Chiếc nón lá là một biểu tượng văn hóa truyền thống của Việt Nam, có mặt trong cuộc sống và văn hóa của người Việt từ hàng thế kỷ. Dưới đây là một số nội dung quan trọng cần giới thiệu về chiếc nón lá:

Lịch sử và nguồn gốc: Chiếc nón lá đã tồn tại trong văn hóa Việt Nam từ hàng trăm năm trước. Được làm từ lá cây láng (nghệ danh là "cọng"), nó là một trong những biểu tượng văn hóa truyền thống quan trọng của dân tộc Việt Nam.
Cách làm nón lá: Nón lá được làm thủ công từ lá cây láng thông qua các công đoạn cắt, làm cong và nặn, sau đó sơn để tạo độ bền và màu sắc. Quá trình làm nón là một nghệ thuật truyền thống được truyền đồng từ thế hệ này sang thế hệ khác.
Các loại nón lá: Nón lá có nhiều loại và hình dạng khác nhau trên cả nước Việt Nam. Một số ví dụ bao gồm nón lá Bắc Bộ, nón lá Nam Bộ, nón lá Bình Định, và nón lá Huế. Mỗi loại nón có thiết kế và màu sắc riêng biệt, thể hiện đặc trưng vùng miền.
Sử dụng trong cuộc sống hàng ngày: Chiếc nón lá không chỉ là một biểu tượng văn hóa mà còn là một phần của cuộc sống hàng ngày của người Việt. Người dân sử dụng nón lá để bảo vệ khỏi nắng và mưa khi làm việc ngoài trời hoặc đi chơi.
Vai trò trong nghệ thuật và văn hóa: Nón lá thường xuất hiện trong nghệ thuật truyền thống như hát tuồng, múa rối nước, và hát chèo. Nó cũng thường thấy trong các sự kiện lễ hội và các nghiên cứu về văn hóa dân gian Việt Nam.
Sự phổ biến và quốc tế: Nón lá không chỉ được sử dụng trong văn hóa Việt Nam mà còn trở thành một biểu tượng nổi tiếng của nước này trong mắt du khách quốc tế. Nó thường được mua làm quà lưu niệm khi du khách ghé thăm Việt Nam.
Giá trị văn hóa và giáo dục: Nón lá là một phần quan trọng của di sản văn hóa Việt Nam và thường được sử dụng để truyền đạt các giá trị văn hóa truyền thống từ thế hệ này sang thế hệ khác

Chiếc nón lá xuất hiện ở Việt Nam vào thế kỉ thứ 13, tức là vào đời nhà Trần. Từ đó đến nay, nón luôn gắn bó với người dân Việt Nam như là hình với bóng. Không phải là đồ vật phân biệt giới tính, tuổi tác và địa vị... nón luôn đi theo như người bạn đường che nắng che mưa cho mọi hành trình. Phải chăng như vậy mà nón đã từ lâu trở thành biểu tượng cho đất nước con người Việt Nam?

Trước hết, nón là một đồ dùng rất "thực dụng". Nó dùng để che mưa nắng. Nón chóp nhọn đầu, nón thúng rộng vành, nón ba tầm như nón thúng nhưng mảnh dẻ hơn... tất cả đều để che chắn che mưa. Dù nón có nhiều loại, song nét đặc thù chung của nó là rộng vành (để chống nóng) và có mái dốc (để thoát nước nhanh, che mưa). Ngoài chức năng ứng phó với môi trường tự nhiên, chiếc nón còn hướng tới mục đích làm đẹp, làm duyên cho người phụ nữ và phù hợp với cảm quan thẩm mỹ của người Việt: đẹp một cách tế nhị, kín đáo. Dưới vành nón, đôi mắt, nụ cười, lúm đồng tiền, những sợi tóc mai, cái gáy trắng ngần của cô gái dường như được tôn thêm nét duyên dáng, kín đáo mà không kém phần quyến rũ...

Người ta đội nón lá làm đồng, đi chợ, chơi hội. Tiễn cô gái về nhà chồng, bà mẹ đặt vào tay con chiếc nón thay cho bao nhiêu lời nhắn gửi yêu thương... Chiếc nón gợi nguồn cảm hứng cho thơ, cho nhạc. Đã có hẳn một bài về hát về nón: "Nón bài thơ, em đội nón bài thơ, đi đón ngày hội mở"... Giữa những kênh rạch, sông nước chằng chịt ở miệt vườn Nam Bộ, ai đó đã phải ngẩn ngơ vì: "Nón lá đội nghiêng tóc dài em gái xõa". Chiếc nón còn gợi nhớ dáng mẹ tảo tần: "Quê hương là cầu tre nhỏ/Mẹ về nón lá nghiêng che...". Trong những năm chiến tranh, tiễn người yêu ra chiến trường, các cô gái thường đội nón với cái quai màu tím thủy chung. Chỉ như vậy thôi đã hơn mọi lời thề non, hẹn biển, làm yên lòng người ra trận...

Nón lá thường được đan bằng các loại lá, cây khác nhau như lá cọ, rơm, tre, lá cối, lá hồ, lá du quy diệp chuyên làm nón v.v. Có hoặc không có dây đeo làm bằng vải mềm hoặc lụa để giữ trên cổ.

Nón lá thường có hình chóp nhọn hay hơi tù, tuy vẫn có một số loại nón rộng bản và làm phẳng đỉnh.

Nón lá có nhiều loại như nón ngựa hay nón Gò Găng (sản xuất ở Bình Định, làm bằng lá dứa, thường dùng khi đội đầu cưỡi ngựa), nón quai thao (người miền Bắc Việt Nam thường dùng khi lễ hội), nón bài thơ (ở Huế, là thứ nón lá trắng và mỏng có lộng hình hoặc một vài câu thơ), nón dấu (nón có chóp nhọn của lính thú thời phong kiến); nón rơm (nón làm bằng cọng rơm ép cứng); nón cời (loại nón xé te tua ở viền); nón gõ (nón làm bằng tre, ghép cho lính thời phong kiến); nón lá sen (còn gọi là nón liên diệp); nón thúng (nón là tròn bầu giống cái thúng, thành ngữ "nón thúng quai thao"); nón khua (nón của người hầu các quan lại thời phong kiến); nón chảo (nón mo tròn trên đầu như cái chảo úp, nay ở Thái Lan còn dùng).v.v.

Đối với người phụ nữ Huế chiếc nón bài thơ luôn là một người bạn đồng hành. Trong cuộc sống thường nhật, chiếc nón đối với người phụ nữ Huế rất thân thiết. Chiếc nón không chỉ có chức năng che mưa che nắng, mà người phụ nữ Huế còn dùng nó để làm đồ đựng, phương tiện quạt mát và cao hơn hết là chức năng làm đẹp, góp phần làm tăng thêm nét duyên dáng phụ nữ Huế.

Giờ đây chiếc nón lá được phổ biến khắp đất Việt Nam là nét đặc trưng văn hóa riêng của đất nước. Khi người ngoại quốc nào đến Việt Nam cũng muốn có trong hành lí của mình vài chiếc nón làm quà khi về nước.