1. Tổng quan về chiến tranh thế giới thứ nhất
Chiến tranh thế giới thứ nhất, hay còn được gọi là Đại chiến thế giới lần thứ nhất, Đệ nhất Thế chiến hay Thế chiến I là một cuộc chiến tranh thế giới bắt nguồn tại châu Âu từ ngày 28 tháng 7 năm 1914 đến ngày 11 tháng 11 năm 1918. Có thể nói, cuộc chiến tranh này là một trong những sự kiện có ảnh hưởng nhất trong lịch sử thế giới, có chiến trường chính bao trùm khắp châu Âu và ảnh hưởng ra toàn thế giới, những tác động của nó tới nhiều mặt của đời sống xã hội.

Đây là cuộc chiến giữa phe Hiệp Ước (chủ yếu là Anh, Pháp, Nga và sau đó là Hoa Kỳ, Brasil) với phe Liên minh Trung tâm (chủ yếu là Đức, Áo-Hung, Bulgaria và Ottoman). Theo đó, cuộc chiến tranh thế giới thứ nhất này xuất phát từ những nguyên nhân cụ thể sau đây:

- Nguyên nhân sâu xa dẫn đến chiến tranh thế giới thứ nhất:

+ Nguyên nhân sâu xa dẫn đến chiến tranh thế giới thứ nhất, đầu tiên chúng ta sẽ cần phải kể đến sự phát triển không đều của chủ nghĩa tư bản vào cuối thế kỷ XIX đến khoảng đầu thế  XX. Sự phát triển có phần chênh lệch này đã làm thay đổi sâu sắc so sánh lực lượng giữa các nước đế quốc trên thế giới lúc bấy giờ.

+ Một nguyên nhân sâu xa dẫn đến chiến tranh thế giới thứ nhất nữa đó là bởi vì mâu thuẫn giữa các nước đế quốc về vấn đề thuộc địa ngày càng gay gắt. Đây cũng được cho là nguyên nhân cơ bản dẫn đến chiến tranh.

- Nguyên nhân trực tiếp dẫn đến chiến tranh thế giới thứ nhất:

+ Nguyên nhân trực tiếp dẫn đến chiến tranh thế giới thứ nhất đó là bởi vì sự hình thành hai khối quân sự đối lập, kình địch nhau giữa các nước đế quốc mà cụ thể đó là: khối Liên minh (Đức, Áo Hung, I-ta-li-a) và khối Hiệp ước (Anh, Pháp, Nga).

+ Ngày 28-6-1914, Thái tử Áo-Hung đã bị một phần tử khủng bố ở Xéc-bi ám sát. Quân phiệt Đức, Áo-Hung cũng đã chớp lấy cơ hội này để nhằm mục đích gây chiến tranh. Đây cũng chính là một nguyên nhân trực tiếp dẫn đến chiến tranh thế giới thứ nhất.

Vào thời điểm đó, chiến tranh thế giới thứ nhất diễn ra chủ yếu trên 3 chiến trường chính cụ thể đó là: Mặt trận phía Tây, Mặt trận phía Đông và Mặt trận phía Nam. Trong đó mặt trận phía Tây giữa liên quân Pháp – Anh chống lại quân Đức có vai trò chính yếu quyết định số phận chiến tranh.

Kết cục của chiến tranh thế giới thứ nhất là sự thất bại nặng nề của phe Đức, Áo – Hung. Bên cạnh đó, tất cả những đế quốc quân chủ đều sụp đổ trong cuộc chiến tranh này, trừ Đế quốc Anh vẫn tồn tại cho đến ngày nay. Bên cạnh đó, Đảng Bolshevik lên nắm quyền tại nước Nga sau cuộc Cách mạng Tháng Mười lật đổ Nga hoàng, trong khi việc Đức bại trận lại tạo điều kiện cho Đức Quốc Xã lên nắm quyền nhờ biết khai thác tâm lý bất mãn của người dân. Tuy nước Đức thua cuộc nhưng về thương mại và công nghiệp họ không bị tổn hại gì lớn, vì thế về những mặt này họ đã chiến thắng cuộc Chiến tranh thế giới lần thứ nhất.

