1. Góc nhìn hung bạo
Hình ảnh, từ ngữ tiêu biểu:

“nước xô đá, đá xô sóng, sóng xô gió”
“thạch trận” (trận địa đá), “sóng bọt trắng xóa”, “nước thở và gầm lên”, “cái hút nước như cái giếng bê tông thả xuống sông để chuẩn bị làm móng cầu”…
Ý nghĩa: Nguyễn Tuân miêu tả sông Đà dữ dội, hiểm trở, gắn liền với những thác ghềnh, hút nước, đá dựng thành vách. Đây là góc nhìn hiện thực và cũng là thử thách của thiên nhiên đối với con người.

2. Góc nhìn trữ tình – thơ mộng
Hình ảnh, từ ngữ tiêu biểu:

“Sông Đà tuôn dài như một áng tóc trữ tình”
“Mùa xuân dòng xanh ngọc bích, mùa thu lừ lừ chín đỏ như da mặt người bầm đi vì rượu bữa”
“Bờ sông hoang dại như một bờ tiền sử”
Ý nghĩa: Con sông trở thành một “cố nhân”, mang vẻ đẹp hiền hòa, thơ mộng, giàu chất hội họa và điện ảnh.

3. Góc nhìn văn hóa – lịch sử
Hình ảnh, từ ngữ tiêu biểu:

“bờ sông hoang dại như một bờ tiền sử, hồn nhiên như một nỗi niềm cổ tích”
Ý nghĩa: Sông Đà gợi nhớ đến chiều sâu thời gian, mang dáng dấp vừa cổ kính vừa huyền thoại, khơi dậy niềm tự hào về thiên nhiên đất nước.

 Kết luận: Vẻ đẹp Sông Đà hiện lên qua hai mảng chính: hung bạo và trữ tình. Nguyễn Tuân đã khéo léo kết hợp bút pháp miêu tả hiện thực, liên tưởng độc đáo, ngôn ngữ giàu tính tạo hình và nhạc điệu để khắc họa dòng sông vừa là kẻ thù số một của người lái đò, vừa là người tình, cố nhân tha thiết của nghệ sĩ.

Vẻ đẹp của sông Đà hiện lên như thế nào và được miêu tả từ những góc nhìn nào?
Tác giả Nguyễn Tuân đã nhìn sông Đà dưới hai góc nhìn chính:
1. Góc nhìn hung bạo (dữ dội, đáng sợ):
Sông Đà hiện lên như kẻ thù số một của con người, đầy hiểm ác, dữ dằn và thử thách.
- Từ ngữ, hình ảnh thể hiện:
+ "Nước xô đá, đá xô sóng, sóng xô gió"
+ "Gào thét như tiếng một ngàn con trâu mộng"
+ "Thác réo gần mãi lại nghe như là oán trách"
+ "Cửa tử, luồng sống, luồng chết"
+ "Quãng mặt ghềnh sông Đà... bóp nghẹt lấy con thuyền"
→ Tác dụng:
Miêu tả Sông Đà như một quái vật khổng lồ, một kẻ thù thiên nhiên luôn rình rập để nuốt chửng con người và thử thách lòng quả cảm.
2. Góc nhìn trữ tình, thơ mộng (hiền hòa, đẹp đẽ):
Sông Đà hiện lên như một người tình dịu dàng, mềm mại và nên thơ.
=> Từ ngữ, hình ảnh thể hiện:
"Con sông Đà tuôn dài tuôn dài như một áng tóc trữ tình"
"Màu nước Sông Đà thay đổi theo mùa: mùa xuân xanh ngọc bích, mùa thu lừ lừ chín đỏ"
"Sông Đà như một cố nhân", "lặng tờ", "trôi nhẹ nhàng"
"Bờ sông hoang dại như một bờ tiền sử"
→ Tác dụng:
Thể hiện cái nhìn tình tứ, lãng mạn, tài hoa của Nguyễn Tuân với thiên nhiên. Sông Đà trở thành biểu tượng của vẻ đẹp thơ mộng, cổ kính và trầm mặc.

✦ Vẻ đẹp của sông Đà trong văn bản
Sông Đà hiện lên với hai vẻ đẹp đối lập:

Vừa dữ dội, hung bạo

Sông Đà được miêu tả như một con thủy quái đầy hiểm trở, thử thách con người.
Thể hiện ở: thác nước dữ dội, đá dựng vách thành, ghềnh thác, những trùng vi thạch trận...
Vừa trữ tình, thơ mộng

Sông Đà mang vẻ đẹp duyên dáng, hiền hòa, gợi cảm xúc như một người tình.
Thể hiện ở cảnh nước lặng, màu nước thay đổi theo mùa, những áng mây, bờ bãi thơ mộng.

✦ Góc nhìn miêu tả
Nguyễn Tuân nhìn Sông Đà từ nhiều góc độ:

Từ góc nhìn địa hình, tự nhiên: miêu tả núi, ghềnh, đá, thác.
Từ góc nhìn hội họa: sử dụng gam màu, đường nét để vẽ nên bức tranh sông Đà.
Từ góc nhìn điện ảnh: dùng các góc quay cận cảnh, toàn cảnh, chuyển động để làm nổi bật sự dữ dội.
Từ góc nhìn trữ tình, lãng mạn: nhìn sông như người tình kiều diễm, gắn bó với ký ức và tình cảm.

✦ Từ ngữ, hình ảnh tiêu biểu
Hung bạo:

“Vách đá chẹt lòng sông như cái yết hầu”
“Nước xô đá, đá xô sóng, sóng xô gió”
“Ghềnh Hát Loóng dài đến vài cây số, nước xô đi cuồn cuộn như đòi nợ xuýt bất kì con thuyền nào”
“Thác dữ dằn như bầy thủy quái”
Trữ tình:

“Sông Đà tuôn dài như một áng tóc trữ tình”
“Mùa xuân dòng xanh ngọc bích, mùa thu nước lừ lừ chín đỏ như da mặt người bầm đi vì rượu bữa”
“Tiếng con cá dầm xanh quẫy vọt lên mặt sông bung trắng như một tia nước bạc”
“Sông Đà như một cố nhân”

👉 Tóm lại:
Nguyễn Tuân đã khắc họa Sông Đà vừa hung bạo vừa trữ tình, được miêu tả từ nhiều góc nhìn (tự nhiên, hội họa, điện ảnh, trữ tình). Những từ ngữ, hình ảnh giàu sức gợi đã biến con sông thành một nhân vật nghệ thuật có linh hồn, vừa đáng sợ vừa đáng yêu.