Luận đề trong văn bản "Một thời đại trong thi ca" của Hoài Thanh là sự khẳng định và phân tích về sự thay đổi và đặc điểm của thi ca Việt Nam trong những giai đoạn khác nhau, đặc biệt là qua các thế hệ thơ và sự ảnh hưởng của xã hội đối với sự sáng tạo của các nhà thơ.

Hoài Thanh chỉ ra rằng mỗi thời đại có một "thời đại thi ca" riêng, phản ánh những cảm xúc, tư tưởng và hoàn cảnh sống của con người trong thời điểm đó. Thơ ca không chỉ là nghệ thuật mà còn là sản phẩm của xã hội, của thời đại mà nó sinh ra. Ông đặc biệt nhấn mạnh rằng thơ ca trong thời kỳ trước Cách mạng Tháng Tám và sau Cách mạng Tháng Tám có sự chuyển biến lớn về phong cách, nội dung và hình thức, phản ánh sự thay đổi trong đời sống xã hội và tư tưởng của dân tộc.

Từ đó, Hoài Thanh muốn chỉ ra rằng thơ ca, ngoài giá trị nghệ thuật, còn có vai trò phản ánh và lưu giữ lịch sử, tâm hồn của từng thời đại.

Trong bài "Một thời đại trong thi ca" của Hoài Thanh, luận đề chủ yếu là sự chuyển biến của thi ca Việt Nam qua các thời kỳ lịch sử và xã hội, đặc biệt là sự thay đổi của thơ ca từ thời kỳ trước Cách mạng Tháng Tám đến thời kỳ sau Cách mạng. Tác giả phân tích sự khác biệt giữa thơ cũ và thơ mới, đặc biệt chú trọng đến việc làm sao thơ ca phản ánh sự thay đổi trong tâm hồn con người và tình hình xã hội.

Hoài Thanh khẳng định rằng thơ ca không chỉ đơn thuần là nghệ thuật, mà còn là biểu hiện của một thời đại, là sản phẩm của sự kết hợp giữa cảm xúc cá nhân và bối cảnh xã hội, lịch sử. Ông cũng đề cập đến những nét đặc trưng của thơ mới, như sự tự do trong cảm xúc, sự tìm tòi về hình thức và phong cách, thể hiện xu hướng phản ánh sâu sắc hơn thế giới nội tâm con người trong xã hội đương đại.

Luận đề trong văn bản "Một thời đại trong thi ca" của Hoài Thanh là sự khẳng định và phân tích về sự thay đổi và đặc điểm của thi ca Việt Nam trong những giai đoạn khác nhau, đặc biệt là qua các thế hệ thơ và sự ảnh hưởng của xã hội đối với sự sáng tạo của các nhà thơ.

Hoài Thanh chỉ ra rằng mỗi thời đại có một "thời đại thi ca" riêng, phản ánh những cảm xúc, tư tưởng và hoàn cảnh sống của con người trong thời điểm đó. Thơ ca không chỉ là nghệ thuật mà còn là sản phẩm của xã hội, của thời đại mà nó sinh ra. Ông đặc biệt nhấn mạnh rằng thơ ca trong thời kỳ trước Cách mạng Tháng Tám và sau Cách mạng Tháng Tám có sự chuyển biến lớn về phong cách, nội dung và hình thức, phản ánh sự thay đổi trong đời sống xã hội và tư tưởng của dân tộc.

Từ đó, Hoài Thanh muốn chỉ ra rằng thơ ca, ngoài giá trị nghệ thuật, còn có vai trò phản ánh và lưu giữ lịch sử, tâm hồn của từng thời đại.

Một thời đại trong thi ca" là tiểu luận mở đầu tập phê bình danh tiếng Thi nhân Việt Nam (1942), không chỉ là một công trình nghiên cứu sâu sắc mà còn là tuyên ngôn tinh thần của phong trào Thơ mới. Bằng giọng văn tài hoa, giàu cảm xúc nhưng vẫn chặt chẽ, Hoài Thanh đã xây dựng một hệ thống luận điểm khoa học, cốt yếu để xác định và lí giải cái "tinh thần Thơ mới" - một sự chuyển mình lớn lao của thi ca dân tộc.

Luận điểm 1: Xác định nguyên tắc đánh giá Thơ mới - Nhìn vào đại thể để thấy tinh thần của thời đại.

