Dưới đây là phần soạn bài chi tiết, ngắn gọn tác phẩm "Dế chọi" (Trích Liêu trai chí dị của Bồ Tùng Linh) theo đúng chương trình Ngữ văn 9 (Bộ sách Kết nối tri thức với cuộc sống):

I. Tìm hiểu chung
Tác giả Bồ Tùng Linh (1640 – 1715): Nhà văn nổi tiếng thời Thanh (Trung Quốc), tác giả của tập truyện ngắn kì ảo Liêu trai chí dị.

Tác phẩm "Dế chọi":

Thể loại: Truyện kì ảo (truyện truyền kì).

Phương thức biểu đạt chính: Tự sự.

Chủ đề: Tố cáo sự thối nhữa, tàn bạo của bộ máy quan lại phong kiến và đồng cảm với số phận bất hạnh của người dân nghèo.

II. Hướng dẫn trả lời câu hỏi SGK
1. Trước khi đọc
Câu 1: Em đã bao giờ nghe hoặc đọc một câu chuyện mà trong đó nhân vật chính hóa thành một con vật? Hãy chia sẻ ngắn gọn.

Gợi ý: Em đã từng đọc truyện cổ tích Tấm Cám (Tấm hóa thành chim vàng anh, xoan đào, khung cửi) hoặc câu chuyện Dế Mèn phưu lưu ký có các nhân vật được cách điệu. Việc biến hóa giúp câu chuyện trở nên kì ảo và thể hiện ước mơ, nguyện vọng của con người.

Câu 2: Theo em, vì sao tác giả folk-lore hoặc nhà văn lại xây dựng chi tiết kì ảo đó?

Trả lời: Chi tiết kì ảo giúp câu chuyện tăng tính hấp dẫn, tưởng tượng phong phú, đồng thời gửi gắm bài học nhân sinh, thể hiện sự bế tắc hoặc ước mơ vượt qua thực tại khắc nghiệt của con người.

2. Sau khi đọc
Câu 1: Tóm tắt các sự việc chính trong văn bản.

Trả lời:

Vua và quan lại có sở thích chơi dế chọi, bắt dân chúng phải cống nộp dế quý.

Danh Tử (Thành Bối) nghèo khổ, không tìm được dế nộp nên bị đánh đập, lâm vào bế tắc.

Nhờ cô gái đồng ốt chỉ dẫn, Thành Bối tìm được một con dế nhỏ nhưng chọi rất giỏi.

Đứa con trai nhỏ vô tình làm chết dế, sợ hãi gieo mình xuống giếng; sau đó hôn mê và hồn biến thành một con dế nhỏ nhưng vô cùng nhanh nhẹn, dũng mãnh.

Con dế dũng cảm đánh thắng mọi đối thủ, được tiến vua. Thành Bối nhờ đó thoát cảnh nghèo khổ, trở nên giàu có.

Câu 2: Nguyên nhân nào đẩy gia đình Thành Bối vào bi kịch?

Trả lời:

Nguyên nhân trực tiếp: Đứa con làm chết con dế quý.

Nguyên nhân sâu xa: Sự nhiễu hại, hạch sách của bộ máy quan lại (từ vua, quan lại địa phương đến bọn lí dịch) vì hủ tục cống nộp dế chọi để phục vụ trò giải trí xa xỉ của tầng lớp thống trị.

Câu 3: Phân tích yếu tố kì ảo trong đoạn kết và ý nghĩa của nó.

Trả lời:

Yếu tố kì ảo: Đứa con trai ngơ ngác như hồn đã lìa khỏi xác, biến thành con dế nhỏ có khả năng đá hay, biết nhảy theo nhịp đàn và đánh bại cả gà cống.

Ý nghĩa:

Thể hiện sự hiếu thảo và hy sinh của đứa trẻ để cứu bố khỏi đòn xói, tội chết.

