Dưới đây là bài soạn văn "Thạch Sanh" – Ngữ văn lớp 6 (theo chương trình phổ thông hiện hành), ngắn gọn, dễ hiểu, phù hợp để học và ôn tập:
I. Giới thiệu chung
1. Thể loại: Truyện cổ tích thần kỳ.
2. Xuất xứ: Truyện dân gian Việt Nam, được truyền miệng từ đời này sang đời khác.
3. Nhân vật chính: Thạch Sanh: chàng trai mồ côi, dũng cảm, có sức mạnh phi thường, sống nhân hậu, thật thà, hay giúp đỡ người khác.
II. Tóm tắt truyện Thạch Sanh
Thạch Sanh là một chàng trai mồ côi, sống trong túp lều dưới gốc đa và được trời ban cho sức mạnh phi thường. Lý Thông – một tên gian xảo – kết nghĩa anh em rồi lừa Thạch Sanh đi canh miếu, để mình thoát chết. Thạch Sanh đã giết được chằn tinh, cứu dân làng. Sau đó, chàng lại giết đại bàng để cứu công chúa, nhưng bị Lý Thông lừa và vu oan. Nhờ cây đàn thần, Thạch Sanh được minh oan và lấy công chúa. Sau cùng, khi quân 18 nước đến đánh, Thạch Sanh dùng tiếng đàn cảm hóa được họ. Nhà vua truyền ngôi cho Thạch Sanh, còn mẹ con Lý Thông bị trừng phạt thích đáng.
III. Bố cục truyện (3 phần)
Phần 1: Hoàn cảnh và phẩm chất của Thạch Sanh từ nhỏ
Phần 2: Các thử thách – chiến công của Thạch Sanh
Phần 3: Thạch Sanh được minh oan, công nhận và hạnh phúc
IV. Phân tích chi tiết
1. Nhân vật Thạch Sanh
+ Hoàn cảnh: mồ côi cha mẹ, sống một mình, nghèo nhưng lương thiện
+ Sức mạnh phi thường: giết chằn tinh, giết đại bàng, dẹp quân thù
- Tính cách tốt:
+ Dũng cảm: dám đối đầu với quái vật
+ Hiền lành, tha thứ: không trả thù Lý Thông
+ Công bằng: giúp đỡ mọi người, không vụ lợi
+ Hình ảnh lý tưởng hóa: nhân vật anh hùng cổ tích
2. Nhân vật Lý Thông
+ Đại diện cho cái xấu: tham lam, mưu mô, phản bội
+ Kết cục: bị trời trừng phạt → thể hiện quan điểm nhân quả của dân gian: ở hiền gặp lành, ác giả ác báo
3. Yếu tố kỳ ảo
+ Vũ khí thần kỳ (cung tên, đàn)
+ Quái vật (chằn tinh, đại bàng)
+ Sức mạnh phi thường
+ Truyền ngôi cho người tài
→ Làm tăng hấp dẫn, thể hiện ước mơ chiến thắng cái ác, công bằng cho người tốt.
V. Ý nghĩa truyện Thạch Sanh
+ Ca ngợi phẩm chất tốt đẹp của người lao động: thật thà, nhân hậu, dũng cảm
+ Phê phán cái ác, sự giả dối (Lý Thông)
+ Thể hiện niềm tin vào công lý, công bằng xã hội: người tốt sẽ được đền đáp, người xấu sẽ bị trừng phạt
+ Phản ánh ước mơ của nhân dân về người anh hùng lý tưởng và cuộc sống công bằng
VI. Ghi nhớ
"Thạch Sanh" là truyện cổ tích tiêu biểu của dân tộc ta, ca ngợi người dũng cảm, lương thiện và thể hiện niềm tin vào lẽ phải chiến thắng gian tà."

Câu 1 trang 30 SGK Ngữ văn 6 tập 2: 

Em có thích truyện Thạch Sanh bởi nhân vật đã thể hiện được niềm tin về đạo đức, công lí xã hội lí tưởng nhân đạo yêu hòa bình của con người Việt Nam.

Câu 2 trang 30 SGK Ngữ văn 6 tập 2: 

Thạch Sanh vốn mồ côi cả cha lẫn mẹ, sống lủi thủi trong túp lều dưới gốc đa và gia tài chỉ có lưỡi búa cha để lại.

Câu 3 trang 30 SGK Ngữ văn 6 tập 2: 

Những con vật kỳ ảo: Trăn tinh, đại bàng. 

- Trăn tinh ở miếu thờ là một con trăn khổng lồ, có nhiều phép lạ.

- Đại bàng khổng lồ quắp đi công chúa, là yêu tinh có nhiều phép lạ.

Câu 4 trang 30 SGK Ngữ văn 6 tập 2: 

Theo em, nếu công chúa không bị câm thì công chúa sẽ nói thẳng ra sự thật thì Lý Thông ngập lập tức sẽ hãm hại, lấp mất cửa hang.  

Câu 5 trang 30 SGK Ngữ văn 6 tập 2: 

- Đàn thần: 

+ Tiếng đàn giúp Thạch Sanh được giải oan, giúp cho công chúa biết nói, vạch mặt Lý Thông. 

+ Tiếng đàn là vũ khí đặc biệt để cảm hóa kẻ thù. 

- Niêu cơm thần: Vạn người ăn cũng không thể hết. → Tấm lòng nhân đạo yêu chuộng hòa bình của nhân dân ta.