Có thể nói, cuộc chiến tranh thế giới thứ nhất đã để lại những hậu quả nặng nề, kiến cho khoảng 1,5 tỷ người bị cuốn vào vòng khói lửa, 10 triệu người chết, trên 20 triệu người bị thương và kéo theo nền kinh tế Châu Âu bị kiệt quệ.

2. Tổng quan về chiến tranh thế giới thứ hai
Chiến tranh thế giới thứ hai (còn được nhắc đến với các tên gọi Đệ nhị thế chiến, Thế chiến II hay Đại chiến thế giới lần thứ hai) là một cuộc chiến tranh thế giới bắt đầu từ khoảng năm 1939 và chấm dứt vào năm 1945. Cuộc chiến có sự tham gia của đại đa số các quốc gia trên thế giới, bao gồm tất cả các cường quốc tạo thành hai liên minh quân sự đối lập. Có thể nói, chiến tranh thế giới thứ hai là cuộc xung đột đẫm máu nhất trong lịch sử nhân loại và có hậu quả vô cùng nặng nề, hàng chục triệu người đã phải bỏ mạng trong các vụ thảm sát, diệt chủng (trong đó có Holocaust), chết vì thiếu lương thực hay vì bệnh tật. 

Vào thời điểm đó, chiến tranh thế giới thứ hai đã diễn ra trên nhiều mặt trận cụ thể như các mặt trận sau đây: mặt trận Tây Âu (mặt trận phía Tây); mặt trận Xô – Đức (mặt trận phía Đông); mặt trận Bắc Phi; mặt trận châu Á – Thái Bình Dương và mặt trận trong lòng địch của nhân dân các nước bị phát xít chiếm đóng, trong đó, mặt trận chủ yếu, quyết định đối với toàn bộ tiến trình của Chiến tranh thế giới thứ hai là mặt trận Xô – Đức. Cuộc chiến diễn ra rất khốc liệt.

Mặc dù có nhiều ý kiến khác nhau, nhưng chiến tranh thế giới thứ hai được coi là chính thức bắt đầu khi Đức phát động cuộc xâm lược Ba Lan vào ngày 1 tháng 9 năm 1939, tiếp nối với việc cả Vương quốc Anh lẫn Pháp tuyên chiến với Đức 2 ngày sau đó. Kể từ cuối năm 1939 cho tới đầu năm 1941, thông qua một loạt chiến dịch quân sự và hiệp ước, Đức đã chinh phục hoặc kiểm soát phần lớn lục địa châu Âu, đồng thời thành lập liên minh phe Trục với Ý và Nhật Bản cũng như với một số nước khác sau đó.

Chiến tranh thế giới thứ hai chỉ thực sự kết thúc với sự sụp đổ hoàn toàn của phát xít Đức, I-ta-li-a, Nhật, dẫn đến sự thay đổi cục diện chính trị lẫn cấu trúc xã hội toàn cầu. Sau đó, tổ chức Liên Hiệp Quốc (LHQ) được thành lập nhằm thúc đẩy hợp tác quốc tế và ngăn chặn các cuộc xung đột trong tương lai. Cuối cùng, thắng lợi vĩ đại đã thuộc về Trung Quốc, Pháp, Liên Xô, Vương quốc Anh và Hoa Kỳ, các cường quốc này đã trở thành thành viên thường trực của Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc các dân tộc trên thế giới đã kiên cường chiến đấu chống chủ nghĩa phát xít.

Có thể nói, chiến tranh thế giới thứ hai xảy ra và nó đã để lại những hậu quả nặng nề cụ thể như: Hơn 70 quốc gia với 1700 triệu người đã bị lôi cuốn vào vòng chiến, khoảng 60 triệu người chết, 90 triệu người bị tàn phế, thiệt hại vật chất 4000 tỉ đô-la. Chiến tranh kết thúc đã dẫn đến những biến đổi căn bản của tình hình thế giới.

3. So sánh chiến tranh thế giới thứ nhất và thứ hai chi tiết nhất
3.1. Sự giống nhau giữa thế chiến thứ nhất và thế chiến thứ hai
Về nguồn gốc, cả 2 cuộc chiến tranh này bùng nổ đều bắt nguồn từ mâu thuẫn của các nước đế quốc về vấn đề thị trường và thuộc địa, khi mâu thuẫn đó đạt đến đỉnh cao không thể giải quyết được dẫn đến chiến tranh bùng nổ.

