN ĐỀ)
     Văn học dân gian là chiếc gương phản chiếu đời sống tâm hồn và xã hội của nhân dân ta từ ngàn đời nay. Trong đó, ca dao – "tiếng hát tâm tình" của người lao động – dành một thời lượng và tình cảm đặc biệt cho người phụ nữ. Nghiên cứu hình tượng người phụ nữ trong ca dao không chỉ giúp ta hiểu về thân phận của họ trong xã hội phong kiến mà còn thấy được những vẻ đẹp phẩm chất rạng ngời, bất chấp những vùi dập của định mệnh. Báo cáo này tập trung phân tích hai khía cạnh chính: nỗi đau thân phận và vẻ đẹp tâm hồn của người phụ nữ qua các môtíp quen thuộc.
II. NỘI DUNG (GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ)
1. Nỗi đau thân phận qua môtíp "Thân em..."
- Đặc điểm dễ nhận thấy nhất trong ca dao về người phụ nữ là sự xuất hiện dày đặc của môtíp "Thân em". Đây là lời tự than, tự hát về nỗi khổ cực, bấp bênh của cuộc đời.
- Sự mất quyền tự quyết: Trong xã hội "trọng nam khinh nữ", người phụ nữ không được làm chủ định mệnh của mình. Họ giống như những vật phẩm bị đem ra so sánh:
     "Thân em như dải lụa đào," "Phất phơ giữa chợ biết vào tay ai?"
- Thân phận nhỏ bé, trôi dạt: Hình ảnh hạt mưa rào, hạt cát, hay tấm chiếu rách được sử dụng để cực tả sự mỏng manh:
       "Thân em như hạt mưa sa," "Hạt vào đài các, hạt ra ruộng cày."
- Nỗi khổ của đạo tam tòng: Những người phụ nữ lấy chồng xa quê, chịu cảnh làm dâu ngột ngạt hoặc nỗi đau khi gặp phải người chồng không xứng đôi:
     "Thân em như chẽn lúa đòng đòng," "Phất phơ dưới ngọn nắng hồng ban mai." (nhưng lại lo sợ trước "ngọn nắng" khắc nghiệt của cuộc đời).
2. Vẻ đẹp phẩm chất và tâm hồn
- Dù bị vùi dập, người phụ nữ trong ca dao vẫn tỏa sáng với những phẩm chất cao quý. Đó là món quà quý giá mà họ dành tặng cho cuộc đời.
- Vẻ đẹp ngoại hình gắn liền với lao động: Ca dao không ca ngợi vẻ đẹp đài các mà ca ngợi nét duyên dáng, khỏe khoắn của người con gái lao động:
      "Cổ tay em trắng như ngà," "Đôi mắt em liếc như là dao cau."
- Lòng chung thủy, son sắt: Đây là nét đẹp rực rỡ nhất. Dù xa cách, dù khó khăn, tình cảm của họ vẫn trước sau như một:
       "Chèo mau cho thiếp gặp chàng," "Cho thiếp hỏi thăm một chút kẻo lòng héo hon."
- Sự đảm đang, hiếu thảo: Họ là trụ cột tình cảm trong gia đình, là người vợ tần tảo, người con hiếu nghĩa:
      "Ngó lên nuộc lạt mái nhà," "Bao nhiêu nuộc lạt nhớ bà bấy nhiêu."
3. Ý nghĩa của các hình ảnh biểu tượng (Môtíp miêu tả)
- Để khắc họa hình tượng này, tác giả dân gian thường sử dụng các hình ảnh gần gũi với đời sống nông nghiệp:
+ Con cò: Biểu tượng cho sự lam lũ, chịu khó (Cò lặn lội bờ sông).
+ Hoa sen: Biểu tượng cho sự trong sạch (Gần bùn mà chẳng hôi tanh mùi bùn).
+ Chiếc cầu, con thuyền: Biểu tượng cho sự kết nối tình cảm và những trắc trở trong duyên nợ.
III. KẾT LUẬN
      Hình tượng người phụ nữ trong ca dao Việt Nam là một bức tranh đa sắc màu, trộn lẫn giữa những mảng tối của số phận và mảng sáng của tâm hồn. Qua nghiên cứu, ta thấy được thái độ của tác giả dân gian: vừa xót thương cho những kiếp đời lận đận, vừa trân trọng, ngợi ca những giá trị đạo đức cao đẹp. Ngày nay, dù vị thế của người phụ nữ đã thay đổi, nhưng những câu ca dao ấy vẫn còn nguyên giá trị, nhắc nhở chúng ta về lòng biết ơn và sự trân trọng đối với một nửa thế giới.