Câu 6 trang 30 SGK Ngữ văn 6 tập 2: 

Thạch Sanh
Lí Thông
Hành động
Giết chằn tinh, đại bàng và cứu công chúa
Lừa dối và cướp công của Thạch Sanh
Đặc điểm
Vô tư, thật thà, vị tha, dũng cảm.
Lừa lọc, gian trá, vụ lợi.
Câu 7 trang 30 SGK Ngữ văn 6 tập 2: 

Kết thúc truyện là một kết thúc có hậu thể hiện ước mơ về công lý xã hội của nhân dân ta.

Câu 8* trang 30 SGK Ngữ văn 6 tập 2: 

- Kết cục ở văn bản do Huỳnh Lý và Nguyễn Xuân Lân: Kết cục phù hợp thích đáng với lứa tuổi bé.

- Kết cục ở bản của Anh Động: kết cục đáng sợ, thích đáng hơn cho những kẻ ăn ở xấu xa gian ác nhận phải.

Dự đoán (trang 26 SGK Ngữ văn 6 tập 2):

Lý Thông sẽ lợi dụng Thạch Sanh để kiếm lợi về mình.

Theo dõi (trang 27 SGK Ngữ văn 6 tập 2):

- Thạch Sanh: Thật thà tin ngay và ra đi về lều cũ.

- Lý Thông: Hí hứng nhận phần thưởng đáng lẽ thuộc về Thạch Sanh.

Tưởng tượng (trang 28 SGK Ngữ văn 6 tập 2):

Đó là thế giới dưới đại dương, nước ngập tràn xung quanh, các thần dân sẽ là các loài vật sinh sống ở dưới nước, có thể nói chuyện như con người.

Tưởng tượng (trang 29 SGK Ngữ văn 6 tập 2):

Mọi người ngồi trên một mảnh đất rộng lớn, từng tốp người sẽ chia thành hàng xếp xung quanh niêu cơm. Ai ăn hết bát cơm của mình thì xếp hàng lần lượt xới tiếp cơm. 

Sau khi đọc

Trả lời câu hỏi:

Câu 1 trang 30 SGK Ngữ văn 6 tập 2: 

Em có thích truyện Thạch Sanh bởi nhân vật đã thể hiện được niềm tin về đạo đức, công lí xã hội lí tưởng nhân đạo yêu hòa bình của con người Việt Nam.

Câu 2 trang 30 SGK Ngữ văn 6 tập 2: 

Thạch Sanh vốn mồ côi cả cha lẫn mẹ, sống lủi thủi trong túp lều dưới gốc đa và gia tài chỉ có lưỡi búa cha để lại.

Câu 3 trang 30 SGK Ngữ văn 6 tập 2: 

Những con vật kỳ ảo: Trăn tinh, đại bàng. 

- Trăn tinh ở miếu thờ là một con trăn khổng lồ, có nhiều phép lạ.

- Đại bàng khổng lồ quắp đi công chúa, là yêu tinh có nhiều phép lạ.

Câu 4 trang 30 SGK Ngữ văn 6 tập 2: 

Theo em, nếu công chúa không bị câm thì công chúa sẽ nói thẳng ra sự thật thì Lý Thông ngập lập tức sẽ hãm hại, lấp mất cửa hang.  

Câu 5 trang 30 SGK Ngữ văn 6 tập 2: 

- Đàn thần: 

+ Tiếng đàn giúp Thạch Sanh được giải oan, giúp cho công chúa biết nói, vạch mặt Lý Thông. 

+ Tiếng đàn là vũ khí đặc biệt để cảm hóa kẻ thù. 

- Niêu cơm thần: Vạn người ăn cũng không thể hết. → Tấm lòng nhân đạo yêu chuộng hòa bình của nhân dân ta.

Câu 6 trang 30 SGK Ngữ văn 6 tập 2: 

Thạch Sanh
Lí Thông
Hành động
Giết chằn tinh, đại bàng và cứu công chúa
Lừa dối và cướp công của Thạch Sanh
Đặc điểm
Vô tư, thật thà, vị tha, dũng cảm.
Lừa lọc, gian trá, vụ lợi.
Câu 7 trang 30 SGK Ngữ văn 6 tập 2: 

Kết thúc truyện là một kết thúc có hậu thể hiện ước mơ về công lý xã hội của nhân dân ta.

Câu 8* trang 30 SGK Ngữ văn 6 tập 2: 

- Kết cục ở văn bản do Huỳnh Lý và Nguyễn Xuân Lân: Kết cục phù hợp thích đáng với lứa tuổi bé.

- Kết cục ở bản của Anh Động: kết cục đáng sợ, thích đáng hơn cho những kẻ ăn ở xấu xa gian ác nhận phải.

Viết kết nối với đọc

Đề bài (trang 30 SGK Ngữ văn 6 tập 2): 

Chiều 28/2, bé H (3 tuổi) ở chung cư bất ngờ tự bò ra ban công ở tầng 12, trèo ra bên ngoài lan can rồi treo mình lơ lửng ở độ cao hơn 30 m. Nhiều người ở tòa nhà đối diện phát hiện ra sự việc. Anh Mạnh, lái xe tải chở hàng, khi ấy đã băng lên mái tôn và đỡ được cháu H. vừa rơi từ trên cao xuống, giúp bé thoát chết trong gang tấc. Dù được ca ngợi nhưng anh Mạnh vẫn chưa hết bàng hoàng kể: Anh đang đỗ xe ở gần chung cư thì nghe tiếng kêu cứu thất thanh, khi mở cửa xe thì thấy bé gái đang bám ở lan can. Anh liền nhảy qua tường bao rồi trèo lên mái tôn đỡ cháu bé rơi xuống.