“Nửa đêm qua huyện Nghi Xuân

Bâng khuâng nhớ Cụ, thương thân nàng Kiều”

Đó là những lời thơ da diết về Nguyễn Du mà Tố Hữu đã viết ra. Nguyễn Du chính là đại thi hào của dân tộc, ông có đóng góp vô cùng to lớn cho nền văn học nước nhà, đưa văn chương Việt Nam chạm đến rực rỡ. Đặc biệt, không thể không nhắc đến tác phẩm lớn của ông – Truyện Kiều, với 3254 câu thơ lục bát kể về hành trình lưu lạc của nàng Kiều bạc mệnh. Qua đó, người đọc được thưởng thức tài năng nghệ thuật của Nguyễn Du trong thơ ca, đồng thời, nhìn nhận được những chiêm nghiệm sâu sắc về con người và cuộc sống…. Trong đó, êm đềm hơn cả là đoạn thơ ở phần mở đầu của truyện, những câu thơ mĩ miều lột tả vẻ đẹp khái quát của chị em nhà Kiều – Thúy Kiều và Thúy Vân:

“Đầu lòng hai ả tố nga

Thúy Kiều là chị, em là Thúy Vân

Mai cốt cách tuyết tinh thần

Mỗi người một vẻ mười phân vẹn mười”

“Truyện Kiều” hay còn gọi là “Đoạn trường tân thanh” được đại thi hào Nguyễn Du lấy cốt truyện và sáng tạo lại từ bộ truyện văn xuôi “Kim Vân Kiều truyện” của Thanh Tâm Tài Nhân. Nhưng cái tài tình của Nguyễn Du chính là kể lại cả một bộ truyện văn xuôi toàn bộ bằng thơ lục bát, các câu thơ, vần thơ vô cùng nhịp nhàng và đáp ứng đúng yêu cầu của thể thơ dân tộc. Có thể nói đây chính là một kiệt tác của thời đại khó thể có được một tác phẩm nào mang nặng giá trị nghệ thuật hơn thế.

 
Đến với hai câu đầu của đoạn thơ, tác giả giới thiệu về tên tuổi của chị em nhà Kiều, khái quát nhưng lại thanh tao đến lạ thường:

“Đầu lòng hai ả tố nga

Thúy Kiều là chị, em là Thúy Vân”

Câu thơ lục sử dụng phép đảo ngữ như đang nhấn mạnh về thứ tự trong gia đình Kiều, Kiều và Vân chính là hai cô con gái đầu lòng. Nguyễn Du đã dung cụm từ : “hai ả tố nga” để nhắc đến chị em Kiều – Vân, “tố nga” gợi về hình ảnh cô gái đẹp, duyên dáng, dịu dàng, chính là lời gợi nhắc về vẻ hồng nhan khuynh nước khuynh thành của hai cô gái ấy. Kết thúc câu lục, câu bát được thể hiện rất rõ ràng : “Thúy Kiều là chị, em là Thúy Vân”, Nguyễn Du đã dùng câu thơ ấy để giới thiệu về thứ tự chị em của “hai ả tố nga” nhà họ Vương. Qua hai câu thơ đầu, đại thi hào dân        tộc đã giới thiệu một cách ngắn gọn nhưng dễ hiểu về chị em Thúy Kiều, Thúy Vân, làm nền tảng để phát triển câu chuyện và lột tả ngoại hình, tài năng của hai giai nhân này.

Đến với cặp câu lục bát tiếp theo, là lời miêu tả của Nguyễn Du và ngoại hình và tính cách của hai nhân vật ấy:

 
“ Mai cốt cách, tuyết tinh thần

Mỗi người một vẻ mười phân vẹn mười”

Nguyễn Du nhắc đến hai hình ảnh : “ mai” và “tuyết” để nói về cốt cách và tinh thần của chị em Thúy Kiều. Đó là tài tình trong nghệ thuật của Nguyễn Du, ông đã sử dụng bút pháp ước lệ thiên nhiên, lấy thiên nhiên làm chuẩn mực để miêu tả con người. Ở đây, ông lấy “mai” – thanh cao nhã nhặn để nói về cốt cách người con gái và dùng “tuyết” – trong trẻo và tinh khiết để ẩn dụ cho tâm hồn của người thiếu nữ đang tuổi mộng mơ. Lời thơ, hình ảnh và nghệ thuật tài tình, chọn lọc đã khiến cho Kiều – Vân trở nên càng rực rỡ trong mắt độc giả. Không dừng lại ở đó, Nguyễn Du còn tiếp tục miêu tả thêm : “Mỗi người một vẻ, mười phân vẹn mười”. Tuy xinh đẹp và thuần khiết là thế nhưng hai chị em không hề trùng lặp, mỗi người đều có nét đẹp riêng, nhưng ai cũng thanh tao và mang một vẻ hồng nhan khiến người đời ganh tị. Vẻ đẹp cùng tính cách của họ không có khuyết điểm, hoàn hảo đến mức : “mười phân vẹn mười”, đến cổ nhân với những tiêu chuẩn khắt khe cũng phải buông lời khen ngợi. Với câu thơ ngắn gọn trên, Nguyễn Du đã khiến người đọc trầm trồ khi có thể tài tình lột tả khái quát được vè cả vẻ đẹp ngoại hình và vẻ đẹp tính cách của chị em Thúy Kiều.

Bằng những hình ảnh chọn lọc, thể thơ lục bát truyền thống của dân tộc, bút pháp ước lệ thiên nhiên mang đậm màu sắc dân gian, Nguyễn Du cùng “Truyện Kiều” đã đem đến cho người đọc những cảm nhận sâu sắc về ngoại hình, tính cách và khái quát gia đình của chị em Kiều – Vân.

Dù trải qua dòng chảy khốc liệt của thời gian, nhưng “Truyện Kiều” với những giá trị to lớn mà nó đem lại chưa bao giờ phai nhạt trong trái tim độc giả và những người yêu văn chương. Có thể nói “Truyện Kiều” là đỉnh cao sáng tác của Nguyễn Du và văn học Việt Nam từ trước đến nay.