$\color{blue}{\text{Đề tài: Hình tượng người phụ nữ trong ca dao truyền thống Việt Nam}}$

$\color{blue}{\text{I. MỞ ĐẦU (ĐẶT VẤN ĐỀ)}}$
$\color{blue}{\text{Văn học dân gian là chiếc gương phản chiếu tâm hồn và đời sống của người lao động Việt Nam từ ngàn xưa. Trong kho tàng ấy, ca dao chiếm một vị trí đặc biệt quan trọng, vừa là tiếng hát tâm tình, vừa là lời tự sự về số phận. Hình tượng người phụ nữ là một trong những chủ đề xuyên suốt và cảm động nhất. Nghiên cứu đề tài này không chỉ giúp chúng ta hiểu về nỗi khổ cực, sự bất hạnh của phụ nữ trong xã hội phong kiến mà còn thấy được vẻ đẹp tâm hồn, đức hy sinh và sức sống mãnh liệt của họ.}}$

$\color{blue}{\text{II. THU THẬP TÀI LIỆU}}$
$\color{blue}{\text{Để thực hiện báo cáo này, nhóm nghiên cứu đã tổng hợp tài liệu từ:}}$

$\color{blue}{\textbf{Sách:}\text{ "Tục ngữ ca dao dân ca Việt Nam" (Vũ Ngọc Phan), "Tổng tập văn học dân gian Việt Nam".}}$
$\color{blue}{\textbf{Internet:}\text{ Các bài phê bình văn học trên thư viện điện tử, các trang web nghiên cứu văn hóa dân gian uy tín.}}$
$\color{blue}{\textbf{Khảo sát:}\text{ Trích dẫn và phân tích hơn 50 câu ca dao có chủ đề về phụ nữ, người mẹ, người vợ.}}$

$\color{blue}{\text{III. NỘI DUNG (GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ)}}$
$\color{blue}{\text{1. Vẻ đẹp ngoại hình và tâm hồn của người phụ nữ}}$
$\color{blue}{\text{Trong ca dao, người phụ nữ hiện lên với vẻ đẹp tự nhiên, mộc mạc gắn liền với đồng quê:}}$

$\color{blue}{\text{"Cổ tay em trắng như ngà / Đôi mắt em sắc như là dao cau"}}$
$\color{blue}{\text{Vẻ đẹp ấy không chỉ ở diện mạo mà còn nằm ở sự đảm đang, tháo vát:}}$

$\color{blue}{\text{"Thân em như chẽn lúa đòng đòng / Phất phơ dưới ngọn nắng hồng ban mai"}}$
$\color{blue}{\text{2. Nỗi khổ về thân phận và số phận bị phụ thuộc}}$
$\color{blue}{\text{Đây là mảng nội dung đậm nét nhất. Với mô-típ mở đầu bằng cụm từ **"Thân em..."**, ca dao đã diễn tả nỗi đau của người phụ nữ khi không có quyền quyết định cuộc đời mình:}}$

$\color{blue}{\text{**Sự bấp bênh:** "Thân em như dải lụa đào / Phất phơ giữa chợ biết vào tay ai."}}$
$\color{blue}{\text{**Sự nhỏ bé:** "Thân em như hạt mưa sa / Hạt vào đài các, hạt ra ruộng cày."}}$

$\color{blue}{\text{Xã hội phong kiến với tư tưởng "Trọng nam khinh nữ" và đạo luật "Tại gia tòng phụ, xuất giá tòng phu" đã đẩy họ vào cảnh ngộ phụ thuộc, chịu nhiều đắng cay trong hôn nhân và gia đình.}}$
$\color{blue}{\text{3. Những phẩm chất đạo đức cao quý}}$
$\color{blue}{\text{Dù cuộc đời đầy rẫy khó khăn, người phụ nữ vẫn tỏa sáng với:}}$

$\color{blue}{\textbf{Lòng hiếu thảo:}\text{ "Chiều chiều ra đứng ngõ sau / Trông về quê mẹ ruột đau chín chiều."}}$
$\color{blue}{\textbf{Tình nghĩa thủy chung:}\text{ "Tát cạn bể Đông cho tỏ lòng chung thủy / Múc nước hồ Tây cho sạch lẽ tào khang."}}$
$\color{blue}{\textbf{Sự hy sinh quên mình:}\text{ Hình ảnh người mẹ tảo tần "lặn lội thân cò" để nuôi con khôn lớn.}}$
$\color{blue}{\text{4. Tiếng nói phản kháng và khát vọng tự do}}$
$\color{blue}{\text{Không chỉ cam chịu, ca dao còn là nơi để người phụ nữ lên tiếng phê phán những thói hư tật xấu của người chồng hoặc sự bất công của mẹ chồng - nàng dâu. Họ khao khát một tình yêu tự do, không bị rào cản bởi lễ giáo:}}$

$\color{blue}{\text{"Trèo lên cây bưởi hái hoa / Bước xuống vườn cà hái nụ tầm xuân"}}$

$\color{blue}{\text{IV. KẾT LUẬN}}$
$\color{blue}{\text{Hình tượng người phụ nữ trong ca dao Việt Nam là một bức chân dung đa diện: có nước mắt của sự bất hạnh, có mồ hôi của sự tảo tần và có cả ánh sáng của vẻ đẹp nhân cách. Nghiên cứu này giúp chúng ta thêm trân trọng người phụ nữ và nhận thức rõ hơn về giá trị của bình đẳng giới trong xã hội hiện nay. Ca dao về người phụ nữ sẽ mãi là những viên ngọc sáng trong tâm hồn dân tộc.}}$

$\color{blue}{\text{V. TÀI LIỆU THAM KHẢO}}$
$\color{blue}{\text{Vũ Ngọc Phan, \textit{Tục ngữ, Ca dao, Dân ca Việt Nam}, NXB Văn học, 2005.}}$
$\color{blue}{\text{Chu Xuân Diên, \textit{Văn học dân gian Việt Nam}, NXB Giáo dục.}}$
$\color{blue}{\text{Cổng thông tin Văn hóa dân gian Việt Nam (vinaculture.vn).}}$