Việc Việt Nam chủ yếu là đồi núi thấp (chiếm tới 85% diện tích địa hình là núi cao dưới 1.000m) không phải là ngẫu nhiên mà là kết quả của một quá trình lịch sử địa chất kéo dài hàng triệu năm.
1. Quá trình ngoại lực (Phong hóa và Xói mòn) lâu dài
- Lãnh thổ Việt Nam đã trải qua những giai đoạn kiến tạo rất cổ xưa. Sau khi các dãy núi được hình thành, chúng đã chịu sự tác động mạnh mẽ của ngoại lực (nắng, mưa, gió, dòng nước) trong suốt thời gian dài.
- Ở một đất nước nhiệt đới ẩm gió mùa như Việt Nam, lượng mưa lớn và nhiệt độ cao làm quá trình hòa tan, xói mòn đá diễn ra cực kỳ nhanh.
- Các ngọn núi cao bị "bào mòn" dần theo thời gian, trở nên thấp hơn và có đỉnh tròn, sườn thoải như chúng ta thấy ngày nay.
2. Tác động của Vận động Tân kiến tạo
- Trong lịch sử, có một giai đoạn gọi là Vận động Tân kiến tạo (diễn ra vào thời kỳ địa chất gần đây).
- Ở Việt Nam, vận động này diễn ra với cường độ không đều và yếu hơn so với nhiều khu vực khác trên thế giới (như dãy Himalaya).
- Vì cường độ nâng lên yếu, nên nó không đủ sức đẩy toàn bộ địa hình lên cao vút mà chủ yếu chỉ làm trẻ lại một số vùng, khiến địa hình nước ta có sự phân bậc rõ rệt nhưng phần lớn vẫn là đồi núi thấp.
3. Cấu tạo địa chất
- Nhiều vùng núi ở Việt Nam được cấu tạo từ các loại đá dễ bị phong hóa hoặc nằm trên các nền địa chất đã ổn định từ lâu. Khi nền địa chất ít biến động dữ dội, các dãy núi không có điều kiện để tiếp tục được đẩy lên cao, dẫn đến việc duy trì hình thái đồi núi thấp và trung bình.
- Một vài con số thú vị về núi rừng Việt Nam:
+ Núi thấp (dưới 1.000m): Chiếm khoảng 85% diện tích miền núi.
+ Núi cao trung bình (1.000m - 2.000m): Chiếm khoảng 14%.
+ Núi cao (trên 2.000m): Chỉ chiếm vỏn vẹn 1% (tập trung chủ yếu ở dãy Hoàng Liên Sơn với đỉnh Fansipan cao 3.143m).