Phản ánh nỗi bế tắc của con người trong xã hội cũ: Con người phải hóa thành dế mới có thể tồn tại và bảo vệ gia đình.

Thể hiện ước mơ công lý và sự giải thoát của nhân dân nghèo khổ.

Câu 4: Thái độ của tác giả Bồ Tùng Linh qua tác phẩm?

Trả lời:

Mỉa mai, phê phán cay đắng sự tàn bạo, xa hoa lãng phí của giai cấp thống trị.

Xót thương, đồng cảm sâu sắc với nỗi đau và tai họa của những người dân nghèo thấp cổ bé họng.

III. Tổng kết
Nghệ thuật: Mạch truyện hấp dẫn, kết hợp nhuần nhuyễn giữa yếu tố hiện thực và kì ảo, xây dựng tình huống gay kịch.

Nội dung: Tác phẩm là bức tranh phê phán xã hội phong kiến thối nhữa, nơi một con vật nhỏ bé có thể quyết định số phận, sống chết của cả một gia đình.
 

I. Tóm tắt nội dung & Bố cục

Nội dung chính: Đoạn trích Dế Mèn phiêu lưu ký khắc họa vẻ đẹp cường tráng nhưng xếch xống, hung hăng của Dế Mèn. Chính sự xốp xao, kiêu ngạo ấy đã gây ra cái chết oan khuất cho Dế Choắt, để lại cho Dế Mèn bài học đường đời đầu tiên đầy cay đắng.

Bố cục (3 phần):

Phần 1 (Từ đầu đến "đứng đầu thiên hạ rồi"): Ngoại hình và tính cách của Dế Mèn.

Phần 2 (Tiếp theo đến "đã xô tôi đến nông nỗi này"): Diễn biến sự việc Dế Mèn trêu Chị Cốc dẫn đến cái chết của Dế Choắt.

Phần 3 (Còn lại): Sự hối hận và bài học đường đời đầu tiên của Dế Mèn.

II. Đọc - Hiểu văn bản

1. Nhân vật Dế Mèn

Ngoại hình cường tráng: Càng mẫm bóng, vuốt nhọn xắt, cánh dài tận đuôi, đầu to nổi từng tảng, răng đen nhánh, râu dài uốn cong.

Hành động & Thái độ: Dẫm phăng phăng, đạp phanh phách, nhún nhảy, hãnh tiến.

Tính cách: Tự tin, kiêu ngạo, coi thường người khác (gọi Dế Choắt là "gã gầy còm", xưng "ta" - "chú mày"), thích bắt nạt kẻ yếu.

2. Nhân vật Dế Choắt & Bi kịch

Ngoại hình Dế Choắt: Gầy gò, dài lêu nghêu như người nghiện thuốc ghen, cánh ngắn ngủn, râu một củ, tính nết gầy yếu, trần trụi.

Sự việc: Dế Mèn bày trò trêu Chị Cốc rồi chui tọt vào hang sâu lẩn trốn. Chị Cốc tức giận mổ Dế Choắt kiệt sức đến chết.

3. Bài học đường đời đầu tiên

Lời khuyên của Dế Choắt: "Ở đời mà có hông thói hung hăng bọ xít, có óc mà không biết nghĩ, sớm muộn rồi cũng mang họa vào mình vào người."

Tâm trạng Dế Mèn: Hối hận sâu sắc, xót thương bạn, đứng trước mộ Dế Choắt suy nghĩ về bài học ứng xử ở đời.

III. Nghệ thuật & Ý nghĩa

Nghệ thuật: Nghệ thuật miêu tả loài vật sinh động, nhân hóa tinh tế; sử dụng dạt dào từ láy gợi hình; ngôi kể thứ nhất ("tôi") tự nhiên, chân thực.

Ý nghĩa: Khuyên con người không nên kiêu ngạo, hung hăng, bốc đồng; cần sống biết tôn trọng, chia sẻ và có trách nhiệm với hành động của mình.