Về tính chất, cả 2 cuộc chiến tranh này đều mang tính chất phi nghĩa gây tổn thất nặng nề về sức người sức của của nhân loại, để lại những hậu quả nặng nề.

Về hậu quả, cả 2 cuộc chiến tranh kết thúc thì tất cả tham chiến đều phải gánh chịu những hậu quả, tổn thất hết sức nặng nề, cụ thể là thiệt hại về người và của, kinh tế bị tàn phá nặng nề. Bên cạnh đó, sau 2 cuộc chiến tranh đều có một trật tự thế giới mới được thiết lập.

3.2. Sự khác nhau giữa thế chiến thứ nhất và thế chiến thứ hai
Thứ nhất, về phe tham chiến của chiến tranh thế giới thứ nhất và chiến tranh thế giới thứ hai

- Chiến tranh thế giới thứ nhất với sự tham gia của phe Liên Minh và phe Hiệp ước. Phe Liên minh trong chiến tranh thế giới thứ nhất gồm Đức, Áo Hung, I-ta-li-a và phe Hiệp ước bao gồm: Anh, Pháp, Nga.

- Chiến tranh thế giới thứ hai với sự tham gia của phe Phát xít và phe Đồng minh. Phe phát xít trong chiến tranh thế giới thứ hai thì dẫn đầu là Đức, Italia, Nhật Bản. Phe đồng minh dẫn đầu là Anh, Liên Xô, Mỹ. 

Thứ hai, về thành phần các nước tham chiến của chiến tranh thế giới thứ nhất và chiến tranh thế giới thứ hai

- Thành phần các nước tham chiến của chiến tranh thế giới thứ nhất bao gồm:

+ Liên minh trung tâm (Đức, Áo - Hung, Đế quốc Ottoman, Bulgaria và nhiều nước khác)

+ Khối Hiệp ước (Pháp, Đế quốc Anh, Đế quốc Nga, Serbia, Bỉ, Nhật Bản, Montenegro, Ý, Hoa Kỳ, România, Bồ Đào Nha, Hejaz, Hy Lạp, Xiêm, Trung Quốc và nhiều nước khác)

- Thành phần các nước tham chiến của chiến tranh thế giới thứ hai bao gồm: 

+ Phe tham chiến đồng Minh (Liên Xô, Hoa Kỳ, Đế quốc Anh, Trung Quốc và nhiều nước khác)

+ Phe Trục (Đức Quốc Xã, Đế quốc Nhật Bản, Vương quốc Ý và nhiều nước khác)

Thứ ba, về phạm vi, quy mô của chiến tranh thế giới thứ nhất và chiến tranh thế giới thứ hai

- Phạm vi, quy mô của chiến tranh thế giới thứ nhất: Lôi cuốn sự tham gia của hơn 30 quốc gia, có quy mô bao trùm toàn bộ thế giới với sự phá hoại và mức độ tàn khốc nhất trong lịch sử chỉ đứng sau duy nhất Chiến tranh thế giới thứ hai.

- Phạm vi, quy mô của chiến tranh thế giới thứ hai: Lôi cuốn sự tham gia của hơn 70 quốc gia, đây là cuộc xung đột đẫm máu nhất trong lịch sử nhân loại gây nên cái chết của 70 đến 85 triệu người, với số lượng dân thường tử vong nhiều hơn quân nhân, chết vì thiếu lương thực hay vì bệnh tật.

Thứ tư, về tính chất của cuộc chiến tranh thế giới thứ nhất và chiến tranh thế giới thứ hai

- Tính chất của chiến tranh thế giới thứ nhất: Là cuộc chiến tranh đế quốc phi nghĩa ở cả hai bên tham chiến.

- Tính chất của chiến tranh thế giới thứ hai: từ tháng 9/1939 đến tháng 6/1941: chiến tranh đế quốc phi nghĩa ở cả hai bên tham chiến; Từ tháng 6/1941, tính chất của chiến tranh có sự thay đổi: tính chất phi nghĩa thuộc về các nước phát xít; tính chất chính nghĩa thì thuộc về các lực lượng chống phát xít.