Mở đầu bài tiểu luận, Hoài Thanh đã đặt ra nguyên tắc đánh giá khách quan và công bằng. Ông nhận thức rõ sự phức tạp và khó khăn khi phân định rạch ròi Thơ cũ và Thơ mới, bởi ranh giới giữa chúng không dễ vạch ra, và ngay cả các nhà thơ mới cũng chịu ảnh hưởng của thi ca truyền thống. Do đó, Hoài Thanh chủ trương không xét nét từng câu, từng bài mà phải "nhìn vào đại thể" để tìm ra "tinh thần" chung, bản chất chi phối cả một thời đại. Nguyên tắc này loại bỏ những tranh cãi vụn vặt, đặt nền tảng cho việc nhìn nhận Thơ mới như một hiện tượng văn học tất yếu, hợp quy luật phát triển.

Luận điểm 2: Bản chất của Thơ mới là sự bùng nổ của “cái Tôi” - Khẳng định tinh thần cá nhân đối lập với “cái Ta” cộng đồng.

Đây là luận điểm trung tâm và quan trọng nhất. Hoài Thanh chỉ ra rằng sự khác biệt căn bản giữa hai thời đại thơ ca nằm ở một chữ duy nhất: chữ “Tôi”. Ông viết: “Chữ ‘tôi’ với cái nghĩa tuyệt đối của nó, chỉ mới xuất hiện trong Thơ mới.”

Trong thơ ca trung đại, tiếng nói là tiếng nói của cộng đồng, của đạo lí, của "cái Ta" đoàn thể, quốc gia, con người cá nhân bị lấn át. Ngược lại, Thơ mới là sự giải phóng triệt để của "cái Tôi" cá nhân, với những cung bậc cảm xúc, suy tư riêng biệt, độc đáo. Sự xuất hiện của cái Tôi là một cuộc cách mạng trong thi ca Việt Nam, mở đường cho sự đa dạng phong phú của các phong cách thơ, từ mơ màng như Lưu Trọng Lư, ảo não như Huy Cận, đến kì dị như Chế Lan Viên. Luận điểm này không chỉ là định nghĩa về Thơ mới mà còn là sự thừa nhận giá trị của ý thức cá nhân trong văn học.

Luận điểm 3: Bi kịch và con đường giải thoát của “cái Tôi” trong Thơ mới.

Hoài Thanh không dừng lại ở việc ca ngợi "cái Tôi" mà còn đi sâu vào bi kịch của nó. Cái Tôi cá nhân ấy bơ vơ, cô đơn giữa một xã hội cũ đang tan rã, mất đi điểm tựa truyền thống của "cái Ta", nhưng lại không tìm thấy chỗ đứng vững chắc trong thực tại mới. Bi kịch của họ là bi kịch của những thanh niên Tây học lãng mạn, bị hồn cổ và hồn mới giằng xé, dẫn đến nỗi buồn bế tắc, rơi vào tình trạng thoát li và buồn chán.

Tuy nhiên, Hoài Thanh đã tìm ra con đường thoát khỏi bi kịch ấy, đó là sự gửi gắm tâm hồn vào tiếng Việt. Các nhà thơ mới, bằng tài năng và tâm huyết, đã tìm thấy sự vĩnh cửu, sự bảo đảm cho ngày mai nơi "dải lụa mềm" của tiếng mẹ đẻ. Họ tin vào giá trị bất diệt của văn hóa dân tộc, tin rằng: "Tiếng Việt còn, nước ta còn." Đây là một nhận định đầy nhân văn và yêu nước, nâng tầm phong trào Thơ mới không chỉ là hiện tượng nghệ thuật mà còn là biểu hiện của lòng yêu nước thầm kín.

Tóm lại, hệ thống luận điểm của Hoài Thanh trong "Một thời đại trong thi ca" được xây dựng vô cùng chặt chẽ, từ việc đặt ra tiêu chí đánh giá, xác định bản chất cốt lõi (cái Tôi), đến việc phân tích bi kịch và con đường giải thoát của tinh thần thời đại. Bằng sự kết hợp hài hòa giữa tính khoa học của phê bình và sự tài hoa của người nghệ sĩ, Hoài Thanh đã đưa ra một cái nhìn toàn diện, sâu sắc và đầy thuyết phục về Thơ mới, khẳng định vị trí xứng đáng của nó trong lịch sử văn học Việt Nam hiện đại.