Thứ năm, về mục đích của cuộc chiến tranh thế giới thứ nhất và chiến tranh thế giới thứ hai

- Đối với chiến tranh thế giới thứ nhất, đây là một cuộc chiến để lập lại trật tự thế giới mới, nó làm sụp đổ 4 đế chế hùng mạnh của châu Âu và thế giới lúc đó là Đế quốc Nga, Đế chế Đức, Đế quốc Áo - Hung và Đế quốc Ottoman, làm thay đổi sâu sắc bộ mặt của châu Âu và thế giới. Tuy nhiên, cuộc chiến này đã không giải quyết được các mâu thuẫn gốc rễ và "thế giới mới" mà nó tạo ra còn đặt châu Âu và thế giới trước các vấn đề và mâu thuẫn khác còn trầm trọng hơn. Những vấn đề đó sẽ dẫn đến bùng nổ Chiến tranh thế giới thứ hai. Đó là lý do một số nhà nghiên cứu cho rằng Chiến tranh thế giới thứ hai chỉ là sự nối tiếp của Chiến tranh thế giới thứ nhất sau gần 20 năm tạm nghỉ lấy sức.

- Đối với chiến tranh thế giới thứ hai, bằng chứng lịch sử là thông qua những cuộc tấn công vào Liên Xô và các nước châu Âu, phát xít Đức đã phát động cuộc Chiến tranh thế giới thứ hai nhằm mục đích chiếm giữ những vùng đất mới, tiêu diệt dân bản địa để đưa tới những người thuộc chủng tộc Đức thuần khiết như Hitler đã thừa nhận trong một cuốn sách. Lịch sử cũng ghi nhận rằng, trước tình cảnh buộc phải đứng lên để “tự cứu mình và cứu người”, quân và nhân dân Liên Xô đã huy động tối đa về nhân lực, vật lực và trở thành những chiến sĩ tiên phong trong cuộc chiến đấu chống lại chủ nghĩa phát xít, ngăn chặn những thế lực toan tính vô đạo, nguy hiểm.

Thứ sáu, về hậu quả của chiến tranh thế giới thứ nhất và chiến tranh thế giới thứ hai

- Hậu quả của chiến tranh thế giới thứ nhất: Thế chiến thứ nhất kết thúc đã gây ra những thảm họa hết sức nặng nề đối với nhân loại. Khoảng 1,5 tỷ người bị cuốn vào vòng khói lửa, 10 triệu người chết, trên 20 triệu người bị thương, nền kinh tế Châu Âu bị kiệt quệ.Ngoài mất mát về người, các thành phố, làng mạc, đường sá, cầu cống, nhà máy… ở châu Âu đều bị phá hủy, thiệt hại vật chất lên tới 338 tỷ USD. Số tiền các nước tham chiến chi phí cho chiến tranh vào khoảng 85 tỷ USD.

- Hậu quả của chiến tranh thế giới thứ hai: Chiến tranh thế giới thứ Hai kết thúc với sự sụp đổ hoàn toàn của phát xít Đức, I-ta-li-a, Nhật. Thắng lợi vĩ đại đã thuộc về các dân tộc trên thế giới khi các dân tộc này đã kiên cường chiến đấu chống chủ nghĩa phát xít. Hơn 70 quốc gia với 1700 triệu người đã bị lôi cuốn vào vòng chiến của chiến tranh thế giới thứ hai, khoảng 60 triệu người chết, 90 triệu người bị tàn phế. Đây là một con số vô cùng lớn. Chiến tranh thế giới thứ hai kết thúc đã dẫn đến những biến đổi căn bản tình hình thế giới.

Bên cạnh đó, điểm mấu chốt dẫn đến sự khác biệt giữa chiến tranh thế giới thứ nhất và chiến tranh thế giới thứ hai là chiến tranh thế giới thứ hai có sự tham chiến của Liên Xô.

Trên đây là toàn bộ nội dung tư vấn của chúng tôi về chủ đề So sánh chiến tranh thế giới thứ nhất và thứ hai chi tiết nhất? và một số nội dung pháp luật khác có liên quan.